Ünite 2: Türkiye’de Reform Arayışları (1839-1908) — Önemli Kavramlar

3 Kasım 1839'da ilan edilen, padişahın kendi yetkilerini kanun gücüyle sınırlandırdığı ve tüm tebaaya can, mal, namus güvenliği ile kanun önünde eşitlik tanıyan tarihi belgedir.

1838'de yeni kanun tasarıları hazırlamak ve devlet memurlarını yargılamak amacıyla kurulan, Tanzimat döneminde yasama ve yargı yetkilerini bünyesinde barındıran üst düzey kuruldur.

1854 yılında Meclis-i Vâlâ'nın yükünü hafifletmek amacıyla kurulan, sadece reformları saptamak ve yasama işlerini yürütmekle görevlendirilen uzmanlık meclisidir.

1868 yılında kurulan, kanun ve tüzük tasarılarını hazırlamak ve idari uyuşmazlıkları çözmekle görevli, günümüz Danıştay'ının temelini oluşturan kurumdur.

1868'de Şûra-yı Devlet ile birlikte kurulan ve sadece yüksek yargı işlerine bakmakla görevlendirilen, günümüz Yargıtay'ının temelini oluşturan yüksek mahkemedir.

1840 yılında sancaklarda vergi miktarını belirlemek ve düzenli toplanmasını sağlamak amacıyla kurulan, üyelerinin bir kısmı seçimle belirlenen ilk yerel meclislerdir.

1864 yılında taşra idaresini vilayet, sancak, kaza ve köy olarak yeniden yapılandıran ve yerel meclislerde Müslüman-gayrimüslim eşitliğini getiren idari düzenlemedir.

1859 yılında İstanbul'da 'Müdafaa-i Şeriat' cemiyeti tarafından Sultan Abdülmecit'i tahttan indirip eski düzeni getirmek amacıyla düzenlenen başarısız darbe girişimidir.

Tanzimat döneminde ceza ve ticaret davalarına bakmak üzere laik ilkelere göre kurulan, bünyesinde Müslüman ve gayrimüslim hakimlerin birlikte görev yaptığı karma mahkemelerdir.

1881 Muharrem Kararnamesi ile Osmanlı'nın dış borçlarını tahsil etmek üzere yabancı alacaklılar tarafından kurulan ve devletin temel gelirlerine el koyan Genel Borçlar İdaresi'dir.

Namık Kemal, Şinasi ve Ziya Paşa gibi aydınların öncülük ettiği, meşruti yönetimi ve kişisel hürriyetleri savunan ilk muhalif siyasi ve fikri harekettir.

23 Aralık 1876'da ilan edilen, egemenliği padişaha ait kılan ancak meclis ve anayasal düzeni başlatan Türk tarihinin ilk anayasasıdır.

Kanun-ı Esasi'ye göre üyeleri halk (erkek nüfus) tarafından seçilen, yasama görevini yürüten meclis kanadıdır.

Üyeleri padişah tarafından ömür boyu görev yapmak üzere doğrudan atanan, anayasal denetim yetkisine sahip üst meclis kamarasıdır.

1889'da kurulan, II. Abdülhamid yönetimine karşı mücadele ederek 1908'de II. Meşrutiyet'in ilan edilmesini sağlayan askeri ve siyasi cemiyettir.

1908 yılında İngiltere ve Rusya arasında yapılan, Osmanlı'nın Makedonya topraklarının paylaşılması ve reform baskısını artırma kararı alınan gizli toplantıdır.

II. Abdülhamid döneminde devletin resmi politikası haline getirilen, Müslüman unsurların halifelik etrafında birleştirilmesini amaçlayan fikir akımıdır.

Rusya'nın Balkanlar'daki Slav kökenli halkları kendi egemenliği altında birleştirerek sıcak denizlere inmeyi amaçlayan yayılmacı politikasıdır.

1876'da Balkan bunalımını görüşmek üzere İstanbul'da toplanan ve Osmanlı'dan Balkanlar'da özerklik talep eden uluslararası konferanstır.

20 Aralık 1881'de yayınlanan, Osmanlı Devleti'nin mali iflasını ve borçların ödenmesi için Duyun-ı Umumiye'nin kurulmasını resmileştiren belgedir.