Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Kamu Yönetimi Lisans Programı » Kamu Maliyesi

Ünite 5: Kamu Harcamaları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Gerçek Harcamalar — Devletin tüketim mallarına ve üretim faktörlerine yönelik yaptığı, dolaylı ya da dolaysız olarak mülkiyet veya kullanma hakkı elde ettiği harcamalardır. Milli gelirin artmasına doğrudan katkıda bulunur ve cari ile yatırım harcamaları olarak incelenir. Örneğin, devletin piyasadan tuğla ve çimento alarak bina inşa etmesi veya memur istihdam edip maaş ödemesi gerçek harcamadır.

Cari Harcamalar — Devletin mevcut üretim kapasitesini kullanmak için gerekli mal ve hizmet bedellerine yönelik yaptığı, faydası bir dönemle sınırlı olan harcamalardır. Doğrudan üretimi artırmaz ancak idari hizmetlerin sürdürülmesini sağlar. Örneğin, memur personel giderleri, kırtasiye, ısıtma, aydınlatma ve demirbaş alımları cari harcamalar kapsamındadır.

Yatırım Harcamaları — Üretim kapasitesini artırmak, üretim faktörlerinin verimliliğini yükseltmek ve faydası birden fazla yıla yayılan dayanıklı mallar elde etmek için yapılan harcamalardır. Ülke ekonomisinin üretim gücünü artırır ve sermaye birikimi sağlar. Örneğin, devletin yaptığı yollar, yapılar, barajlar ve tesis yatırımları bu gruba girer.

Transfer Harcamaları — Devletin karşılıksız olarak yaptığı ve milli gelir üzerinde doğrudan mal ve hizmet akımı yaratmayıp sadece satın alma gücünün özel şahıslar veya sosyal tabakalar arasında el değiştirmesini sağlayan harcamalardır. Reel kaynak tüketimi ifade etmez. Örneğin, emeklilere yapılan maaş ödemeleri, öğrenci bursları ve KİT'lere yapılan iktisadi transferler bu niteliktedir.

Kurumsal Sınıflandırma — Bütçe sistemi içinde yer alan idari yapıyı temel alarak kamu harcamalarının kamu hizmetini yürüten kurumlar bazında sınıflandırılmasıdır. Siyasi ve idari sorumluluğun belirlenmesini hedefler ve dört düzeyli bir kod yapısından oluşur. Örneğin, bakanlıkların ve bütçe türlerinin bütçede kendi kurumsal kodlarıyla yer alması bu sınıflandırmadır.

Fonksiyonel Sınıflandırma — Devlet faaliyetlerinin türünü ve amacını göstermek üzere tasarlanan, harcamaların hangi hizmet veya amaç için yapıldığını gruplayan sınıflandırmadır. Dört düzeyli ve altı haneli kod grubundan oluşur, birinci düzeyde on ana fonksiyonu (örneğin eğitim, sağlık, savunma) içerir. Örneğin, savunma hizmetleri veya eğitim hizmetleri için ayrılan ödenekler bu tasnifte yer alır.

Finansman Tipi Sınıflandırma — Kamu harcamalarının hangi kaynakla finanse edildiğini gösteren ve devirli ödenekleri izlemek için geliştirilmiş tek haneli kod sistemidir. Genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler, dış proje kredileri gibi finansman kaynaklarını gösterir. Örneğin, bir yatırımın dış proje kredisi ile finanse edilmesinin bütçede bu kodla izlenmesi buna örnektir.

Ekonomik Sınıflandırma — Devlet faaliyetlerinin milli ekonomi ve toplam hasıla üzerindeki etkilerine göre gruplandırılmasıyla oluşturulan sınıflandırmadır. Altı haneli ve dört düzeyli kod grubundan oluşur. Örneğin, personel giderleri, faiz giderleri, sermaye giderleri ve cari transferler ekonomik sınıflandırmanın birinci düzey unsurlarıdır.

Görünürde Artış (Nominal Artış) — Topluma sunulan mal ve hizmetlerin miktar ve kalitesinde herhangi bir artış olmamasına karşın, enflasyon, nüfus veya bütçe sistemlerindeki değişiklikler nedeniyle kamu harcamaları tutarında meydana gelen nominal yükselmedir. Örneğin, enflasyon nedeniyle paranın satın alma gücü düşerken kamu hizmeti niceliği değişmese de harcama rakamlarının kağıt üzerinde artması görünürde artıştır.

Gerçek Artış (Reel Artış) — Kamu harcamalarının, topluma sunulan mal ve hizmetlerin miktar ve kalitesinde meydana gelen gerçek artışlarla birlikte yükselmesidir. Devletin sosyal devlet anlayışıyla yeni görevler üstlenmesi ve yatırımları artırmasıyla oluşur. Örneğin, yeni okullar açılması ve hastane kapasitelerinin artırılması sonucu harcamaların büyümesi gerçek artıştır.

Wagner Kanunu — Adolph Wagner tarafından öne sürülen ve sanayileşme hızı ve ekonomik gelişme arttıkça kamu harcamalarının milli gelirden daha hızlı bir şekilde artacağını savunan ampirik kanundur. Kamusal mal ve hizmetlere yönelik talep sürekli artarken vergi gelirlerinin aynı oranda artmaması harcamaları yukarı çeker. Örneğin, sanayileşen ülkelerde idari, güvenlik ve altyapı hizmetleri için kamu harcamalarının milli gelir içinde payının artması bu kanunla açıklanır.

Peacock-Wiseman Sıçrama Tezi — Kamu harcamalarının doğrusal ve sürekli bir artış göstermediğini, savaşlar ve ekonomik bunhranlar gibi olağanüstü dönemlerde basamaklı sıçramalar yaptığını, kriz sonrasında ise harcamaların eski düzeyine inmeyerek yeni bir yüksek düzeyde sabitlendiğini savunan tezdir. Örneğin, İngiltere'de 1. ve 2. Dünya savaşları sonrasında kamu harcamalarının savaş öncesi seviyesine gerilemeyip yüksek kalması sıçrama tezini doğrular.

Kamusal Tercihler Teorisi — Kamu harcamalarındaki artışı politik süreçteki aktörlerin (seçmenler, politikacılar, bürokratlar, baskı grupları) çıkarlarıyla ilişkilendiren ve devletin aşırı büyümesinin politik yozlaşma ve devlet başarısızlığı yaratacağını savunan teoridir. Örneğin, politikacıların yeniden seçilmek için popülist harcamalar yapması ve oy ticareti yapması bu teorinin kapsamındadır.

Vergi — Devletin veya vergilendirme yetkisine sahip kamu kuruluşlarının kamu harcamalarını karşılamak üzere gerçek ve tüzel kişilerden karşılıksız, kesin, egemenlik hakkına ve kanuna dayalı olarak almış oldukları parasal tutarlardır. Anayasa'nın 73. maddesine dayanan bu gelir, cebri nitelik taşır. Örneğin, kişilerin gelirleri üzerinden ödediği gelir vergisi bu tanıma uyar.