Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İşletme Lisans Programı » Yönetimde Güncel Yaklaşımlar
← Ünite 1
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 1: Yönetim Düşüncesinin ve Uygulamalarının Gelişimi

James Watt ve Buhar Makinesi (1765)
James Watt, 1765 yılında işe yarar ilk buhar makinesini geliştirerek endüstri devriminin teknolojik altyapısını kurmuştur. Bu buluş, fabrikalarda makinelerin 24 saat kesintisiz çalışmasını sağlayarak üretim miktarını görülmemiş ölçüde artırmış ve maliyetleri düşürmüştür.
Adam Smith ve Milletlerin Zenginliği (1776)
Adam Smith, 1776 yılında yayımladığı 'Milletlerin Zenginliği' adlı eseriyle serbest piyasa ekonomisi modelini önermiştir. Bu model, kapitalist sistemin işleyiş esaslarını belirleyerek endüstri devriminin iktisadi altyapısını oluşturmuş ve 1930'lara kadar dünyada kabul görmüştür.
Fransız İhtilali ve Ulus Devlet (1789)
1789 yılında gerçekleşen Fransız İhtilali, sınırları belirli pazarlar yaratan ve kişiye göre değişmeyen yasalar sunan ulus devlet modelinin temellerini atmıştır. Bu model, getirdiği demokrasi kavramıyla endüstri devriminin hukuki ve siyasi altyapısını tamamlamıştır.
Kürekle Çalışma Bilimi Deneyi
F.W. Taylor, kürekle çalışma üzerine yaptığı bilimsel incelemede birinci sınıf bir işçinin kaldırabileceği kürek dolusu ortalama ağırlığı saptamıştır. Malzeme türüne göre kürek boyutlarını değiştirerek işçilere dağıtmış ve bu sayede işçi verimliliğini yaklaşık iki katına çıkarmıştır.

Anahtar Kavramlar

TeknolojiBilimsel bilginin günlük yaşama ve üretim süreçlerine uygulanmasıdır. Bilim evrenselken, teknoloji patentler aracılığıyla koruma altına alınarak işletmelere uzun vadeli rekabet avantajı sağlar.
Feodal ToplumKölelerin serbest bırakılarak köylü sınıfına dönüştürüldüğü, üretilen ürünün toprak sahibi ile köylü arasında paylaşıldığı ve zanaatkârların loncalar altında birleştiği Orta Çağ toplumsal yapısıdır.
ManifaktürGeleneksel yöntemlerle üretim yapan ustaların ve işçilerin bir müteşebbis tarafından tek bir çatı altında bir araya getirilmesiyle oluşan, fabrikaların atası kabul edilen üretim yapılarıdır.
Fonksiyonel UstabaşılıkTaylor tarafından geliştirilen, bir ustabaşının çok yönlü sorumluluklarının (maliyet, bakım, disiplin vb.) uzmanlık alanlarına göre farklı uzmanlar (ustabaşılar) arasında bölüştürülmesi uygulamasıdır.
İstisna İlkesiYöneticilerin rutin işlerle vakit kaybetmeyip, sadece standartlardan sapan hem çok iyi hem de çok kötü istisnai durumları saptayarak analiz etmesini öngören yönetim ilkesidir.
Yönetim SüreciHenri Fayol tarafından yönetimin evrensel adımları olarak tanımlanan; tahmin ve planlama, örgütleme, yöneltme, koordine etme ve denetleme aşamalarından oluşan bütündür.
Emir-Komuta BirliğiÖrgüt hiyerarşisinde kargaşa çıkmasını engellemek amacıyla, her astın yalnızca tek bir üstten emir alması ve ona karşı sorumlu olması gerektiğini savunan Fayol ilkesidir.
BürokrasiMax Weber'in akılcı-yasal otoriteye dayandırdığı, yazılı kurallar, hiyerarşi, uzmanlaşma ve gayrişahsilik ilkeleriyle çalışan, teknik açıdan en etkili örgütlenme biçimidir.
Hawthorne AraştırmalarıElton Mayo ve ekibinin Hawthorne fabrikalarında yaptığı, verimlilik artışının fiziksel koşullardan ziyade sosyal ilişkiler ve insani faktörlere bağlı olduğunu kanıtlayan çalışmalardır.
Ayaktakımı HipoteziHer bireyin sadece kendi kişisel ve ekonomik çıkarları için çalıştığını savunan, Hawthorne Araştırmaları ile geçerliliğini yitiren faydacı (pragmatik) yaklaşımdır.
SistemBelirli bir bütünü oluşturan, birbiriyle etkileşimli ve uyumlu şekilde faaliyette bulunan alt unsurların (alt sistemlerin) oluşturduğu işlemler bütünüdür.
EntropiDoğadaki ve toplumdaki tüm sistemlerin zamanla bozulma, düzensizleşme ve sonunda kendilerini yok etme eğilimini ifade eden fiziksel ve örgütsel olgudur.
SinerjiSistemdeki alt parçaların bir araya gelerek kendi toplam güçlerinden daha büyük ve nitelikli bir ortak güç ve değer yaratması durumudur (1+1>2).
Durumsallık YaklaşımıHer zaman ve her yerde geçerli tek bir en iyi yönetim uygulaması olmadığını, en uygun yapının teknoloji ve çevre gibi koşullara göre değiştiğini savunan yaklaşımdır.
Mekanik Örgüt YapısıDurgun ve basit çevrelerde başarılı olan, yüksek derecede uzmanlaşma, merkeziyetçi karar verme, dikey iletişim ve katı kurallarla karakterize edilen örgüt yapısıdır.
Organik Örgüt YapısıDinamik ve karmaşık çevrelerde başarılı olan, esnek görev tanımları, yatay iletişim, adem-i merkeziyetçi yetki dağılımı ve takım çalışmasına dayanan yapıdır.
KaizenToplam Kalite Yönetimi'nin temelini oluşturan, işletmedeki tüm çalışanların katılımıyla gerçekleştirilen sürekli geliştirme ve küçük adımlarla iyileştirme felsefesidir.
Altı SigmaMüşteri memnuniyetini sağlamak amacıyla iş süreçlerindeki hata ve değişkenliği istatistiksel yöntemlerle milyonda 3.4 düzeyine indirmeyi hedefleyen yönetim aracıdır.
Dengeli Ölçüm Kartıİşletmenin vizyon ve stratejilerini finansal, müşteri, iç süreçler ve öğrenme/gelişme boyutlarıyla dengeli ve ölçülebilir kısa dönemli hedeflere dönüştüren sistemdir.
Kıyaslama (Benchmarking)Bir işletmenin kendi iş süreçlerini sektördeki veya dünya çapındaki en iyi işletmelerin süreçleriyle karşılaştırarak aradaki farkı kapatma ve iyileştirme çalışmasıdır.
Temel Yetenek (Core Competence)Bir işletmeyi rakiplerinden ayıran, taklit edilmesi son derece zor olan, müşteriye değer sunan en iyi yaptığı özgün bilgi, beceri ve uzmanlık alanıdır.
Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing)İşletmenin kendi temel yetenekleri dışındaki destekleyici faaliyetleri (güvenlik, yemek, lojistik vb.) bu konularda uzmanlaşmış dış firmalardan satın almasıdır.
Değişim MühendisliğiMevcut iş süreçlerinin kurumsal performans (maliyet, kalite, hız) doğrultusunda radikal ve kökten bir şekilde sıfırdan tasarlanması ve yenilenmesi sürecidir.
Eşbiçimlilik (Izomorfizm)Kurumsallık kuramına göre, aynı kurumsal çevrede yer alan örgütlerin dış baskılar ve beklentiler nedeniyle zamanla yapısal ve yönetsel olarak birbirine benzemesi durumudur.
Doğal SeleksiyonÖrgütsel Ekoloji Kuramı'na göre, çevre koşullarına uyum sağlayamayan verimsiz ve hantal örgütlerin elenmesi, uygun yapıdakilerin ise hayatta kalması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1929 Büyük Buhranı ve Neo-Klasik Dönem

1929 yılında ABD'de başlayan büyük ekonomik kriz, işletmeleri daha verimli çalışmaya zorlamıştır. Bu kriz ortamı, klasik yönetim kuramının eksikliklerinin sorgulanmasına yol açmış ve insan unsurunu öne çıkaran Hawthorne Araştırmaları'nın yapılmasına zemin hazırlamıştır.

Joan Woodward'ın Teknoloji Araştırması

Joan Woodward, İngiltere'deki sanayi işletmelerinde yaptığı araştırmada üretim teknolojisi ile örgüt yapısı arasında doğrudan bir ilişki saptamıştır. Birim ve süreç üretimi yapanların organik, kitle üretimi yapanların ise mekanik yapıda yüksek performans gösterdiğini kanıtlamıştır.

Burns ve Stalker'ın Çevre Araştırması

Tom Burns ve G.M. Stalker, yaptıkları araştırmada çevresel değişim hızı ile örgüt yapısı arasındaki ilişkiyi incelemişlerdir. Durgun çevrelerde mekanik örgüt yapısının, dinamik ve karmaşık çevrelerde ise organik örgüt yapısının yüksek kurumsal performans sağladığını bulmuşlardır.

Emery ve Trist'in Gıda Sektörü Çalışması

Emery ve Trist, İngiltere'de konserve ve dondurulmuş gıda sektöründe faaliyet gösteren bir işletmeyi incelemişlerdir. İşletmenin durgun çevreden çalkantılı çevreye geçişteki uyum sorunlarını analiz ederek, çevresel karmaşıklığa göre örgüt yapısının değişmesi gerektiğini göstermişlerdir.

Peter Senge ve Beşinci Disiplin (1990)

Peter Senge, 1990 yılında yayımladığı 'Beşinci Disiplin' adlı kitabıyla öğrenen örgütler yaklaşımını yönetim dünyasına kazandırmıştır. Kitap, geçmiş hatalardan ders çıkaran ve sürekli kendini yenileyen dinamik organizasyonların beş temel disiplinini açıklamaktadır.

Bowen ve İşadamlarının Sosyal Sorumlulukları (1953)

Howard Bowen, 1953 yılında yayımladığı 'Social Responsibilities of the Businessman' adlı eseriyle kurumsal sosyal sorumluluk kavramını ilk kez tanımlamıştır. Bowen, yöneticilerin kararlarında toplumsal refahı da gözetmeleri gerektiğini savunmuştur.

Jansen ve Meckling'in Vekalet Kuramı (1976)

Jansen ve Meckling, 1976 yılında yayımladıkları çalışmayla Vekalet Kuramı'nın temellerini atmışlardır. Kuram, halka açık şirketlerde hissedarlar (vekalet verenler) ile yöneticiler (vekiller) arasındaki çıkar çatışmalarını ve temsil maliyetlerini analiz eder.

Hannan ve Freeman'ın Örgütsel Ekolojisi (1977)

Michael Hannan ve John Freeman, 1977 yılında geliştirdikleri Örgütsel Ekoloji Kuramı ile Darwin'in doğal seleksiyon ilkesini örgütlere uyarlamışlardır. Çevreye uyum sağlayamayan örgütlerin elendiğini popülasyon düzeyinde açıklamışlardır.

Oliver Williamson ve İşlem Maliyeti (1991)

Oliver Williamson, 1991 yılında geliştirdiği İşlem Maliyeti Kuramı ile Nobel Ekonomi Ödülü'ne giden yolu açmıştır. Kuram, işletmelerin dışarıdan satın alma (piyasa) ile kendi bünyesinde üretme (hiyerarşi) kararlarını işlem maliyetleri üzerinden açıklar.

1950 Sonrası Mucitlikten Kurumsallığa Geçiş

Buluşlar 1950'li yıllara kadar bireysel mucitlerin adlarıyla anılırken, bu tarihten sonra yüksek bütçeli yatırımlar nedeniyle devletler, üniversiteler ve küresel şirketlerin adlarıyla anılmaya başlanmıştır. Bilim, bireysel dehadan sistematik ekip çalışmasına dönüşmüştür.

Chappe'nin Telgrafından İnternete İvmelenme

Uygarlık tarihindeki büyük buluşların ivmesi 1850'lerden sonra olağanüstü artmıştır. 1763'te Chappe'nin telgrafı ile başlayan süreç, 1948'de transistörün bulunması, 1951'de IBM bilgisayarı ve 1962'de MIT'nin interneti keşfetmesiyle dijital çağın altyapısını oluşturmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Fayol'un 14 yönetim ilkesi ile Taylor'un bilimsel yönetim ilkelerini karıştırmayın; Fayol yönetsel sürece odaklanırken, Taylor atölye düzeyinde iş analizine odaklanır.
  • Hawthorne Araştırmaları'nın neo-klasik kuramın doğuşunu sağladığını ve 'biçimsel olmayan örgüt' kavramını literatüre kazandırdığını mutlaka unutmayın.
  • Woodward, Burns-Stalker ve Emery-Trist çalışmalarının tamamı Durumsallık Yaklaşımı altındadır; sorularda 'en iyi tek bir yol yoktur' ifadesini arayın.
  • Değişim Mühendisliği (Süreç Yenileme) sorularında 'radikal', 'kökten' ve 'sıfırdan tasarlama' anahtar kelimelerine dikkat edin; basit iyileştirmelerle karıştırmayın.
  • Vekalet Kuramı hissedar-yönetici ilişkisini, İşlem Maliyeti Kuramı ise piyasa-hiyerarşi (üretme veya satın alma) kararlarını inceler; ikisi de örgütsel ekonomi kökenlidir.