Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Sosyoloji Lisans Programı » Sosyolojiye Giriş

Ünite 6: Aile ve Kadın — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Çekirdek Aile — Karı, koca ve küçük çocuklardan oluşan, ekonomik olarak bağımsız ve coğrafi olarak yalıtılmış en küçük aile tipidir. Örneğin, modern şehir yaşamında anne, baba ve iki çocuğundan oluşan bir hane tipik bir çekirdek ailedir.

Geniş Aile — Çekirdek ailenin dışında anneanne, dede, amca veya evli çocuk gibi diğer akrabaları da içeren kalabalık aile yapısıdır. Yatay veya dikey olarak genişleyebilir ve üyeler arasında ekonomik bağımlılık söz konusudur.

Ataerkil Aile — Erkek otoritesinin mutlak olduğu, evlenen erkek çocukların baba evinde kaldığı ve mirasın bölünmeden tek bir varise aktarıldığı aile biçimidir. Le Play'in sınıflandırmasında istikrarlı aile tiplerinden biri olarak yer alır.

Matriarkal Aile — Kadınların daha güçlü olduğu, soyun anneden aktarıldığı ve hane reisinin kadın olduğu sosyal örgütlenme sistemidir. Tahakkümün değil özgürlükçü ilişkilerin görüldüğü toplumlarda ortaya çıkar.

Aile İdeolojisi — Çekirdek aileyi erkeğin çalıştırdığı, kadının ev kadını olduğu tek 'ideal tip' olarak sunan ve bu model dışındakileri sapma olarak gösteren kalıplaşmış inançlar sistemidir. Bireyler üzerinde toplumsal kontrol sağlar.

Monografi Yöntemi — Frédéric Le Play tarafından geliştirilen, sınırlı bir konunun veya birimin (örneğin toplumun temel yapı taşı olan ailelerin) derinlemesine ve sistematik olarak gözlenmesi yöntemidir.

İşlevselcilik — Toplumda düzeni, dengeyi ve kurumların uyum içinde çalışmasını savunan sosyolojik yaklaşımdır. Ailenin toplumun devamlılığı ve çocukların toplumsallaşması için evrensel ve kaçınılmaz bir işlev gördüğünü iddia eder.

Birincil Toplumsallaşma — Çocukların yaşamlarının ilk yıllarında, ağırlıklı olarak aile içinde toplumun kültürünü, değerlerini ve normlarını öğrenip içselleştirmesi sürecidir. Talcott Parsons'a göre ailenin iki temel işlevinden biridir.

Yetişkin Kişiliklerinin İstikrarı — Talcott Parsons'a göre ailenin ikinci temel işlevidir; eşlerin evlilik içinde birbirlerine sağladığı duygusal destek ortamı, modern yaşamın baskı ve gerilimlerini dengeleyerek yetişkin kişilikleri korur.

Simetrik Aile — Young ve Willmott'ın eserinde tanımlanan, eşlerin ev işlerini paylaştığı, kadınların istihdama katılımıyla karar alma süreçlerinde güçlendiği ve ailenin ev merkezli olduğu modern aile modelidir.

Aile Nexusu — R. David Laing'in aile üyeleri arasındaki yoğun etkileşim ağını ve herkesin uyması beklenen ortak değerler bütününü ifade etmek için kullandığı kavramdır. Bireyin özgürlüğünü kısıtlayan boğucu bir bağdır.

Sembolik Etkileşimcilik — Aileyi sabit bir yapıdan ziyade, içinde anlamların konuşulup oluşturulduğu ve sürdürüldüğü bir sosyal yeniden üretim alanı olarak ele alan sosyolojik yaklaşımdır.

Ataerki — Erkeklerin kadınlar ve çocuklar üzerindeki egemenliğinin kurumsallaşması ve toplumun tüm önemli kurumlarının kontrolünü ellerinde bulundurarak kadınları ikincil konumda tuttuğu toplumsal yapıdır.

Endogami — Bireylerin eşlerini belirli bir etnik, dinsel veya sosyal grubun *içinden* seçmek zorunda olduğu evlilik türüdür. En yaygın örneği kuzen evlilikleridir.

Egzogami — Grup içinden evlenmenin kesin olarak yasak olduğu ve bireylerin eşlerini grup *dışından* seçmek zorunda olduğu evlilik türüdür.

Polijini — Bir erkeğin aynı anda birden fazla kadınla evli olabilmesini ifade eden çok eşlilik (çok karılılık) türüdür.

Poliandri — Bir kadının aynı anda birden fazla erkekle evli olabilmesini ifade eden çok eşlilik (çok kocalılık) türüdür; en çok Tibet ve Hindistan'da mülkün bölünmesini engellemek için görülür.

Neolokal Yerleşme — Evlenen çiftin kendi anne babalarının evinden bağımsız, ayrı ve yeni bir konuta yerleştiği evlilik yerleşim biçimidir.

Levirat — Dul kalan kadının, ölmüş olan kocasının erkek kardeşlerinden biriyle evlenmesini öngören geleneksel evlilik türüdür.

Sororat — Dul kalan erkeğin, ölmüş olan karısının kız kardeşlerinden biriyle evlenmesini öngören geleneksel evlilik türüdür.

Berdel — İki ailenin aralarında anlaşarak oğullarını ve kızlarını karşılıklı olarak evlendirmesi (iki erkeğin birbirlerinin kız kardeşleriyle evlenmesi) durumudur.

Duygusal Emniyet Supabı — Marxist feministlerin kavramlaştırmasına göre, ailenin (kadınların sağladığı duygusal desteğin) kapitalist sistemde ezilen erkek işçilerin hıncını soğurarak onların sisteme başkaldırmasını engelleme işlevidir.

Toplam Doğurganlık Hızı — Bir kadının doğurganlık dönemi olan 15-49 yaş grubu boyunca dünyaya getirebileceği ortalama çocuk sayısını ifade eden demografik göstergedir.

Yoksulluğun Kadınlaşması — Tek ebeveynli ailelerin çoğunluğunun kadınlardan oluşması, kadınların düşük ücretlerle çalışması ve ev içi emek nedeniyle mesleki vasıf kazanamamaları sonucunda yoksulluğun çoğunlukla kadınları etkilemesi olgusudur.

Kök Aile — Frédéric Le Play'in sınıflandırmasında yer alan, evlenen çocuklardan sadece mirasçı bir oğlanın baba evinde kalıp diğerlerine çeyiz verilerek ayrı ev kurdurulduğu aile tipidir.