← Ünite 6
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 6: Dengeli Ölçüm Kartı

Nolan Norton Enstitüsü Çalışması
1990'lı yılların başında enstitü başkanı David Norton liderliğinde ve Robert Kaplan'ın akademik danışmanlığında yürütülen araştırma projesi, finansal olmayan performans ölçütlerinin sayısallaştırılarak sisteme entegre edilmesini sağlamış ve Dengeli Ölçüm Kartı'nın doğuşuna zemin hazırlamıştır.
Metro Bank'ın İki Temel Problemi
Metro Bank stratejik analizlerinde iki büyük sorun tespit etmiştir: Birincisi, tasarruf hesapları gibi tek bir ürüne aşırı ağırlık verilmesi; ikincisi ise mevcut faiz oranlarıyla müşterilerin %80'ine verilen hizmetin yüksek maliyet yapısı nedeniyle kârsız olmasıdır.
Metro Bank'ın Çift Amaçlı Stratejisi
Banka, sorunlarını çözmek için çift yönlü bir strateji izlemiştir: Mevcut müşterilere ilave ürünler sunarak gelir kaynaklarını çeşitlendirmeyi amaçlayan 'Gelir Artışı' ve kârsız müşterileri elektronik bankacılığa yönlendirmeyi amaçlayan 'Verimlilik' stratejisi.
Metro Bank'ta Satış Elemanlarının Zaman Analizi
Banka bünyesinde yapılan bir araştırma, geleneksel dönemde satış elemanlarının zamanlarının sadece %10'unu müşterilerle doğrudan iletişim kurarak geçirdiğini ortaya koymuş, bu durum kurumda kapsamlı bir satış kültürü dönüşümünü tetiklemiştir.

Anahtar Kavramlar

Dengeli Ölçüm Kartı (Balanced Scorecard)Bir işletmenin vizyon ve stratejisini göz önünde bulundurarak hedef ve ölçütlerini belirleyen ve performansı finansal, müşteri, iç işleyiş ile öğrenme ve gelişme olmak üzere dört farklı açıdan değerlendiren stratejik bir yönetim modelidir.
MisyonOrganizasyonun var olma amacını, iç ve dış çevresini, temel değerlerini, ürettiği ürünleri ve gitmek istediği yönü genel hatlarıyla ortaya koyan ifadedir.
VizyonBir işletmenin gelecekte hayal edilen durumunu ve kendini gelecekte görmek istediği yeri ifade eden, yöneticiye özgü uzun vadeli düşünceler bütünüdür.
AmaçlarBir işletme organizasyonunda varılmak istenen, eldeki kaynakların yönlendirileceği uzun dönemli genel sonuçlardır.
HedeflerAmaçlara erişmek için gerekli olan kısa dönemli, daha açık, ölçülebilir, somut ve sayısal (niceliksel) aşamaları ifade eden durumlardır.
StratejiBir organizasyonun belirlenen amaç ve hedeflerine ulaşmak ve dış çevrenin risklerinden korunmak için izleyeceği yollar ve kaynak dağıtım planıdır.
Amaçlar Hiyerarşisiİşletmenin genel stratejik amacı belirlendikten sonra, tüm alt birimlerin bu amaca hizmet edecek şekilde kendi birim amaçlarını belirlemesiyle oluşan amaçlar zinciridir.
Strateji HaritasıDengeli ölçüm kartının dört boyutu arasındaki neden-sonuç ilişkilerini görselleştirerek çalışanların yaptıkları işler ile kurum stratejileri arasındaki bağlantıyı gösteren şemadır.
Finansal BoyutHissedarların ve işletme sahiplerinin beklentileri doğrultusunda kârlılık, büyüme ve hissedar değerini artırma hedeflerinin değerlendirildiği boyuttur.
Müşteri Boyutuİşletmenin hedef pazar bölümlerindeki müşteriler tarafından nasıl algılandığını, müşteri memnuniyeti ve sadakati gibi göstergelerle ölçen boyuttur.
İç İşleyiş BoyutuMüşteri ve hissedarları memnun etmek amacıyla işletmenin hangi operasyonel ve yönetsel iş süreçlerinde mükemmelleşmesi gerektiğini belirleyen boyuttur.
Öğrenme ve Gelişme Boyutuİşletmenin uzun vadeli büyümesini ve gelişimini sürdürebilmesi için çalışan yetenekleri, bilgi sistemleri ve motivasyon altyapısına odaklanan boyuttur.
Ardıl Gösterge (Result Indicator)Gerçekleştirilen faaliyetlerin geçmişteki sonuçlarını gösteren ve hedeflerin yakalanıp yakalanmadığını ortaya koyan, finansal göstergelerin çoğunu kapsayan ölçüttür.
Öncül Gösterge (Lead Indicator)Faaliyetlerin gerçekleştirilmesi sürecindeki performansı gösteren ve gelecekte elde edilecek sonuçları ne şekilde etkileyeceğini tahmin etmeye yarayan göstergedir.
Çapraz Satış OranıBir müşteriye veya aileye satılan ortalama ürün sayısını gösteren, satış etkinliğini ve ilişkilerin derinliğini ölçen ardıl bir göstergedir.
Stratejik Görev Karşılanma Oranıİşletmenin yeni stratejileri uygulayabilmesi için çalışanlarına kazandırması gereken yeteneklerin ne ölçüde karşılandığını gösteren öncül göstergedir.
Kurumsal Özdeğerlendirmeİşletmenin kendi gelişimini, verimliliğini ve stratejik hedeflere ulaşma derecesini sistemli bir şekilde izlemesi ve değerlendirmesi sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kaplan ve Norton'un 2001 Yılı İddiası

Yazarlar 2001 yılında yayınladıkları ortak çalışmalarında, başlangıçta sadece bir performans ölçüm aracı olarak tasarlanan Dengeli Ölçüm Kartı'nın aslında bütünsel bir 'stratejik yönetim modeli' olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Geleneksel Performans Ölçümünün Tek Yönlülüğü

1990 öncesi dönemde işletmelerin performans değerlendirmelerinde sadece finansal ölçütleri kullanmasının temel nedeni, bu verilerin muhasebe sisteminden elde edilen kesin, objektif ve doğrulanabilir nitelikte olmasıdır.

Metro Bank'ın Öncül Gösterge Tercihi

Metro Bank, finansal danışmanlık odaklı yeni satış yaklaşımının başarısını ölçmek amacıyla 'müşteri ile geçirilen saat sayısı' verisini kritik bir öncül gösterge olarak Dengeli Ölçüm Kartı sistemine dahil etmiştir.

Metro Bank'ın Çapraz Satış Göstergesi

Banka, yeni stratejisi kapsamında satış etkinliğini ve ilişkilerin derinliğini ölçmek amacıyla 'aile başına satılan ortalama ürün sayısı' anlamına gelen çapraz satış oranını ardıl gösterge olarak kullanmıştır.

Dengeli Ölçüm Kartının İsim Çeşitliliği

Alan yazında Balanced Scorecard kavramı yerine; kurumsal karne, performans karnesi, kurumsal performans karnesi ve dengeli puan cetveli gibi farklı Türkçe terimlerin kullanıldığı görülmektedir.

Strateji Odaklı Olmanın Beş Temel İlkesi

Kaplan ve Norton'a göre bir işletmenin strateji odaklı olabilmesi için; stratejinin operasyonel dile çevrilmesi, organizasyonun stratejiye uyumlu hale getirilmesi, stratejinin herkesin günlük işi yapılması, stratejinin sürekli bir süreç olması ve liderlik aracılığıyla değişimin yönetilmesi gerekir.

Metro Bank'ın Öğrenme Boyutu Yatırımları

Banka, gelir artış stratejisini desteklemek amacıyla öğrenme ve gelişme boyutunda üç kritik gereklilik belirlemiştir: Satıcıların finansal danışman olması için eğitilmesi, müşteri dosyalarının entegrasyonu ve teşvik sistemlerinin yeni hedeflere göre uyarlanması.

Dengeli Ölçüm Kartının Sektörel Yayılımı

İlk olarak kâr amaçlı özel sektör işletmeleri için geliştirilen bu teknik, günümüzde kamu kuruluşları, yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri ve eğitim kurumları gibi kâr amacı gütmeyen organizasyonlarda da başarıyla uygulanmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Amaç ve hedef kavramlarını karıştırma: Amaçlar genel ve uzun vadeli yönü çizerken, hedefler her zaman sayısal, ölçülebilir ve kısa vadelidir. Sınavda bu ayrım sıklıkla sorulur.
  • Dengeli Ölçüm Kartının dört boyutunun sırasını ve ilişkisini iyi öğren: En üstte Finansal Boyut yer alır, onu sırasıyla Müşteri, İç İşleyiş ve en altta altyapıyı oluşturan Öğrenme ve Gelişme Boyutu takip eder.
  • Strateji Haritası kavramına dikkat et: Boyutlar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini gösteren ve birimler arası koordinasyonu sağlayan bu şema sınavların gözde konularındandır.
  • Ardıl ve Öncül gösterge farkını unutma: Finansal göstergeler geçmişi gösteren 'ardıl' göstergelerdir; süreç performansını ve geleceği tahmin eden göstergeler (örneğin eğitim saatleri, müşteriyle geçen süre) ise 'öncül' göstergelerdir.
  • Dengeli Ölçüm Kartı oluşturma adımlarında 'Planlama' ve 'Geliştirme' ayrımına çalış: Misyon netleştirme ve strateji belirleme 'Geliştirme' aşamasındayken; ekip kurma ve bütçe/kaynak belirleme 'Planlama' aşamasındadır.