Ünite 5: Diğer Yabancı Kaynaklar

SASA İşletmesi Örtülü Sermaye Örneği

SASA işletmesinin 21.04.20X5 tarihinde 331 Ortaklara Borçlar hesabı alacak kalanı 140.000 TL, öz sermayesi 42.000 TL'dir. Yapılan hesaplamada öz sermayenin 3 katı olan 126.000 TL düşüldüğünde 14.000 TL örtülü sermaye tespit edilmiş ve %10 katsayı ile 1.000 TL kanunen kabul edilmeyen gider yazılmıştır.

PLV ve İletki İşletmesi Borç Devri

PLV işletmesi 20.6.20X1 tarihinde bağlı ortağı İletki işletmesinden 39.000 TL tutarında uzun vadeli borç almıştır. Yıl sonunda vadesine bir yıldan az kala süre kaldığı tespit edildiğinden 31.12.20X1 tarihinde 433 Bağlı Ortaklıklara Borçlar hesabından 333 Bağlı Ortaklıklara Borçlar hesabına aktarılmıştır.

TUAŞ ve SP İşletmesi İştirak Borcu

TUAŞ işletmesi, iştiraki SP işletmesinden tutundurma faaliyetleri için 19.11.20X2 tarihinde banka havalesiyle 90.000 TL borç almıştır. Uzun vadeli izlenen bu borç, 01.10.20X2 tarihinde yapılan bütçe çalışmasıyla Ocak 20X3'te ödenmesine karar verilerek kısa vadeli 332 İştiraklere Borçlar hesabına aktarılmıştır.

PAYE İşletmesi Kilit Yönetici Ücret Bordrosu

PAYE işletmesinde çalışan beş kilit yönetici işçinin Mart 20X5 dönemi brüt ücretler toplamı 19.760 TL'dir. Toplam ücret kesintileri 4.536 TL olup, net ücret 11.464 TL olarak hesaplanmış, işveren SGK ve işsizlik payları dahil maliyetler 770 Genel Yönetim Giderleri hesabına kaydedilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Örtülü SermayeOrtaklardan veya ortaklarla ilişkili kişilerden sağlanan borçların ilgili mali yıl içinde öz sermayenin üç katını aşan kısmıdır. Örneğin, öz sermayesi 42.000 TL olan bir işletmenin ortaklar borcu 140.000 TL ise, öz sermayenin 3 katı olan 126.000 TL'yi aşan 14.000 TL örtülü sermaye kabul edilir.

Bağlı OrtaklıkAna ortaklık olarak bilinen başka bir işletme tarafından bağlı ortaklıkları vasıtasıyla dolaylı olarak bir şirketteki oy haklarının yarıdan fazlasının kontrol edilmesi durumudur. Kontrol, bağlı ortaklığı yönetme gücü ile sağlanır.

İştirakYatırımcı işletmenin iş ortaklığı veya bağlı ortaklık niteliğinde olmayan, ancak üzerinde önemli etkisi bulunduğu, sermaye payı dikkate alınmaksızın oy veya yönetim hakkının %20 ile %50 arasında olduğu işletmelerdir.

Önemli EtkiBir işletmenin yatırım yaptığı işletmenin oy hakkının %20 ya da daha fazlasını elinde tutması durumunda söz konusu işletme üzerinde önemli etkiye sahip olduğu kabul edilir.

Personele Borçlarİşletmenin işçisine çalıştığı süre için tahakkuk edip henüz ödemediği ücret, maaş, ikramiye ve sosyal güvenlik yardımları gibi borçlarının izlendiği 335 numaralı pasif karakterli hesaptır.

Alınan Sipariş AvanslarıBir hizmetin görülmesi ya da varlığın tesliminden önce alıcı tarafından yapılan peşin ödemeler nedeniyle ortaya çıkan, mal veya hizmet teslim yükümlülüğünü gösteren yabancı kaynak hesabıdır.

Borç ve Gider KarşılıklarıBilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne olacağı henüz kesin olarak bilinmeyen kısa vadeli borçlar ve giderler için ayrılan, aktifle doğrudan ilişkilendirilmeyen karşılıklar grubudur.

Geçici VergiDevletin işletmelerin üçer aylık tahmin kazançları üzerinden hesaplatarak yıl içinde peşin olarak tahsil ettiği gelir veya kurumlar vergisidir.

Kıdem Tazminatı Karşılığıİş Kanunu gereğince işçinin emeklilik veya kıdemine bağlı işten ayrılması durumunda yapılacak ödemeler için, her geçen tam yıl için 30 günlük ücret tutarında ayrılan tahmini borç karşılığıdır.

Gelecek Aylara Ait GelirlerGelecek bilanço dönemlerine ilişkin olarak peşin tahsil edilmiş gelirlerin bir yıldan kısa vadeye ait kısımlarının izlendiği bilanço hesabıdır.

Gider TahakkuklarıCari dönemde doğmasına rağmen bedeli gelecek dönemlerde ödenecek olan giderlerin, dönemsellik kavramı gereği ilgili döneme yazılmasını sağlayan koşullu borç hesabıdır.

Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG)Vergi kanunlarına göre işletme kazancının tespitinde gider olarak indirilmesi kabul edilmeyen, örtülü sermaye faizleri veya kanuni sınırları aşan ödemeler gibi unsurlardır.

Geçici Vergi DönemleriOcak-Mart, Nisan-Haziran ve Temmuz-Eylül dönemlerini kapsayan üçer aylık zaman dilimleridir.

Tahakkuk Esasıİşletme ile ilgili işlemlerin finansal etkilerinin, nakit giriş veya çıkışının olduğu dönemde değil, bunların oluştuğu dönemde kayda alınmasını ifade eden muhasebe ilkesidir.

Kayıtlı Değer (Mukayyet Değer)Öz kaynaklar ve diğer yabancı kaynaklar bölümünde yer alan hesapların muhasebe kayıtlarında yer alan defter değeridir.

Diğer Önemli Bilgiler

ELMA Hastanesi Yurtdışı Eğitim Masrafları

ELMA hastanesi göz nakli ameliyatı eğitimi için iki doktorunu yurtdışına göndermiş, her doktor için bankaya 3.000'er dolar havale etmiştir. Doktorlar 3.200 dolar harcama belgelendirmiş, kalan 200 dolar harcama doktorların aylık ücretlerine dahil edilmiştir.

AŞAN İşletmesi Araba Satışı ve Sipariş Avansı

Araç dağıtıcısı AŞAN işletmesi, AS-3 marka aracı Kaya Ticaret'e 04.06.20X6 tarihinde 88.500 TL bedelle iki ay sonra teslim etmek üzere satmış ve bedelini peşin tahsil ederek 340 Alınan Sipariş Avansları hesabına kaydetmiştir. Araç 26.08.20X6'da teslim edildiğinde hasılat doğmuş ve avans kapatılmıştır.

PAYE İşletmesi Kıdem Tazminatı Karşılığı

PAYE işletmesi 20X2 dönem sonunda pazarlama bölümündeki 30 işçi için 64.000 TL kıdem tazminatı karşılığı hesaplamıştır. 20X3 döneminde emekli olan iki işçiye 26.07.20X3 tarihinde banka aracılığıyla 48.400 TL kıdem tazminatı ödenmiştir.

PAYE İşletmesi Makine Kiralama Geliri

PAYE işletmesi kullanılmayan iş makinesini 1 Şubat 20X1'de 14 aylığına TUAŞ işletmesine kiralamış ve toplam 35.000 TL kira bedelini peşin tahsil etmiştir. 27.500 TL'lik kısım 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler, 7.500 TL'lik kısım ise 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabında izlenmiştir.

Dergisi İşletmesi Yıllık Abonelik Sistemi

Dergisi işletmesi aylık dergi yayınlamakta olup yıllık abonelik bedeli 60 TL'dir. Kasım ayı başında 1000 müşteri abonelik sistemine dâhil olmuş ve KÂR Bankası'ndaki hesaba toplam 60.000 TL havale ederek gelecek aylara ait gelirler hesabını çalıştırmıştır.

TUAŞ İşletmesi Tahvil İhracı ve Faiz Tahakkuku

TUAŞ işletmesi 01.02.20X1 tarihinde ihraç ettiği %40 faiz oranlı, yıllık faiz ödemeli 60.000 TL tutarındaki tahviller için döneme ilişkin gerçekleşen faiz giderini 21.962 TL olarak hesaplamış ve aylık olarak 381 Gider Tahakkukları hesabına kaydetmiştir.

PATA İşletmesi Temettü Dağıtımı

PATA işletmesi 20X4 döneminde ortaklara dağıtılacak toplam temettü payını 9.600 TL belirlemiştir. Sermaye payları A için 90.000 TL, B için 30.000 TL ve C için 80.000 TL olan ortaklardan C'nin payı orantılı olarak hesaplanmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Örtülü sermaye hesaplamasında dönem başı öz sermayenin 'üç katı' sınırına mutlaka dikkat edin; üç katını aşan kısım örtülü sermayedir.
Ortaklara borçlar üzerinden hesaplanan faizlerin örtülü sermaye oranındaki kısmının 'kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG)' sayıldığını unutmayın.
Uzun vadeli borçların (bağlı ortaklık veya iştirak) vadelerine 1 yıldan az kalması durumunda kısa vadeli ilgili hesaplara devredilmesi gerektiğini (dönem ayarlaması) atlamayın.
Kıdem tazminatı karşılığının vergi mevzuatına göre sadece fiilen ödendiği dönemde gider yazlabileceğini, karşılık olarak ayrılan tutarların KKEG olduğunu unutmayın.
Alınan sipariş avanslarının ticari borçlarda değil, mal veya hizmet teslim yükümlülüğü nedeniyle ayrı bir yabancı kaynak grubunda izlendiğini karıştırmayın.
Gelecek aylara ait gelirler hesabının adına rağmen bir bilanço (pasif) hesabı olduğunu ve dönemsellik ilkesi gereği çalıştığını iyi kavrayın.
Ücret bordrosu kayıtlarında brüt ücrete işveren SGK ve işsizlik paylarının eklenerek ilgili gider hesaplarına borç yazıldığını, kesintilerin ise 360 ve 361 nolu hesaplarda izlendiğini sınavda dikkatle uygulayın.