Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Sosyoloji Lisans Programı » Sosyolojiye Giriş

Ünite 4: Siyaset ve Toplum — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Siyaset Sosyolojisi — Siyasal otoritenin kurumsal bir biçimde düzenlenmesini, işlevlerini ve siyasal düzenin sosyal gelişmeler sonucu dönüşümünü inceleyen sosyoloji alt dalıdır. Siyaset bilimi olayları soyutlarken, siyaset sosyolojisi siyaset ile toplumsal yapılar, ideolojiler ve kültür arasındaki karşılıklı ilişkileri inceler.

İktidar (Güç) — Bir kişinin ya da grubun, diğerlerinin karşı koymalarına rağmen kendi arzularını ve kararlarını eyleme geçirebilme ve kabul ettirebilme potansiyelidir. Sadece siyasal alanda değil, ebeveyn-çocuk veya patron-işçi gibi tüm toplumsal ilişkilerde görülebilir.

Meşruiyet — Bir iktidarın veya hükümetin otoritesine boyun eğenlerin buna toplumsal rıza ve onay göstermesidir. Örneğin demokratik rejimlerde meşruiyet seçimlere ve halkın rızasına dayanırken, rızanın yitirilmesi meşruiyet krizine yol açar.

Otorite — Siyasal anlamda hükümetin meşru güç kullanımı veya itaat yoluyla istikrarın sağlanabildiği hiyerarşik bir ilişkidir. Üretkenliği ve yazarlığı çağrıştıran "authority" kökünden türetilmiştir.

Paternalizm — Baba ile çocuk arasındaki ilişkiye benzer bir biçimde siyasal gücün vatandaşları adına karar alabilme yetisidir. Türkiye'deki siyasi kültürde sıkça görülen "baba devlet" anlayışı buna somut bir örnektir.

Geleneksel Otorite — Güç ve otorite ilişkisinin kalıtsal ayrıcalıklara, geleneklere, göreneklere ve inançlara dayandığı otorite tipidir. Klan, aşiret ve feodal toplumların yanı sıra monarşilerde görülür.

Karizmatik Otorite — İktidarın meşruiyetini liderin olağanüstü olduğuna inanılan kişisel niteliklerinden, kahramanlık ve kutsallık özelliklerinden alan otorite tipidir. Kaotik dönemlerde ortaya çıkar; örneğin Mustafa Kemal Atatürk.

Yasal-Akılcı Otorite — İktidarın ve yönetme yetkisinin rasyonel aklın belirlediği anayasa ve yasalardan alındığı otorite tipidir. Gelişmiş modern ve demokratik ulus-devletlerde bürokratik yapılar eliyle yürütülür.

Laiklik — Din ve devlet işlerinin ayrılmasının ötesinde, din ve vicdan özgürlüğünü içeren, bütün din ve inançtan insanları eşit koşullarda buluşturan bir toplum düzenidir. İktidarların gücünü kutsal kitaplardan değil halkın iradesinden almasını sağlar.

Devlet — Amacı toplumsal düzeni ve adaleti sağlamak olan, belirli bir toprak parçası üzerinde yerleşmiş bir insan topluluğuna dayanan ve bu topraklar üzerinde nihai meşru kontrole (fiziksel güç tekelini elinde bulunduran) sahip siyasal örgüttür.

Otoriter Devlet — Güçlü bir kişi ya da grubun yönetiminde olan, toplumsal meşruiyetten yoksun, diktatörlük veya oligarşiler şeklinde ortaya çıkan ve muhalefetin bastırıldığı devlet tipidir.

Totaliter Devlet — Toplumdaki tüm kurumları, kamusal ve özel alan ayrımını ortadan kaldırarak denetim altına alan, şiddet ve korku unsurlarının kullanıldığı devlet tipidir; en belirgin örneği Nazi Almanyası'dır.

Temsili (Liberal) Demokrasi — Bir topluluğu etkileyen kararların, üyelerin bütünü tarafından değil, bu amaç için seçtikleri insanlar tarafından alındığı politik yapıdır. Anayasal hukuk devletine ve özgür seçimlere dayanır.

İdeoloji — Toplumsal dünyayı anlamamıza yarayan, toplumsal gerçeklikleri değişik dünya görüşlerine göre anlamlandırma çabalarını içeren inançlar, normlar ve değerler bütünüdür.

Liberalizm — Siyasal iktidarı sınırlandırarak bireysel hak ve özgürlükleri korumayı amaçlayan, serbest piyasa ekonomisini ve "bırakınız yapsınlar" anlayışını savunan siyasal felsefedir.

Muhafazakârlık — Var olan toplumsal, ekonomik ve kültürel düzenin korunmasını savunan; Aydınlanma'nın doğal hukuk bireyciliğine karşı aile, din, cemaat gibi kurumların ahlaki yüceliğini vurgulayan ideolojidir.

Sosyalizm — 19. yüzyılda sanayileşmeye karşı bir tepki olarak doğan, üretim araçlarının kolektif ya da devlet mülkiyetine dayandığı, eşitlik ve iş birliğini savunan politik sistemdir.

Baskı Grupları — Ortak menfaatler etrafında birleşen, iktidar olma hedefi olmaksızın kendi çıkarları doğrultusunda siyasal otoriteler üzerinde baskı kurmaya çalışan sendika ve meslek odası gibi örgütlenmelerdir.