Ünite 3: Mali Borçlar

Negatif Pasif Düzenleyici Hesap Kodları

Kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklarda yer alan 302/402 kodlu 'Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)' ile 308/408 kodlu 'Menkul Kıymetler İhraç Farkları (-)' pasif düzenleyici hesaplar olup pasif kalemlerin gerçek değerleriyle gösterilmesini sağlar.

Avans Kredisi ve Rehin İşlemi Örneği

İşletme 1 Eylül 2012 tarihinde A Bankasından rehin senedi (varant) karşılığı 1.000 TL tutarlı, 3 ay vadeli avans kredisi almıştır. Rehnedilen ticari malın maliyeti 1.250 TL olup mülkiyet işletmede kaldığı için durum Nazım hesaplarda izlenmiştir.

Borçlu Cari Hesap Açık Kredi Uygulaması

İşletme 14 Eylül 2012 tarihinde B Bankasından 25.000 TL limitli borçlu cari hesap şeklinde açık kredi sağlamış ve aynı gün 4.000 TL çekmiştir. İşletmenin bankaya olan borcu 300 Banka Kredileri hesabının alt hesabında izlenmiştir.

Maddî Teminat Karşılığı Senet Tahsili

İşletme C Bankasından 50.000 TL limitli kredi için 60.000 TL tutarında bono teminat vermiş, banka 12 Ekim 2012'de vadesi gelen 10.000 TL'lik senedi tahsil ederek 50 TL komisyon düşmüş ve kalanı kredi hesabından düşmüştür.

Anahtar Kavramlar

Mali Borçlarİşletmeye nakit para girişi sağlayan ve geri ödemeleri nakit ile yapılacak olan borç niteliğindeki yabancı kaynaklardır. Banka kredileri, çıkarılmış bonolar ve tahviller bu grupta yer alır.

Negatif Pasif Düzenleyici HesapPasif kalemlerin gerçek değerleriyle gösterilmesini sağlamak amacıyla kullanılan ve bilanço pasifinde eksi (-) bakiye veren hesaplardır. Örnek olarak Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri ve Menkul Kıymetler İhraç Farkları verilebilir.

Nakit KredilerBankaların müşterilerine ödünç para vermek suretiyle kullandırdıkları ve işletmeye nakit girişi sağlarken bankaya borçlanma yaratan kredi türüdür. Banka Kredileri ana hesabında izlenir.

Gayri Nakdi Krediler (Nakit Olmayan Krediler)Bankaların nakit para vermeksizin, kendi saygınlık ve kefaletlerini ortaya koyarak işletmenin taahhütlerini yerine getireceğini üçüncü kişilere garanti ettikleri kredi türüdür. Örnek olarak teminat mektupları verilebilir.

Avans Şeklindeki KredilerBankaların maddî kıymetlerin (mal, senet, kıymetli maden vb.) rehnin karşılığı ve bir vade veya olayın doğması ile sınırlı olmak üzere verdikleri nakit kredilerdir.

Borçlu Cari Hesap Şeklindeki KredilerVadeye bağlı olmayan, bankanın belirli bir limit dâhilinde işletmeye tahsis ettiği ve işletmenin ihtiyaç duydukça para çekip fazlalıkta para yatırabildiği esnek kredi türüdür.

Açık KrediKredi bonitesi çok yüksek, malî yapısı sağlam firmalara ticari itibarlarına güvenilerek ve kefalet ya da maddî teminat alınmaksızın kullandırılan borçlu cari hesap şeklindeki kredidir.

Nazım HesaplarFinansal nitelikli olmayan, bilanço unsurlarını doğrudan etkilemeyen ancak bilgi, takip ve kontrol amacıyla kullanılan çift taraflı kayıt ilkesine uygun açıklayıcı hesaplardır. Teminatlı senetler ve teminat mektupları bu hesaplarda izlenir.

Teminat MektubuBorçlunun alacaklıya karşı üstlendiği yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde bankanın kayıtsız şartsız ödemeyi taahhüt ettiği, gayri nakdi kredi aracı olan belgedir.

Finansman BonosuBankalar veya anonim şirketler tarafından kısa vadeli (60-360 gün arası) fon sağlamak amacıyla iskontolu olarak ihraç edilen borçlanma senetleridir.

Menkul Kıymetler İhraç Farkları (-)İskontolu ihraç edilen finansman bonoları veya tahvillerin nominal değeri ile satış fiyatı arasındaki farkın izlendiği, vadesine göre finansman giderine dönüşen pasif düzenleyici bir hesaptır.

TahvilAnonim şirketlerin orta veya uzun vadeli borç para bulabilmek amacıyla itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetleridir.

Başabaş İhraçBir tahvil veya borçlanma senedinin üzerinde yazılı olan itibari (nominal) değeri üzerinden satışa çıkarılması durumudur.

Primli İhraçTahvillerin üzerinde yazılı olan itibari değerinden daha yüksek bir bedelle satışa çıkarılması durumudur.

İskontolu İhraçFinansman bonosu veya tahvillerin itibari değerinin altında (indirimli) bir bedelle satışa çıkarılması durumudur.

304 Tahvil Anapara, Borç, Taksit ve Faizleri HesabıBilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek tahvil anapara borç taksitleri ile tahakkuk edip de ödenmeyen faizlerin izlendiği pasif karakterli kısa vadeli yabancı kaynak hesabıdır.

405 Çıkarılmış Tahviller Hesabıİşletmenin tahvil çıkartarak sağladığı uzun vadeli yabancı kaynak niteliğindeki borçların nominal bedelleriyle kaydedildiği ve izlendiği hesaptır.

Özellikli VarlıkAmaçlanan kullanıma veya satışa hazır duruma getirilebilmesi zorunlu olarak uzun bir süreyi gerektiren varlıklardır; bu varlıklar için kullanılan kredilerin kur farkları maliyete aktifleştirilir.

Diğer Önemli Bilgiler

Yabancı Paralı Kredi ve Kur Farkı Örneği

İşletme 1 Kasım 2012'de D Bankasından 2,5 TL kurundan 10.000 Euro döviz kredisi çekmiş, 15 Aralık 2012'de kur 2,8 TL iken 500 Euro faizle birlikte ödemiştir. Kur artışından dolayı oluşan kur farkı finansman giderine yansıtılmıştır.

Teminat Mektubu ve Komisyon Kaydı

D İşletmesi 1 Kasım 2012'de bir ihale için F Bankasından 100.000 TL değerinde teminat mektubu almış, 1.500 TL komisyon için çek düzenlemiştir. Bu işlem finansal nitelikte olmadığı için bilanço unsurlarını etkilememiş, Nazım hesaplarda takip edilmiştir.

Finansman Bonosu İhraç ve İskonto Oranı

Özel sektör finansman bonolarının vadesi 60 günden az, 360 günden fazla olmamak üzere belirlenir. İşletme 1 Aralık 2012'de 120 gün vadeli, %16 faizli 500.000 TL nominal değerli finansman bonosunu 476.190 TL peşin değerle satmıştır.

Tahviller İçin Hukuki Çerçeve (TTK md. 504)

Türk Ticaret Kanunu'nun 504. maddesine göre her çeşit tahvil, finansman bonosu ve benzeri borçlanma senetleri aksine kanun hükmü olmadıkça ancak şirket genel kurul kararı ile çıkarılabilir.

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Tahvil Piyasası

Ülkemizde İMKB bünyesindeki Tahvil ve Bono Piyasası 17 Haziran 1991'den bu yana faaliyet göstermekte olup ihraç edilen tahviller sahiplerine ortaklık hakkı değil, uzun vadeli alacaklılık hakkı sağlar.

Tahvil İhraç ve Anapara Aktarımı Örneği

G Anonim Şirketi %20 faizli, 5 yılda yıllık taksitlerle geri ödenmek üzere 500.000 TL'lik tahvil çıkartmıştır. Bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek 100.000 TL'lik ilk taksitsel tutar 405 hesabından 304 hesabına aktarılmıştır.

Türkiye Muhasebe Standardı 23 (TMS 23) Borçlanma Maliyetleri

Özellikli bir varlığın elde edilmesi, inşası veya üretimi ile doğrudan ilişkilendirilebilen borçlanma maliyetleri, güvenilir bir biçimde ölçülebilmeleri durumunda ilgili varlığın maliyetinin bir parçası olarak aktifleştirilir.

Tahvil İhracında Üst Sınır Kuralı

Borçlanma senetlerinin toplam tutarı, şirketlerin sermayesi ile bilançoda yer alan yedek akçelerin toplamını kesinlikle aşamaz; ayrıca bedellerinin nakit olması ve teslim anında ödenmesi şarttır.

Borçlu Cari Hesapta Faiz Tahakkuku

İşletmenin borçlu cari hesap kredilerine dönem sonunda banka tarafından faiz tahakkuk ettirildiğinde, bu tutar 780 Finansman Giderleri hesabına borç, 300 Banka Kredileri hesabına ise alacak kaydedilerek borç bakiyesi artırılır.

Sınavda Dikkat Et

Hesapların karakterine dikkat edin: Banka Kredileri pasif karakterli bir hesap olup alacak kalanı verir; borç ödendikçe borçlandırılır.
Negatif pasif düzenleyici hesapların (308 Menkul Kıymetler İhraç Farkları gibi) bilançoda pasifi azaltıcı yönde eksi bakiye verdiğini unutmayın.
Nakit krediler ile gayri nakdi krediler (teminat mektupları) arasındaki farkı karıştırmayın; teminat mektupları bilançoda nakit borç doğurmaz, Nazım hesaplarda izlenir.
Yabancı paralı kredilerde kur farklarının normal kredilerde finansman giderine, özellikli varlıklar için alınan kredilerde ise varlık maliyetine eklendiğini göz ardı etmeyin.
Bilanço tarihinden itibaren 1 yıldan kısa sürede ödenecek uzun vadeli tahvil anapara ve taksitlerinin 304 numaralı hesaba aktarılması gerektiğini unutmayın.
Finansman bonolarının iskontolu ihraç edildiğini ve nominal değer ile satış fiyatı arasındaki farkın ihraç farkları hesabında takip edildiğini hatırlayın.
Borçlanma senetlerinin toplam tutarının şirket sermayesi ve yedek akçeler toplamını aşamayacağı kuralını sınavlarda dikkate alın.