Ünite 3: Atatürk İlkeleri ve Atatürk Döneminde Dil-Tarih ve Kültür Alanındaki Çalışmalar — Önemli Kavramlar

Toplumda hiçbir kişiye, sınıfa veya zümreye ayrıcalık tanınmamasını, tüm vatandaşların kanun önünde eşitliğini ve yönetimin doğrudan halka dayanmasını öngören Atatürk ilkesidir. Sınıf mücadelesini reddeder, mesleki iş bölümü ve sosyal dayanışmayı esas alır.

Ortak tarih, dil, kültür ve beraber yaşama arzusuna sahip olan insan topluluğunun bağımsızlığını ve huzurunu hedefleyen düşünce akımıdır. Atatürk milliyetçiliği ırkçılığı reddeder ve kapsayıcı, birleştirici bir yapıdadır.

Atatürk'ün ekonomide uyguladığı, özel mülk ve teşebbüsü esas alan ancak ülkenin zorunlu ihtiyaçları ve büyük yatırımları için devletin bizzat devreye girmesini öngören ılımlı karma ekonomik sistemdir. Komünizm ve sosyalizmdeki kolektivizmden tamamen farklıdır.

Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devlet düzeninin akla, bilime ve hukuka dayandırılmasıdır. Din ve vicdan hürriyetini güvence altına alarak devletin tüm inançlara eşit mesafede durmasını sağlar.

Bir durumdan veya halden başka bir hale dönüşme, köklü değişim demektir. Atatürk anlayışında eskimiş ve milleti geri bırakmış kurumları yıkarak yerlerine en yüksek medeni icaplara uygun yeni kurumlar koymaktır.

Mevcut siyasi ve toplumsal düzeni zora ve kuvvete başvurarak değiştirme veya yıkma hareketidir. İnkılabın ilk hazırlık ve yıkım safhasını ifade eder.

Harf İnkılabı sonrasında yeni Latin esaslı Türk alfabesini okuma-yazma çağını geçmiş yetişkin vatandaşlara öğretmek amacıyla 1 Ocak 1929'da açılan eğitim kurumlarıdır.

1930'lu yıllarda Türk dilinin dünyadaki en eski dillerden biri olduğunu ve diğer pek çok dile kaynaklık ettiğini bilimsel olarak kanıtlamak amacıyla ortaya atılmış dil teorisidir.

Türklerin sarı ırktan olmadığını, dünya medeniyetine öncülük eden beyaz ırktan olduğunu ve Anadolu'nun en eski yerli halklarıyla tarihi bağları bulunduğunu savunan cumhuriyet dönemi tarih tezi.

1927 yılında yerli ve özel sanayicileri desteklemek, onlara kredi, arazi ve vergi muafiyeti sağlamak amacıyla çıkarılan ancak sermaye yetersizliği nedeniyle tam başarıya ulaşamayan kanun.

1914 yılında İstanbul'da kurulan ve Osmanlı'dan Cumhuriyet'e intikal eden ilk resmî Türk tiyatro kurumudur. 1934 yılında İstanbul Şehir Tiyatrosu adını almıştır.

1934 yılında yürürlüğe konan, hammaddesi yurt içinde olan tekstil, maden, kimya ve kâğıt gibi sanayi kollarında devlet eliyle fabrikalar kurulmasını sağlayan başarılı plan.

1883 yılında kurulan Osmanlı'nın ilk güzel sanatlar okuludur. Cumhuriyet döneminde Güzel Sanatlar Akademisi adını almış ve heykel, mimarlık gibi yeni bölümler eklenmiştir.

Osmanlı Devleti'nde dinî işler ve vakıflardan sorumlu olan bakanlıktır. Laiklik adımları kapsamında 3 Mart 1924'te kaldırılmış, yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan ve Türkiye'deki bütün eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığına bağlayarak eğitimde ikiliği kaldıran laikleşme kanunudur.

Bestesi Adnan Saygun'a, librettosu Münir Hayri Egeli'ye ait olan, İran Şahı Rıza Pehlevi'nin 1934'teki Türkiye ziyareti onurına sahnelenen ilk Türk operasıdır.

Cumhuriyet döneminde ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarına müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla 1924 yılında Ankara'da açılan kurumdur.

1908 İkinci Meşrutiyet döneminde Osmanlı tarihi üzerine bilimsel araştırmalar yapmak ve yayın çıkarmak üzere kurulan ilk resmî tarih heyetidir.

İslam hukuku dışındaki alanlarda padişahların ferman ve kanunnamelerle koydukları, gelenek ve devlet ihtiyaçlarına dayanan hukuk kuralları bütünüdür.

1933 yılında Türk resim sanatına yenilik getirmek, batıdaki gelişmeleri takip edip sergiler ve sanat tartışmaları düzenlemek amacıyla kurulan ressamlar topluluğudur.

Birinci Dünya Savaşı sonrasında imzalanan barış antlaşmalarının getirdiği sınırları ve statükoyu kabul etmeyip bunları değiştirmek isteyen devletlerin (örneğin Almanya ve İtalya) izlediği saldırgan politika.

Savaş sonrası kurulan uluslararası düzeni ve mevcut sınırları korumayı hedefleyen, barışçıl ve mevcut durumu sürdürmeye odaklı dış politika anlayışıdır.

Osmanlı'daki Mızıka-i Hümayun'un Ankara'ya getirilerek önce Cumhurbaşkanlığı Musiki Heyeti, 1933'te ise bu ismi almasıyla oluşturulan çok sesli müzik topluluğudur.

12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla kurulan, Türkçeyi yabancı etkilerden arındırmayı ve bir bilim dili yapmayı hedefleyen kurumdur. 1936'da Türk Dil Kurumu adını almıştır.

15 Nisan 1931'de kurulan, Türk tarihini derinlemesine ve bilimsel yöntemlerle araştıran kurumdur. 1935'te Türk Tarih Kurumu adını almıştır.