Bu Ünitede Neler Öğrendik?
Bu bölümde, Osmanlı Devleti'nin 17. yüzyıldan itibaren içine düştüğü derin buhranın nedenleri ve Avrupa'da yaşanan köklü dönüşümler ele alınmaktadır. Avrupa'nın merkezîleşmesi, sömürgecilikle zenginleşmesi ve bilimsel-teknolojik gelişmelerle askerî üstünlük sağlaması karşısında Osmanlı Devleti; Coğrafi Keşifler, ticaret yollarının değişmesi, merkezi otoritenin zayıflaması, tımar sisteminin bozulması, iltizam sistemi, Yeniçeri Ocağı'ndaki disiplinsizlikler ve idari zafiyetler nedeniyle gerileme sürecine girmiştir. Karlofça Antlaşması'nın getirdiği ağır yıkım ve Edirne Vakası, devlet adamlarına iç meselelerin çözümünün zorunluluğunu göstermiştir.
Bu bölümde ayrıca, dönemin aydınları ve âlimlerinin hazırladığı raporlar incelenmiştir. Gelibolulu Mustafa Âli Efendi rüşvet ve liyakatsizliğe dikkat çekerken, Hasan Kâfi kanunların terk edilmesini, Aynî Ali tımar sisteminin bozulmasını, Koçi Bey ise rüşvetçiliği buhranın temel nedeni olarak görmüştür. Kâtip Çelebi ise meseleyi zihniyet temelli ele alarak medreselerde pozitif bilimlerden uzaklaşılmasını çöküş nedeni saymıştır.
Son olarak, Prut Savaşı'ndaki başarılara rağmen Pasarofça Antlaşması ile yaşanan toprak kayıpları sonucunda başlayan Lale Devri anlatılmıştır. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öncülüğünde batı başkentlerine elçiler gönderilmiş, sefaretnameler hazırlanmış, kumaş imalathaneleri açılmış, tercüme heyetleri kurulmuş ve İbrahim Müteferrika tarafından ilk Türk matbaası faaliyete geçirilmiştir. Ancak bu dönem yenilikleri yapısal sorunları çözmekten uzak kalmış, lüks ve şatafat odaklı yaşam tarzı toplumsal huzursuzluklara zemin hazırlamıştır.