Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İşletme Lisans Programı » Makro İktisat

Ünite 3: Kısa Dönemde Makro İktisadi Denge — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Yapışkan Fiyatlar — Kısa dönemde mal ve hizmet fiyatlarının piyasa koşullarındaki değişimlere anında uyum sağlayamayarak sabit kalması veya çok yavaş değişmesi durumudur. Örneğin, Keynesyen modelde fiyatların yapışkan olması nedeniyle toplam talepteki azalmalar fiyat düşüşlerine değil, doğrudan üretim ve istihdam kayıplarına yol açar.

Planlanan Toplam Harcamalar — Ekonomideki hanehalklarının, firmaların, devletin ve dış dünyanın belirli bir dönemde satın almayı planladıkları mal ve hizmetlerin toplam değeridir. Formülsel olarak tüketim, planlanan yatırım, kamu harcamaları ve net ihracatın toplamından (C + I + G + X - IM) oluşur.

Planlanmamış Stok Değişimi — Firmaların ürettikleri çıktı miktarı ile piyasada gerçekleşen fiili satışlar arasındaki farktan kaynaklanan, öngörülmeyen envanter birikimi veya erimesidir. Örneğin, toplam harcamaların çıktıdan az olduğu durumlarda satılamayan mallar depolarda birikerek planlanmamış stok artışına yol açar.

45 Derecelik Doğru — Gelir-harcama diyagramında, yatay eksendeki toplam çıktı (GSYH) ile dikey eksendeki planlanan toplam harcamaların birbirine eşit olduğu tüm noktaların geometrik yeridir. Bu doğru üzerindeki her noktada ekonomi talep yönlü kısa dönemli denge koşulunu sağlar.

Reel Servet Etkisi — Fiyatlar genel seviyesindeki değişimlerin, hanehalklarının sahip olduğu nominal varlıkların satın alma gücünü değiştirerek tüketim harcamalarını etkilemesidir. Örneğin, fiyatlar arttığında paranın satın alma gücü düşer, hanehalkı kendini daha fakir hisseder ve tüketim harcamalarını azaltır.

Potansiyel GSYH — Bir ekonominin mevcut tüm üretim faktörlerini (emek, sermaye, doğal kaynaklar) tam ve etkin bir şekilde kullandığında üretebileceği sürdürülebilir maksimum hasıla düzeyidir. Bu hasıla seviyesinde ekonomi doğal işsizlik oranında çalışmaktadır.

Deflasyonist Açık — Ekonomideki talep yönlü denge milli gelir düzeyinin, potansiyel (tam istihdam) GSYH düzeyinin altında kalması durumunda ortaya çıkan harcama yetersizliğidir. Bu durum ekonomide durgunluğa, atıl kapasiteye ve işsizliğe yol açar.

Enflasyonist Açık — Ekonomideki denge milli gelir düzeyinin, potansiyel GSYH düzeyinin üzerinde gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkan aşırı talep durumudur. Kısa dönemde kapasite zorlanarak bu üretim yapılabilse de, uzun dönemde fiyatlar genel seviyesini yükseltici etki yapar.

Çoğaltan (Çarpan) — Otonom harcamalarda (yatırım, kamu harcaması vb.) meydana gelen bir birimlik değişimin, denge milli gelir düzeyinde yaratacağı çoklu artış veya azalış oranını gösteren katsayıdır. Örneğin, çoğaltanın 4 olduğu bir ekonomide yatırımlardaki 20 birimlik artış milli geliri 80 birim artırır.

Otonom Değişken — Milli gelir düzeyindeki değişimlerden etkilenmeyen, modelin dışından belirlenen ve ekonomik aktörlerin kararlarına veya dışsal faktörlere bağlı olan değişkendir. Örneğin, otonom kamu harcamaları devletin bütçe kararlarına göre gelirden bağımsız belirlenir.

Marjinal Tüketim Eğilimi (MPC) — Milli gelirde (veya harcanabilir gelirde) meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarının tüketim harcamalarına ayrılacağını gösteren katsayıdır. Değeri her zaman 0 ile 1 arasında yer alır; örneğin MPC = 0.75 ise gelirin %75'i tüketime gider.

Marjinal Tasarruf Eğilimi (MPS) — Milli gelirde meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarının tasarruf edileceğini gösteren katsayıdır. Gelirin harcanmayan kısmı tasarruf edildiği için, marjinal tüketim eğilimi ile toplamı her zaman bire eşittir (MPC + MPS = 1).

Maliye Politikası — Devletin ekonomik istikrarı sağlamak, işsizliği azaltmak veya enflasyonu önlemek amacıyla kamu harcamaları ve vergilendirme araçlarını kullanmasıdır. Örneğin, durgunluk döneminde kamu harcamalarının artırılması genişletici bir maliye politikasıdır.

Net Vergiler — Hanehalkları ve firmaların devlete ödediği toplam vergi gelirlerinden, devletin bu kesimlere yaptığı transfer ödemelerinin (sosyal yardımlar, sübvansiyonlar vb.) çıkarılmasıyla elde edilen net tutardır.

Transfer Ödemeleri — Devletin karşılığında doğrudan bir mal veya hizmet üretimi talep etmeden, belirli sosyal grupları desteklemek amacıyla yaptığı tek taraflı ödemelerdir. İşsizlik maaşları ve emekli aylıkları transfer ödemelerine örnek gösterilebilir.

Harcanabilir Gelir — Toplam milli gelirden net vergilerin çıkarılmasıyla elde edilen ve hanehalklarının doğrudan tüketim veya tasarruf kararlarında kullanabileceği net gelir düzeyidir (YD = Y - T).

Vergi Çoğaltanı — Net vergilerde meydana gelen bir birimlik değişimin, denge milli gelir düzeyi üzerinde yaratacağı ters yönlü ve dolaylı değişim oranını gösteren katsayıdır. Formülü '-MPC / MPS' şeklinde olup, değeri kamu harcamaları çoğaltanından küçüktür.

Para Politikası — Merkez bankasının ekonomik büyüme, fiyat istikrarı ve istihdam hedeflerine ulaşmak amacıyla para arzını ve faiz oranlarını yönlendirmesidir. Örneğin, para arzının artırılarak faizlerin düşürülmesi genişlemeci bir para politikasıdır.

Marjinal İthalat Eğilimi (MPI) — Milli gelirde meydana gelen bir birimlik artışın ne kadarının ithal mal ve hizmet satın alımına harcanacağını gösteren katsayıdır. MPI arttıkça, yurt içi harcamalardan dışarıya sızıntı artacağı için çoğaltanın değeri küçülür.

Denk Bütçe Çarpanı — Kamu harcamaları ile vergi gelirlerinin aynı miktarda artırılması durumunda, bütçe dengesi bozulmadan milli gelirin tam olarak kamu harcamalarındaki artış kadar artacağını savunan Haavelmo teoremine dayalı katsayıdır.

Doğal İşsizlik Oranı — Ekonomide friksiyonel (geçici) ve yapısal işsizliğin toplamından oluşan, enflasyonist baskı yaratmayan ve potansiyel GSYH düzeyine denk gelen sürdürülebilir işsizlik seviyesidir.