Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1

Ünite 1: Osmanlı Devleti’nde Yenileşme Çabaları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Tereddî ve Tagayyür — Osmanlı Devleti'nde 16. yüzyılın sonlarından itibaren başlayan idari, askerî ve sosyal bozulmayı tanımlamak için dönemin aydınları ve âlimleri tarafından kullanılan, 'yozlaşma ve başkalaşım/bozulma' anlamına gelen kavramdır.

Layiha — Osmanlı Devleti'nde özellikle gerileme döneminde padişahların talebi üzerine devlet adamları, diplomatlar veya âlimler tarafından hazırlanan, devletin yapısal sorunlarını ve bunlara yönelik çözüm önerilerini içeren detaylı raporlardır.

Sefaretname — Osmanlı elçilerinin görev yaptıkları yabancı ülkelerin idari, askerî, sosyal ve kültürel yapısı hakkında hazırlayıp saraya sundukları, batılılaşma hareketlerine yön veren gözlem ve rapor niteliğindeki eserlerdir.

Nizam-ı Cedit — Sultan III. Selim tarafından başlatılan, sadece batı tarzı yeni bir ordunun kurulmasını değil; idari, mali, iktisadi ve sosyal alanlarda devlet yapısını tamamen modernize etmeyi amaçlayan geniş kapsamlı reform hareketidir.

İrad-ı Cedit — Sultan III. Selim döneminde kurulan Nizam-ı Cedit ordusunun her türlü silah, üniforma ve maaş giderlerini karşılamak amacıyla oluşturulan, lüks tüketim mallarından alınan vergilerle finanse edilen bağımsız hazinedir.

Sened-i İttifak — 1808 yılında Sultan II. Mahmut ile taşrada güçlenmiş yerel otoriteler (ayanlar) arasında imzalanan, padişahın yetkilerini sınırlandıran ve Osmanlı'da anayasallaşma sürecinin ilk adımı kabul edilen ittifak belgesidir.

Vaka-i Hayriye — Sultan II. Mahmut tarafından 17 Haziran 1826 tarihinde, yeniliklerin önündeki en büyük engel olan ve devlete zarar veren Yeniçeri Ocağı'nın kanlı bir şekilde tamamen ortadan kaldırılması olayına verilen isimdir.

Asakir-i Mansure-i Muhammediye — Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının ardından Sultan II. Mahmut tarafından kurulan, tamamen Avrupa askerî yöntemlerine göre eğitilen ve donatılan modern Osmanlı kara ordusudur.

Yed-i Vahit — Osmanlı Devleti'nde iç piyasayı korumak ve hazineye gelir sağlamak amacıyla uygulanan, belirli stratejik ürünlerin alım satımında devletin tekel oluşturması usulüdür.

Mültezim — İltizam sistemi kapsamında, devletin belirlediği bir bölgenin vergilerini açık artırma yoluyla peşin ödeyerek satın alan ve daha sonra bu vergileri halktan kendi adına tahsil eden vergi memurlarıdır.

Hendesehane — 1736 yılında Humbaracı Ahmet Paşa'nın öncülüğünde topçu ve humbaracı askerlerinin eğitimi için kurulan, batı tarzı matematik ve geometri eğitimi veren ilk modern askerî okuldur.

Mütegallibe — Merkezî otoritenin zayıflamasıyla taşrada ortaya çıkan, halk üzerinde zorbalık ve baskı kurarak güç kazanan, yasa dışı yerel nüfuz sahipleri ve derebeyi benzeri yapılardır.

Esami — Yeniçerilere üç ayda bir maaş (ulufe) almak üzere verilen, ancak zamanla asker olmayan siviller arasında bir hisse senedi gibi alınıp satılarak suiistimal edilen maaş cüzdanlarıdır.

Gedik Usulü — Osmanlı esnaf teşkilatında dükkan açma, tekel ve imtiyaz hakkını düzenleyen geleneksel sistemdir; III. Selim döneminde serbest rekabeti sağlamak amacıyla kaldırılmıştır.

Ayan — Osmanlı taşra teşkilatında toprak mülkiyeti ve vergi toplama imtiyazı sayesinde güçlenen, zamanla merkezî hükümete kafa tutacak seviyede askerî ve idari güce ulaşan yerel elitlerdir.

Başvekâlet — Sultan II. Mahmut'un devlet teşkilatını modernize etme çalışmaları kapsamında, 30 Mart 1838'de geleneksel sadrazamlık makamına verdiği yeni isimdir.

Gülhane Hatt-ı Hümayunu — 3 Kasım 1839'da Gülhane Parkı'nda okunarak ilan edilen, tüm Osmanlı tebaasına eşit vatandaşlık hakları tanıyan ve hukukun üstünlüğünü kabul eden Tanzimat Fermanı'nın diğer adıdır.