← Ünite 5
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 5: Sanal Organizasyonlar, Şebeke Organizasyonlar ve

IBM Fransa ve Sanal Stadyum Projesi
1998 yılında Paris yakınlarında açılan stadyum, yapımından önce IBM Fransa tarafından sanal olarak inşa edilmiştir. Bu simülasyonun amacı, tasarım aşamasında insan akınlarını, güvenlik risklerini ve konfor ihtiyaçlarını analiz ederek doğru yerleşimi yapmaktır.
Fraunhofer Enstitüsü Uçuş Simülatörü
Almanya'da yolcuların uçuş korkusunu yenmeleri amacıyla sanal gerçeklik kaskı, kulaklık ve hareketli podestler kullanılarak 40 dakikalık bir uçuş simülasyonu projesi geliştirilmiştir. Bu çalışma, sanal gerçekliğin psikolojik tedavilerde kullanımına somut bir örnektir.
Toyota ve Dengeli Şebeke Modeli
Otomotiv devi Toyota, sabit masraflarını azaltmak ve kaliteyi artırmak amacıyla çok geniş bir bağımsız tedarikçi ve taşeron ağıyla çalışmaktadır. Bu yapı, dengeli şebeke organizasyonunun dünyadaki en başarılı örneğidir.
Uzel Makine ve Massey-Ferguson Örneği
Massey-Ferguson traktörlerinin Türkiye'de Uzel Makine A.Ş. tarafından üretilmesi ve pazarlanması, uluslararası düzeyde başarılı bir lisans anlaşması (lisanslama) örneği olarak literatürde yer almaktadır.

Anahtar Kavramlar

Sanal OrganizasyonYeteneklerin birleştirilmesi, maliyetlerin azaltılması ve ortak pazarlara ulaşılması amacıyla, bilgi teknolojileriyle geçici olarak birbirine bağlanmış bağımsız işletmelerden oluşan esnek bir ağ yapısıdır.
Sanal GerçeklikGerçekte fiziksel olarak mevcut olmayan bir olay, nesne veya varlığın, bilgisayar ve iletişim teknolojileri yardımıyla sanki varmış gibi hissedilmesi ve görülmesini sağlayan simülasyon teknolojisidir.
Şebeke OrganizasyonuBir mal veya hizmeti üretmek amacıyla, her biri kendi alanında uzmanlaşmış iki veya daha fazla bağımsız işletmenin uzun süreli işbirliği ve işbölümü yapmak üzere oluşturduğu örgütler topluluğudur.
Aracı Organizatör (Broker)Şebeke organizasyonlarında iş yaptırılacak bağımsız işletmeler hakkında bilgi toplayan, işi en uygun taşerona veren ve bu birimler arasındaki koordinasyonu sağlayan merkezi birimdir.
Dahili Şebeke OrganizasyonuBir işletmenin bünyesindeki farklı faaliyetlerin yine aynı holding veya organizasyon çatısı altındaki farklı uzman işletmeler tarafından piyasa disipliniyle yürütüldüğü şebeke türüdür.
Dengeli Şebeke OrganizasyonuBelirli bir mal veya hizmeti üretmek için mülkiyet ve yönetim açısından bağımsız olan taşeron işletmelerin, lider bir işletmenin koordinasyonu altında bir araya geldiği yapıdır.
Dinamik Şebeke OrganizasyonuLider bir işletmenin bulunmadığı, bağımsız ortakların bir broker aracılığıyla sadece belirli projeler veya ortak girişimler için geçici olarak bir araya geldiği son derece esnek şebeke yapısıdır.
Stratejik Ortaklıkİki ya da daha fazla bağımsız işletmenin, teknoloji, kaynak ve yeteneklerini karşılıklı yarar ve ortak bir stratejik amacı gerçekleştirmek üzere birleştirdikleri işbirliği anlaşmalarının genel adıdır.
SinerjiBir bütünü oluşturan parçaların bir araya gelerek kendi başlarına üretebileceklerinden çok daha fazla değer üretmesi durumunu ifade eden, '2+2=5' formülüyle sembolize edilen kavramdır.
Dış Kaynaklardan Yararlanma (Outsourcing)İşletmelerin ana faaliyet alanları dışındaki destekleyici fonksiyonlarını (güvenlik, yemek, lojistik vb.), bu konularda uzmanlaşmış taşeron firmalara sözleşmeyle devretmesi uygulamasıdır.
FranchisingBir üretici veya marka sahibinin, mallarını veya hizmetlerini belirli standartlar ve yönetim kontrolü altında satması için bağımsız bir girişimciye belirli bir süre ve bölge için imtiyaz hakkı vermesidir.
Ortak Girişim (Joint Venture)İki veya daha fazla bağımsız işletmenin, kendi uzmanlık alanlarındaki yeteneklerini birleştirerek tamamen yeni ve bağımsız bir tüzel kişiliğe sahip ortak bir şirket kurmalarıdır.
Birleşme (Merger)İki ya da daha fazla bağımsız işletmenin tüm kaynaklarını, varlıklarını ve yönetimlerini tek bir çatı altında birleştirerek yeni bir işletme kimliğiyle piyasaya çıkması sürecidir.
Fason İmalatÖzellikle tekstil gibi sektörlerde yaygın olan, bir işletmenin başka bir marka veya firmanın siparişi üzerine, onun tasarım ve standartlarına uygun olarak yaptığı fason üretim modelidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Metresan A.Ş. ve Fisko İşbirliği

Fisko çelik şerit metrelerinin Türkiye'de Metresan A.Ş. tarafından üretilmesi, teknoloji ve marka kullanım hakkının devredildiği klasik bir lisans anlaşması örneğidir.

Nike ve Adidas'ın Üretim Stratejisi

ABD menşeli Nike ve Almanya menşeli Adidas firmaları, spor malzemelerinin üretimini Tayvan'daki bağımsız taşeron işletmelere yaptırmaktadır. Bu durum, küresel ölçekte taşeronlaştırma ve dış kaynak kullanımına örnektir.

Nestle Waters ve Sansu Birleşmesi

Sanko Holding bünyesinde bulunan Sansu, dünya su devi Nestle Waters ile birleşmiştir. Ortaklık sonrasında Sansu markası, küresel standartlara uyum amacıyla Nestle Pure Life olarak değiştirilmiştir.

İstanbul Havalimanı ve TAV Ortak Girişimi

İstanbul Havalimanı'nın yap-işlet-devret projesi kapsamında Türk Tepe ve Akfen grupları ile Avusturyalı Vie şirketi bir araya gelerek Tepe-Akfen-Vie (TAV) ortak girişim grubunu kurmuş ve projeyi üstlenmiştir.

Koç Holding ve Tat Konserve Çatısı

Koç Holding, 2002 yılında bünyesindeki SEK, Pastavilla ve Maret firmalarını Tat Konserve çatısı altında birleştirerek ölçek ekonomisinden yararlanan 200 milyon Euro cirolu dev bir gıda şirketi oluşturmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Sanal organizasyonların 'sanal bellek' kavramından türediğini ve temelinde 'sinerji' yaratma kapasitesi olduğunu unutmayın; sınavda köken sorusu olarak gelebilir.
  • Her sanal organizasyonun bir şebeke organizasyonu olduğunu, ancak her şebeke organizasyonunun sanal organizasyon olmadığını mutlaka aklınızda tutun.
  • Şebeke organizasyon türlerini ayırt ederken; holding içi uygulamaların 'Dahili', bağımsız taşeronların bir lider etrafında toplandığı yapının 'Dengeli', liderin olmadığı ve ortak girişimlerin örnek olduğu yapının ise 'Dinamik' şebeke olduğunu unutmayın.
  • Stratejik ortaklık türlerinden 'Ortak Girişim' (Joint Venture) ile 'Birleşme' (Merger) arasındaki farka dikkat edin; yeni bir tüzel kişilik kuruluyorsa ortak girişim, firmalar tamamen birleşip tek oluyorsa birleşmedir.
  • Şebeke organizasyonlarında koordinasyonu sağlayan merkezi aktörün 'Broker' (Aracı organizatör) olduğunu ve bu birimin bağımsız taşeronları uyumlaştırdığını unutmayın.