Ünite 7: Din ve Toplum — Önemli Kavramlar

Dinin bütün yaşam alanlarından çekilmesi, küçülmesi ve kamusal/özel hayat üzerindeki etkisinin azalması sürecidir. Berger'e göre bu süreç kurumsal boyutun yanı sıra 'bilinç sekülerleşmesi' adı verilen öznel bir boyutu da barındırır.

Devletin resmi bir dininin olmaması, politik söylemin dinden arındırılması ve din ile siyaset arasında kesin bir ayrım yapılması ilkesidir. Özdalga'ya göre laisizm, toplumda dinin sınırlı bir rol oynamasını savunan bir doktrindir.

Kötülüğün varlığı ve gerçeği karşısında Tanrı'nın iyilik ve adaletinin onaylanması çabasıdır. Weber, dünya dinlerinin bu dünyada telafi, ötede telafi, düalizm ve karma doktrini olmak üzere dört rasyonel teodise türü sunduğunu belirtmiştir.

Dünyevi zevklerden el etek çekme, bedensel ve ruhsal hazları sınırlama eğilimidir. Weber, bu kavramın dünyayı reddeden biçimlerinin yanında 'dünya-içi asetisizm' formlarının da bulunduğunu vurgulamıştır.

Tanrı ile doğrudan ruhsal bir bağ kurma ve aşkın bir deneyim yaşama arayışını merkeze alan dinsel yönelimdir. Weber tıpkı çilecilikte olduğu gibi mistisizmde de dünya-içi ve dünyayı reddeden ayrımlar yapmıştır.

Eliade'ın yaklaşımında kutsallığın zihinde temellenerek dünyayı ve evreni anlamlandırması, derecelendirmesi ve kaotik görünümü ortadan kaldırması sürecidir.

Hindistan alt kıtasının eski istikrarlı toplumsal düzeninde görülen, tabakalaşmanın doğumla belirlendiği ve değişmez eşitsizlik ilkesine dayanan kapalı toplumsal tabakalaşma biçimidir.

Hristiyanlık içinde belirli bir ad, yapı ve doktrin altında var olan, ancak tek bir tabakaya indirsterilemeyen tanımlanabilir dinsel bütünlüklerdir (Örn. Katolik, Protestan ve Anglikan kiliseleri).

Weber'in sosyolojisinde bir kimsenin olağanüstü yeteneklerine (gerçek, yakıştırma veya iddia) dayanan, peygamberler veya ruhani liderler aracılığıyla yönlendirilen otorite biçimidir.

Kilise ile devlet arasında tarafların özerk alanlarını tanıyan ve karşılıklı hakları düzenleyen uylaşım veya anlaşma modelidir (Örn. İtalya'daki model).

Din adamı sınıfı (clerucus) ile din adamı dışındaki sıradan halk kesimini (laikos) ifade eden, dinlerin teşkilatlanma biçimlerini kıyaslamada kullanılan Pace'ye ait analitik ayrımdır.

Kalvinizm ve püritenliğin vaaz ettiği dürüstlük, dakiklik, çalışkanlık ve tutumluluk gibi değerleri içeren, lüks ve müsrif tüketimi sınırlayarak sermaye birikimine yol açan çalışma etiğidir.

Aynı toplum veya grup içinde evlenme kuralıdır; din sosyolojisinde dinî normların grup içi evlilikler üzerindeki etkisini incelemede kullanılır.

Başka bir gruptan veya dışarıdan eş seçme kuralıdır; Hristiyanlığın din bakımından endogam, geniş akrabalık grubu bakımından exogam evlilikler önermesiyle ilişkilendirilir.

Heller'e göre dinlerin sunduğu 'ideal toplum' imgesi etrafında farklı sosyal sınıfların ortak iletişim kurmasını ve ittifaklar oluşturmasını sağlayan toplumsal temsillerdir.