Ünite 1: Etkili İletişim ve Doğru Anlamak

4560 İletişim Tanımı

Mümtaz Zıllıoğlu'nun 1994 yılında yayımlanan 'İletişim Nedir?' adlı kitabında, literatürde o döneme kadar yapılmış tam 4560 farklı iletişim tanımının bulunduğu belirtilerek kavramın zenginliği ortaya konmuştur.

Ahmet ve Necla'nın 25. Yıl Reklamı

2004 yılının Şubat ayında Eskişehir'de bir billboardda yer alan 'Necla, evliliğimizin 25. yılında hala seni seviyorum. Ahmet' yazısı, yoldan geçen ve birbirine çok benzeyen üç farklı kişi tarafından tamamen farklı şekillerde yorumlanmıştır.

İletişimin Üçlü Etki Oranı

Yüz yüze iletişim süreçlerinde kelimelerin etkisi %10, ses tonunun etkisi %30 ve beden dilinin etkisi %60 olarak belirlenmiştir; bu durum iletilerin veriliş şeklinin %90 önem taşıdığını gösterir.

Konuşma ve Dinleme Hızı Farkı

İnsanlar dakikada ortalama 150 kelime söyleyebilirken, dakikada ortalama 500 kelimeyi dinleyip işleme kapasitesine sahiptir. Bu hız farkı dinleyicilerin sıkılmasına ve dinliyor gibi görünmelerine yol açar.

Anahtar Kavramlar

Beden DiliKelimeler dışındaki duruş, jest, mimik, göz teması ve mesafe gibi ögelerle duygu ve düşüncelerin sözsüz olarak aktarıldığı, yüz yüze iletişimde %60 oranında etkili olan kanaldır.

Algıda SeçicilikBeynin maruz kaldığı yoğun uyarıcı bombardımanı arasından sadece kendi ilgi, ihtiyaç ve beklentilerine uygun olanları seçip algılama eğilimidir.

Dinliyor Gibi GörünmekDinleyicinin zihnen başka yerde olmasına veya hayal kurmasına rağmen, fiziksel olarak konuşmacıyı dikkatle dinliyormuş izlenimi vermesidir.

Akıl OkumakKarşı taraf konuşurken onu dikkatle dinlemek yerine, daha ilk kelimelerden itibaren cümlenin sonunun nasıl geleceğini tahmin etmeye çalışma alışkanlığıdır.

Aktif DinlemeKarşıdaki bireyin ne ifade ettiğiyle gerçekten ilgilenildiğini gösteren, onun duygularını kendi bakış açısıyla anlamayı amaçlayan empatik dinleme türüdür.

İletişimTarafların bilgi, sembol ve ileti üreterek birbirlerine aktardıkları, bu iletileri anlamlandırıp yorumladıkları çift yönlü ve aktif bir sosyal etkileşim sürecidir.

AlgıDuyu organları vasıtasıyla dış dünyadan beynimize ulaşan ham verilerin örgütlenmesi, yorumlanması ve anlamlandırılması sürecidir. Bireyin referans çerçevesine göre şekillenir.

DikkatBireyin duyu organlarıyla farkında olduğu çevresindeki belirli uyarıcılara zihinsel alıcılarını ve odak noktasını yönlendirmesi durumudur; öğrenmenin temelini oluşturur.

Etkin DinlemeAlıcının iletişim sürecindeki gürültüden en az düzeyde etkilenerek mesajı tam ve doğru algılaması, anladığını jest, mimik ve sözlü geri bildirimlerle kaynağa iletmesi becerisidir.

EmpatiBir insanın kendisini karşısındaki kişinin yerine koyarak, onun duygu ve düşüncelerini dünyayı onun bakış açısıyla görerek doğru anlaması ve bu durumu ona geri iletmesi sürecidir.

SempatiKarşıdaki kişinin sahip olduğu duygu ve düşüncelerin aynısına sahip olma, onunla özdeşleşerek tarafını tutma ve hissettiği acı ya da sevinci doğrudan paylaşma durumudur.

Paralel İletişimİletişim sürecinde kişilerin gönderdikleri mesajlara, karşı tarafın onların beklentilerine tam olarak uygun ve uyumlu yanıtlar vermesiyle yürüyen iletişim türüdür.

Çapraz İletişimBireylerden birinin gönderdiği mesaja, diğer bireyden beklenen ve öngörülenin dışında, iletişimi kesintiye uğratacak nitelikte farklı bir yanıtın gelmesi durumudur.

Örtülü İletişimKişinin açık mesajlarla belirli bir iletişim rolünü sergiliyor gibi görünürken, arka planda farklı bir amaçla gizli bir mesaj ilettiği etkileşim biçimidir.

Pasif DinlemeDikkatli ancak sessizliği içeren, dinleyicinin konuşmacıya çok az tepki veya geri bildirim göstermesine ihtiyaç duyulan en basit ve yalın dinleme türüdür.

İyi Geçinme Davranışıİlişkileri kuran, geliştiren, sürdüren, işbirliğini teşvik eden ve topluluk tarafından onaylanan, iletişimin temelini oluşturan yapıcı sosyal davranış kalıplarıdır.

İletişim BecerisiSaygıyı ve empatiyi temel alarak etkin dinleme, somut konuşma, kendini ben diliyle ifade etme ve başkalarını ezmeden kendi haklarını koruyabilme yetilerinin bütünüdür.

Algı YönetimiHedef kitlelerin bilgi işleme süreçlerini etkilemek amacıyla, mesajların ve kanalların onların algı düzeylerine, beklentilerine uygun olarak tasarlanması ve yönlendirilmesi faaliyetidir.

Diğer Önemli Bilgiler

George W. Bush'un Boğaz Köprüsü Konuşması

Eski ABD Başkanı George W. Bush, Türkiye ziyaretinde doğu ve batı toplumlarının barışması gerektiği mesajını daha etkili kılmak için konuşma mekanı olarak Boğaz Köprüsü'nün Avrupa yakası kıyısını seçmiştir.

Sempatik Acı Çekmek

McDougall tarafından 1908 yılında tanımlanan bu olguya göre, eşleri doğum sancısı çeken bazı erkeklerin de benzer fiziksel sancılar hissetmesi sempatinin en somut örneklerinden biridir.

Gülmenin Kültürel Farklılığı

Mutluluk göstergesi olan gülmek eylemi, kentte veya Batı kültüründe doğal bir davranış olarak algılanırken; kırsalda veya Doğu kültüründe utanç ya da kibir anlamına gelebilmektedir.

İletişim Becerisinin Şahin Tarafından Tanımı

Şahin (2010) iletişim becerisini; saygı ve empatiyi temel alan, maske takmadan ben dili kullanmayı sağlayan ve bireyin toplumda yaşamasını kolaylaştıran öğrenilmiş davranışlar olarak tanımlar.

Dinleme Sonrası Hatırlama Oranı

Zıllıoğlu (2010) tarafından aktarılan araştırmalara göre, bir konuşmayı dinleyen kişiler konuşmanın hemen ardından bu konuşmanın ancak %50'lik bir kısmını anımsayabilmektedir.

Zıllıoğlu'nun 4560 İletişim Tanımı

1994 yılında Zıllıoğlu tarafından kaleme alınan 'İletişim Nedir?' başlıklı kitapta, literatürde tespit edilen tam 4560 farklı iletişim tanımının varlığından bahsedilmektedir. Bu veri, iletişimin tek bir kalıba sığdırılamayacak kadar geniş kapsamlı ve disiplinlerarası bir olgu olduğunu somut bir şekilde ortaya koymaktadır.

İletişimde Etki Oranları Formülü

İletişimi oluşturan unsurların etki düzeyleri üzerine yapılan araştırmalara göre, kelimeler mesajın sadece %10'unu oluştururken, ses tonu %30, beden dili ise %60 oranında rol oynar. Bu durum, mesajın içeriğinden ziyade veriliş şeklinin (%90) doğru anlaşılmada ne derece kritik olduğunu gösterir.

Beynin Kelime İşleme Hızı Farkı

İnsanlar dakikada ortalama 150 kelime söyleyebilirken, aynı süre zarfında ortalama 500 kelimeyi dinleyip işleme kapasitesine sahiptir. Aradaki bu büyük hız farkı, dinleyicilerin konuşma esnasında kolayca sıkılmasına, dikkatlerinin dağılmasına ve 'dinliyor gibi görünme' hatasına düşmelerine zemin hazırlar.

McDougall ve Sempatik Acı Çekmek

Psikolog McDougall, 1908 yılında yaptığı çalışmada, eşleri doğum sancısı çeken erkeklerin de benzer fiziksel sancılar hissetmesi gibi durumları incelemiş ve bireylerin başkalarının acılarını doğrudan kendi bedenlerinde hissetmesi olgusuna 'sempatik acı çekmek' adını vermiştir.

İletişimin Tarihsel Evrimi

İletişim gereksinimi tarih boyunca farklı yöntemlerle karşılanmıştır. Mağara duvarlarına çizilen resimler, Kızılderililerin ateş dumanı kullanması ve Afrika yerlilerinin tam tam sesleri, ilkel toplulukların uzak mesafelerle iletişim kurmak ve varlıklarını sürdürmek için geliştirdikleri ilk somut teknolojilerdir.

Gülme Eyleminin Kültürel Farklılığı

Gülmek evrensel bir eylem gibi görünse de algısı kültürlere göre değişir. Kentlerde veya Batı kültüründe gülmek doğal bir istek ve mutluluk göstergesi olarak algılanırken, kırsal kesimlerde veya Doğu kültürlerinde bazen utanç, kibir ya da saygısızlık olarak yorumlanabilmektedir.

Dinleme Sonrası Hatırlama İstatistiği

Bilişsel süreçler üzerine yapılan araştırmalar, bir konuşmayı pürdikkat dinleyen kişilerin bile konuşmanın hemen ardından anlatılanların ancak %50'sini (yarısını) anımsayabildiklerini göstermektedir. Bu durum insan beyninin bilgiyi seçme ve işleme sınırlarından kaynaklanır.

Sınavda Dikkat Et

İletişimde etki oranlarına dikkat edin: Kelimeler %10, ses tonu %30 ve beden dili %60'tır. Sınavda bu yüzdeler doğrudan sorulabilir.
Empati ve sempati farkını iyi kavrayın: Empatide 'anlamak', sempatide ise 'yandaş olmak' ve 'aynı duyguyu paylaşmak' esastır.
Dinleme engellerini isimleriyle öğrenin: Prova yapmak, akıl okumak ve seçmek gibi kavramların tanımları sınavda çeldirici olarak karşınıza çıkabilir.
Algının beş farklılaşma nedenini ezberleyin: Fizyolojik, özgeçmiş, kültürel, güncel duygu durumu ve çevresel faktörler sınavda liste halinde sorulabilir.
Paralel, çapraz ve örtülü iletişim tanımlarını karıştırmayın: Beklentiye uygun yanıt paralel, farklı yanıt çapraz, gizli amaç barındıran ise örtülü iletişimdir.
İletişimde etki oranlarına (%10 kelimeler, %30 ses, %60 beden dili) çok dikkat edin; sınavda bu yüzdeler doğrudan veya dolaylı olarak sorulabilir.
Empati ile sempati arasındaki farkı iyi kavrayın; sempatide 'yandaşlık' ve 'aynı duyguyu paylaşma' varken, empatide sadece 'anlama' vardır.
Dinleme engellerini (prova yapmak, akıl okumak, seçmek vb.) tanımlarıyla eşleştirin; sınavda senaryo üzerinden hangi engelin yapıldığı sorulabilir.
İletişim türlerinden paralel, çapraz ve örtülü iletişimin tanımlarını karıştırmayın; beklentiye uygunluk durumuna göre ayrım yapın.
Algıyı etkileyen faktörleri (fizyolojik, özgeçmiş, kültür vb.) iyi bilin; bireysel farklılıkların iletişimdeki rolü bu faktörlerle açıklanır.
Anlamanın üç sacayağı olan 'niyet, bilgi, gayret' üçlemesini ezberleyin; klasik bir 'aşağıdakilerden hangisi bu unsurlardan biridir/değildir' sorusu gelebilir.