Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İşletme Lisans Programı » Teknoloji, İnovasyon ve Girişimcilik
← Ünite 1
Teknoloji, İnovasyon ve Girişimcilik

Ünite 1: Tarihsel Süreçte İşletme ve Teknoloji Etkileşimi

Ian Morris Gelişme Endeksi
Stanford Üniversitesi'nden Ian Morris, kentleşme, enerji kullanımı, bilgi teknolojileri ve askeri kapasite kriterlerini kullanarak insanlığın gelişim düzeyini ölçen bir endeks hazırlamış ve 18. yüzyıldaki Endüstri Devrimi ile bu endeksin dikey bir yükselişe geçtiğini göstermiştir.
Richard Arkwright ve İlk Fabrika
Richard Arkwright, iplik eğirme makinelerinin su gücüyle çalışmasını sağlayarak 1771 yılında Derbyshire'da 300 kişinin çalıştığı ilk modern tekstil fabrikasını kurmuş ve üretimi evlerden fabrikalara taşımıştır.
İngiltere Pamuk Tüketimi Patlaması
Tekstildeki makineleşme sonucunda İngiltere'de 1781-1824 yılları arasında ham pamuk tüketimi yaklaşık 7 kat artmış, 1830 yılına gelindiğinde ise pamuklu ürünler ülkenin toplam ihracatının %50'sini oluşturmuştur.
Buhar Makinelerinde Kömür Tasarrufu
18. yüzyıldaki Savery makinesi beygir gücü başına saatte 13,5 kg kömür tüketirken, 1850'deki yüksek basınçlı makinelerde bu miktar 2,25 kg'a düşmüş ve enerji verimliliği yaklaşık 6 kat artmıştır.

Anahtar Kavramlar

TeknolojiBilimsel bilginin endüstride belirli amaçları gerçekleştirmek için kullanılması, bir endüstri ile ilgili yapım yöntemlerini, kullanılan araç, gereç ve aletleri kapsayan uygulama bilgisidir.
Yaratıcı YıkımJoseph Schumpeter tarafından ortaya atılan, eski üretim tekniklerini ve ürünleri sürekli bir şekilde yok ederek yerine yeni, daha verimli üretim teknikleri ve ürünler koyan endüstriyel mutasyon sürecidir.
Ev İşçiliği SistemiTüccarların lonca denetiminden kaçmak için köy ve kasabalardaki evlere hammadde sağlayarak, parça başına düşük ücretlerle evlerde üretim yaptırmasına dayanan sistemdir.
Genel Amaçlı TeknolojilerSadece tek bir sektörü değil, buhar gücü, demir ve elektrik gibi tüm endüstrileri yatay olarak etkileyen, verimlilik artışı ve maliyet düşüşü sağlayan dönüştürücü teknolojilerdir.
Yürüyen Montaj HattıHenry Ford tarafından uygulanan, ürünlerin işçilerin ayağına bantlar aracılığıyla gelmesini sağlayarak montaj süresini ve işçilerin hareket alanını minimize eden üretim sistemidir.
Bilimsel Yönetim YaklaşımıFrederick Taylor tarafından geliştirilen, işlerin hareket ve zaman etütleri ile analiz edilerek standartlaştırılmasını ve teşvikli ücret sistemleriyle verimliliğin artırılmasını hedefleyen yaklaşımdır.
Bürokratik Örgütlenme ModeliMax Weber tarafından önerilen; iş bölümü, uzmanlaşma, hiyerarşik yetki yapısı, yazılı kurallar ve liyakate dayalı personel seçimini içeren ideal örgüt yapısı tasarımıdır.
Klasik Yönetim TeorisiTaylor, Fayol ve Weber'in çalışmalarından oluşan, işletmeyi teknik ve idari açıdan en yüksek verimliliğe ulaştırmak için kapalı bir sistem olarak ele alan teoridir.
Neo-Klasik Yönetim TeorisiKlasik teorinin aksine işletmeyi sosyal bir sistem olarak gören, insan davranışlarına, çalışanların motivasyonuna, grup ilişkilerine ve iş tatminine odaklanan yönetim teorisidir.
Sistem Yaklaşımıİşletmeyi dış çevreyle sürekli etkileşim halinde olan, girdileri işleyip çıktı üreten ve birbiriyle ilişkili alt birimlerden oluşan açık bir sistem olarak ele alan yaklaşımdır.
Durumsallık YaklaşımıHer işletme için tek bir en iyi örgüt yapısı olmadığını, en uygun yapının çevre, teknoloji ve büyüklük gibi iç ve dış koşullara göre değişeceğini savunan yaklaşımdır.
Süreç Üretimi TeknolojisiÜretimin kesintisiz sürdürüldüğü, yüksek otomasyon içeren ve az sayıda uzman çalışana ihtiyaç duyan üretim sistemidir; petrol rafinerileri ve kağıt sanayisi buna örnektir.
Toplam Kalite Yönetimiİşletmedeki tüm süreçlerin, ürünlerin ve çalışanların kalitesini sürekli iyileştirmeyi hedefleyen, müşteri odaklı ve tüm personelin katılımını şart koşan yönetim yaklaşımıdır.
Şebeke OrganizasyonBir ürünün üretim sürecindeki farklı faaliyetlerin tek bir çatı altında toplanması yerine, uzmanlaşmış farklı işletmelerin iş birliği amacıyla bir araya geldiği esnek örgüt modelidir.

Diğer Önemli Bilgiler

İngiltere Demir Üretimi Artışı

Kok kömürü kullanımının yaygınlaşmasıyla İngiltere'de 1720'de 25 bin ton olan demir üretimi, 1804'te 250 bin tona ulaşarak 10 kat artmış ve 1860'ta Avrupa demirinin %60'ını İngiltere üretir hale gelmiştir.

Liverpool - Manchester Demiryolu Hattı

Tamamen buhar gücüyle çalışan ilk lokomotif hattı 1830 yılında Liverpool ve Manchester arasında faaliyete başlamış, 1870 yılına gelindiğinde ise İngiltere'deki demiryolu hattı uzunluğu 21.700 km'ye ulaşmıştır.

Andrew Carnegie ve Çelik Fiyatları

Andrew Carnegie, 1875'te Pittsburgh'da kurduğu dünyanın en büyük çelik tesisinde Bessemer yöntemini kullanarak 1880'de tonu 67,5 dolar olan çeliğin fiyatını 1898'de 17 dolara kadar düşürmüştür.

Ford T-Modeli ve Yürüyen Bant

Henry Ford'un 1913'te yürüyen montaj hattını kurmasıyla bir otomobilin tamamlanma süresi 12 saatten 90 dakikaya inmiş, bu sayede T-Modeli otomobilin fiyatı 800 dolardan 300 dolara düşürülmüştür.

ABD Demiryolu Ağı Gelişimi

Üçüncü teknolojik dönüşüm evresinde ABD'de demiryolu hat uzunluğu 1865 yılında 56.000 km iken, sanayileşmenin hızlanmasıyla 1916 yılında yaklaşık 406.000 km'ye ulaşmıştır.

Japonya İhracat Mucizesi

Japonya'nın GSYİH'sı 1960-1990 yılları arasında 6 kat artmış, keiretsu adı verilen iş grupları ve yalın üretim teknikleri sayesinde dünya ihracatındaki payı %3'ten %5'e yükselmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Endüstri Devrimi'nin ilk olarak İngiltere'de ve tekstil (pamuklu dokuma) sektöründe başladığını unutmayın; sınavda ilk sektör sorulabilir.
  • Buhar gücü, demir ve kömürün genel amaçlı teknolojiler olduğunu ve sadece tekstili değil tüm sanayiyi dönüştürdüğünü aklınızda tutun.
  • Alfred Chandler'ın demiryolu şirketlerini 'ilk modern işletmeler' olarak tanımlamasının gerekçesi coğrafi dağınıklık ve profesyonel yönetici ihtiyacıdır.
  • Henry Ford'un yürüyen montaj hattı ile montaj süresini 12 saatten 90 dakikaya indirdiğini ve işçi devrini önlemek için yüksek ücret verdiğini unutmayın.
  • Klasik Yönetim Teorisi'nin (Taylor, Fayol, Weber) insanı ve dış çevreyi ihmal eden kapalı bir sistem yaklaşımı olduğunu mutlaka bilin.
  • Burns ve Stalker'ın hızlı değişen çevreler için 'organik', yavaş değişen çevreler için ise 'mekanik' yapıyı önerdiğini eşleştirerek ezberleyin.
  • Joan Woodward'ın teknoloji sınıflandırmasında birim ve süreç üretiminin organik, kitlesel üretimin ise mekanik yapı gerektirdiğini unutmayın.