3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen ve Türkiye sınırları içindeki tüm eğitim kurumlarını Maarif Vekaletine (Millî Eğitim Bakanlığına) bağlayan kanundur. Bu kanunla eğitimde çok başlılığa son verilmiş, laik ve millî bir eğitim sisteminin temelleri atılmıştır.

Osmanlı'dan kalan, din işleri ve vakıfların yönetiminden sorumlu olan bakanlıktır. 3 Mart 1924'te kaldırılarak yerine Başbakanlığa bağlı Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

Ordu ve askeri işlerden sorumlu olan bakanlıktır. Ordunun siyasetten uzak tutulması amacıyla 3 Mart 1924'te kaldırılmış, yerine hükümet dışı ve bağımsız bir Genelkurmay Başkanlığı tesis edilmiştir.

Lozan Antlaşması uyarınca Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleştirilen zorunlu nüfus değişimi kapsamında Türkiye'ye gelen ve tarım arazisi dağıtılan göçmen Türk nüfusunu ifade eder.

Osmanlı Devleti döneminde padişahın tuğrasını taşıyan resmi tapu senetlerine verilen isimdir. Cumhuriyet döneminde bu ibare kaldırılarak yerine 'millî' sıfatı getirilmiştir.

5 Ağustos 1923 tarihinde yürürlüğe giren ve Türk ordusunu savaş durumundan barış (hazar) düzenine geçiren, ordunun yeni konuşlanma yerlerini ve teşkilat yapısını belirleyen askeri plandır.

Devletlerarası ilişkilerde karşılıklılık esasıdır. TBMM, savaş döneminde Türk vatandaşlarına olağanüstü tedbir uygulayan devletlerin, bu tedbirleri kaldırması halinde Türkiye'deki vatandaşlarına yönelik kısıtlamaları kaldırma yetkisini hükümete vermiştir.

Mustafa Kemal Paşa tarafından yayımlanan ve Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu'nun Halk Fırkası'na dönüşmesini sağlayan, yeni devletin temel ilkelerini barındıran siyasi programdır.

Müdafaa-i Hukuk Grubu'nun kadroları tarafından kurulan, Cumhuriyet'in ilk yıllarında devrimleri gerçekleştiren ve yöneten Türkiye'nin ilk siyasi partisidir.

Millî Mücadele ve devrimler döneminde vatana ihanet, kargaşa ve rejim karşıtı faaliyetleri yargılamak amacıyla meclis içinden seçilen üyelerle kurulan olağanüstü yetkilere sahip mahkemelerdir.

Bir ülke vatandaşlarının belirli bir yıl içinde ürettiği toplam mal ve hizmetlerin parasal değeridir. Metinde 1923-1938 arasında Türkiye'nin GSMH'sinin yaklaşık %100 artarak 1.895.700.000 liraya çıktığı belirtilmektedir.

Sanayide ham madde olarak kullanılan pamuk, tütün, şeker pancarı gibi endüstriyel tarım ürünleridir. 1927 verilerine göre Türkiye'deki ekili toprakların %6,6'sında bu bitkiler yetiştirilmekteydi.

Osmanlı döneminde yabancı demiryolu şirketlerine, inşa ettikleri hattın işletilmesinden elde edecekleri gelirin devlet tarafından garanti edilmesi usulüdür. Bu durum devleti büyük borç yükü altında bırakmıştır.

Bir kanunun, makamın veya uygulamanın resmi olarak ortadan kaldırılması, hükümsüz bırakılması işlemidir. Metinde saltanat ve halifeliğin kaldırılması bu terimle ifade edilmiştir.

Devlete ve vatana üstün hizmette bulunmuş kişilere veya onların geride kalan muhtaç ailelerine meclis kararıyla bağlanan özel şeref maaşıdır. Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey'in ailesine bu tertipten maaş bağlanmıştır.

I. Dünya Savaşı sırasında Ermeni tehcirinde görev alan Osmanlı memurlarının, işgal döneminde İtilaf Devletleri baskısıyla yargılandığı davalardır. Cumhuriyet hükümeti bu kişilerin itibarlarını iade etmiştir.

Osmanlı padişahlarının ve son dönemde Halife Abdülmecid'in cuma namazına giderken düzenledikleri, saltanat ihtişamı ve askeri tören içeren geleneksel geçit törenleridir.

Halifelik makamına ve halifenin saray masraflarına tahsis edilen, devlet bütçesinden karşılanan özel ödenek ve hazinedir.

İslam devlet idaresinde danışma ve ortak akılla karar alma mekanizmasıdır. Adliye Vekili Seyyid Bey, TBMM'nin meşveret ilkesini en iyi uygulayan kurum olduğunu savunmuştur.

Boşalmış, sahipsiz kalmış makam anlamındadır. TBMM, Vahdettin'in ülkeden kaçması üzerine yayımladığı fetvayla hilafet makamının şer'an münhali (boşalmış) olduğuna karar vermiştir.

Cumhuriyet'in ilanından sonra hazırlanan, devletin yönetim şeklini cumhuriyet olarak tescilleyen ve laikleşme sürecinin anayasal zeminini oluşturan yeni anayasadır.

Atatürk'ün millî egemenliği halka dayandıran, sınıf ayrımını reddeden ve milleti kendi mukadderatına bizzat hakim kılmayı amaçlayan temel ilkesidir.

1936 yılında Milli Eğitim Bakanı Saffet Arıkan döneminde, az nüfuslu köylere öğretmen yetiştirmek amacıyla başlatılan kısa süreli eğitim programıdır. Askerliğini erbaş olarak yapan ve okuma yazma bilen köy gençleri, 8 aylık bir eğitimden sonra eğitmen olarak kendi köylerine atanmıştır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün direktifleri ve bizzat katkılarıyla, manevi kızı Afet İnan ve Tevfik Bıyıklıoğlu'nun yardımlarıyla hazırlanan ders kitabıdır. Okullarda gençlere devlet, demokrasi, vatandaşlık hak ve görevleri gibi temel konularda bilgi vermek amacıyla okutulmuştur.

Osmanlı Devleti'nden cumhuriyete miras kalan en yüksek eğitim kurumudur. Cumhuriyet inkılaplarına karşı tarafsız ve ilgisiz kaldığı gerekçesiyle eleştirilmiş ve 1933 yılında çıkarılan 2252 sayılı kanunla kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.

Darülfünun'un kapatılarak batılı anlamda modern bir yükseköğretim kurumu olan İstanbul Üniversitesi'nin kurulması sürecidir. Bu reformla eski kadrodan 157 akademisyen tasfiye edilmiş, yerlerine Nazi Almanyası'ndan kaçan yabancı bilim insanları ve yeni yetişen Türk akademisyenler atanmıştır.

1923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen ve Türkiye'nin ekonomik bağımsızlık hedeflerini, üretim ve tüketim ilkelerini belirleyen ulusal ekonomi andıdır. İsraftan kaçınmayı, yerli malı kullanımını ve milli üretimi esas alır.

Şeyh Sait İsyanı'nın ardından 4 Mart 1925'te çıkarılan ve hükümete olağanüstü yetkiler veren asayişi sağlama kanunudur. Hükümet bu kanuna dayanarak rejim karşıtı her türlü yayını, örgütlenmeyi yasaklamış ve inkılapların önündeki engelleri kaldırmıştır.

17 Kasım 1924'te Kazım Karabekir başkanlığında kurulan, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisidir. Liberal ekonomi modelini ve yerinden yönetimi savunmuş, programındaki dini hassasiyet vurgusu nedeniyle gerici unsurların odağı haline geldiği gerekçesiyle 1925'te kapatılmıştır.

12 August 1930'da Atatürk'ün isteğiyle Ali Fethi Okyar tarafından kurulan ikinci muhalefet partisidir. Büyük Buhran döneminde hükümetin ekonomi politikalarını denetlemek amacıyla kurulmuş, ancak kısa sürede rejim muhaliflerinin sığınağı haline gelmesi üzerine kurucuları tarafından feshedilmiştir.

1932-1934 yılları arasında Şevket Süreyya Aydemir ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu öncülüğünde çıkarılan, Türk İnkılabının ideolojik ve felsefi altyapısını sistemleştirmeyi amaçlayan fikir dergisidir. Devletçi ve planlı bir ekonomi modelini savunmuştur.

1933 yılında kurulan, cumhuriyetin devletçi sanayileşme politikasının öncüsü olan hem kalkınma bankası hem de üretim holdingi niteliğindeki kamu kurumudur. Özellikle tekstil ve dokuma alanında devlete ait fabrikaları yönetmiştir.

1935 yılında Türkiye'nin madencilik, enerji üretimi ve metalurji faaliyetlerini finanse etmek ve bu sektörleri devlet eliyle işletmek amacıyla kurulan kamu bankasıdır. Ergani bakır ve Divriği demir işletmelerini devralmıştır.

1934-1938 yılları arasında uygulanan, devlet öncülüğünde planlı sanayileşmeyi hedefleyen ilk ekonomik kalkınma planıdır. Ham maddesi yurt içinde bulunan şeker, tekstil, kağıt ve demir-çelik gibi temel sanayi tesislerinin kurulmasını sağlamıştır.

19 Şubat 1932'de kurulan, cumhuriyet inkılaplarını halka anlatmayı, okuma yazma oranını artırmayı ve kültürel aydınlanmayı hedefleyen yaygın eğitim kurumudur. Dokuz farklı şube halinde çalışmış ve 1951'de kapatılmıştır.

1927 yılında özel sektörün sanayi yatırımlarını desteklemek, ucuz arsa, vergi muafiyeti ve taşıma kolaylığı sağlamak amacıyla çıkarılan kanundur. Sermaye ve teknik bilgi yetersizliği nedeniyle beklenen başarıyı gösterememiştir.

Osmanlı'dan kalan ve köylünün ürettiği tarım ürünü üzerinden alınan ağır bir vergidir. Köylüyü rahatlatmak ve tarımsal üretimi teşvik etmek amacıyla, devlet bütçesinin yaklaşık %30'unu oluşturmasına rağmen 1925 yılında kaldırılmıştır.

1 Kasım 1928'de kabul edilen yeni Türk harflerini yetişkin nüfusa öğretmek ve okuma yazma oranını hızla artırmak amacıyla 11 Kasım 1928'de açılan yaygın eğitim kurumlarıdır.

17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında, yeni kurulacak devletin ekonomi politikalarını belirlemek üzere çiftçi, işçi, tüccar ve sanayici delegelerin katılımıyla düzenlenen kongredir. Kongrede Misak-ı İktisadi kabul edilmiştir.

23 Aralık 1930'da Menemen'de Derviş Mehmet liderliğindeki gerici bir grubun şeriat istemiyle başlattığı isyanda, yedek subay öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay'ın şehit edilmesi olayıdır. Cumhuriyet rejimine karşı yapılmış ikinci büyük gerici kalkışmadır.

1935 yılında, Türkiye'nin yer altı zenginliklerini, maden yataklarını bilimsel yöntemlerle araştırmak, haritalandırmak ve ekonomiye kazandırmak amacıyla kurulan devlet kurumudur.

Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu, devlet başkanının ve yöneticilerin seçimle iş başına gelmesini savunan, Atatürk ilkelerinin en temelinde yer alan siyasi ilkedir.

Toplumda hiçbir sınıfa, zümreye veya aileye ayrıcalık tanınmamasını, tüm vatandaşların kanun önünde eşit olmasını ve devlet hizmetlerinden eşit yararlanmasını savunan Atatürk ilkesidir.

Özellikle 1930 sonrasında uygulanan, özel sektörün yetersiz kaldığı büyük sanayi ve altyapı yatırımlarının doğrudan devlet eliyle ve planlı bir şekilde yapılmasını öngören ekonomi ilkesidir.

Devlet düzeninin, kanunların ve eğitimin dini kurallara göre değil, akıl ve bilime dayalı olarak yapılandırılmasını, din ve devlet işlerinin ayrılmasını ve vicdan hürriyetini savunan ilkedir.

Toplumun ve devlet kurumlarının sürekli olarak çağın gereksinimlerine göre yenilenmesini, durağanlığın reddedilerek batılılaşma ve modernleşme yolunda kararlılıkla ilerlenmesini savunan ilkedir.

Toplumda hiçbir kişiye, sınıfa veya zümreye ayrıcalık tanınmamasını, tüm vatandaşların kanun önünde eşitliğini ve yönetimin doğrudan halka dayanmasını öngören Atatürk ilkesidir. Sınıf mücadelesini reddeder, mesleki iş bölümü ve sosyal dayanışmayı esas alır.

Ortak tarih, dil, kültür ve beraber yaşama arzusuna sahip olan insan topluluğunun bağımsızlığını ve huzurunu hedefleyen düşünce akımıdır. Atatürk milliyetçiliği ırkçılığı reddeder ve kapsayıcı, birleştirici bir yapıdadır.

Atatürk'ün ekonomide uyguladığı, özel mülk ve teşebbüsü esas alan ancak ülkenin zorunlu ihtiyaçları ve büyük yatırımları için devletin bizzat devreye girmesini öngören ılımlı karma ekonomik sistemdir. Komünizm ve sosyalizmdeki kolektivizmden tamamen farklıdır.

Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devlet düzeninin akla, bilime ve hukuka dayandırılmasıdır. Din ve vicdan hürriyetini güvence altına alarak devletin tüm inançlara eşit mesafede durmasını sağlar.

Bir durumdan veya halden başka bir hale dönüşme, köklü değişim demektir. Atatürk anlayışında eskimiş ve milleti geri bırakmış kurumları yıkarak yerlerine en yüksek medeni icaplara uygun yeni kurumlar koymaktır.

Mevcut siyasi ve toplumsal düzeni zora ve kuvvete başvurarak değiştirme veya yıkma hareketidir. İnkılabın ilk hazırlık ve yıkım safhasını ifade eder.

Harf İnkılabı sonrasında yeni Latin esaslı Türk alfabesini okuma-yazma çağını geçmiş yetişkin vatandaşlara öğretmek amacıyla 1 Ocak 1929'da açılan eğitim kurumlarıdır.

1930'lu yıllarda Türk dilinin dünyadaki en eski dillerden biri olduğunu ve diğer pek çok dile kaynaklık ettiğini bilimsel olarak kanıtlamak amacıyla ortaya atılmış dil teorisidir.

Türklerin sarı ırktan olmadığını, dünya medeniyetine öncülük eden beyaz ırktan olduğunu ve Anadolu'nun en eski yerli halklarıyla tarihi bağları bulunduğunu savunan cumhuriyet dönemi tarih tezi.

1927 yılında yerli ve özel sanayicileri desteklemek, onlara kredi, arazi ve vergi muafiyeti sağlamak amacıyla çıkarılan ancak sermaye yetersizliği nedeniyle tam başarıya ulaşamayan kanun.

1914 yılında İstanbul'da kurulan ve Osmanlı'dan Cumhuriyet'e intikal eden ilk resmî Türk tiyatro kurumudur. 1934 yılında İstanbul Şehir Tiyatrosu adını almıştır.

1934 yılında yürürlüğe konan, hammaddesi yurt içinde olan tekstil, maden, kimya ve kâğıt gibi sanayi kollarında devlet eliyle fabrikalar kurulmasını sağlayan başarılı plan.

1883 yılında kurulan Osmanlı'nın ilk güzel sanatlar okuludur. Cumhuriyet döneminde Güzel Sanatlar Akademisi adını almış ve heykel, mimarlık gibi yeni bölümler eklenmiştir.

Osmanlı Devleti'nde dinî işler ve vakıflardan sorumlu olan bakanlıktır. Laiklik adımları kapsamında 3 Mart 1924'te kaldırılmış, yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan ve Türkiye'deki bütün eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığına bağlayarak eğitimde ikiliği kaldıran laikleşme kanunudur.

Bestesi Adnan Saygun'a, librettosu Münir Hayri Egeli'ye ait olan, İran Şahı Rıza Pehlevi'nin 1934'teki Türkiye ziyareti onurına sahnelenen ilk Türk operasıdır.

Cumhuriyet döneminde ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarına müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla 1924 yılında Ankara'da açılan kurumdur.

1908 İkinci Meşrutiyet döneminde Osmanlı tarihi üzerine bilimsel araştırmalar yapmak ve yayın çıkarmak üzere kurulan ilk resmî tarih heyetidir.

İslam hukuku dışındaki alanlarda padişahların ferman ve kanunnamelerle koydukları, gelenek ve devlet ihtiyaçlarına dayanan hukuk kuralları bütünüdür.

1933 yılında Türk resim sanatına yenilik getirmek, batıdaki gelişmeleri takip edip sergiler ve sanat tartışmaları düzenlemek amacıyla kurulan ressamlar topluluğudur.

Birinci Dünya Savaşı sonrasında imzalanan barış antlaşmalarının getirdiği sınırları ve statükoyu kabul etmeyip bunları değiştirmek isteyen devletlerin (örneğin Almanya ve İtalya) izlediği saldırgan politika.

Savaş sonrası kurulan uluslararası düzeni ve mevcut sınırları korumayı hedefleyen, barışçıl ve mevcut durumu sürdürmeye odaklı dış politika anlayışıdır.

Osmanlı'daki Mızıka-i Hümayun'un Ankara'ya getirilerek önce Cumhurbaşkanlığı Musiki Heyeti, 1933'te ise bu ismi almasıyla oluşturulan çok sesli müzik topluluğudur.

12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla kurulan, Türkçeyi yabancı etkilerden arındırmayı ve bir bilim dili yapmayı hedefleyen kurumdur. 1936'da Türk Dil Kurumu adını almıştır.

15 Nisan 1931'de kurulan, Türk tarihini derinlemesine ve bilimsel yöntemlerle araştıran kurumdur. 1935'te Türk Tarih Kurumu adını almıştır.

Milli Mücadele'nin temel hedeflerini ve asgari vatan sınırlarını çizen 28 Ocak 1920 tarihli bildiridir. Dış politikada Musul ve Hatay gibi bölgelerin Türk vatanının ayrılmaz bir parçası olduğu iddiasının hukuki ve siyasi zeminini oluşturmuştur.

Bir bölgenin hangi devlete bağlanacağı veya nasıl yönetileceği konusunda halkın doğrudan oyuna başvurulması usulüdür. İsmet Paşa Lozan'da Musul için plebisit teklif etmiş ancak İngiltere bölge halkının cahil olduğunu iddia ederek reddetmiştir.

Milletlerin kendi kaderini tayin etme hakkıdır. I. Dünya Savaşı sonunda Wilson İlkeleri ile yaygınlaşan bu ilke, Türk dış politikasında nüfus çoğunluğuna sahip olunan bölgelerin Türkiye'ye katılması iddiasında sıkça savunulmuştur.

Sözlük anlamı 'yerleşik' veya 'ikamet eden' olan, Türk-Yunan ilişkilerinde İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türklerinin mübadele dışı tutulacak kısmını tanımlamak için kullanılan Fransızca hukuki terimdir.

İki devletin kendi ülkelerindeki azınlık nüfuslarını karşılıklı olarak değiştirmesidir. Türkiye ile Yunanistan arasında 30 Ocak 1923'te imzalanan sözleşme, tarihteki ilk zorunlu (mecburi) nüfus mübadesi olarak bilinir.

İstanbul'da bulunan ve Ortodoks Hristiyanların dini merkezi olan kurumdur. Atatürk döneminde siyasi imtiyazlarından tamamen arındırılarak sadece Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına tabi dini bir kurum haline getirilmiştir.

Yunanistan'ın Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırmak ve Batı Anadolu dahil Ege etrafındaki Türk topraklarını ele geçirmek amacını taşıyan 'Büyük Fikir' adını verdikleri irredantist ideolojidir.

Bir devletin, sınırları dışında kalan soydaşlarının yaşadığı toprakları kendi sınırlarına katma siyasetidir. Venizelos'un Anadolu emelleri irredantizme, Atatürk'ün ise Misak-ı Millî dışında yayılmacılığa karşı çıkması anti-irredantizme örnektir.

İç Anadolu'da yaşayan, Türkçe konuşan ve Grek alfabesiyle Türkçe yazan Ortodoks Hristiyan Türk topluluğudur. Milli Mücadele'de Ankara'yı desteklemelerine rağmen, 1923 Mübadele Sözleşmesi'nde din kriteri esas alındığı için Yunanistan'a gönderilmişlerdir.

I. Dünya Savaşı sonrasında sömürgeciliğin şekil değiştirerek Milletler Cemiyeti adına büyük devletlerin (İngiltere, Fransa) vesayeti altında yürütülmesi sistemidir. Musul ve Suriye/Hatay meselelerinde Türkiye'nin karşısına çıkan temel rejim türüdür.

Uluslararası hukukta 'Şartlar değişmiştir' anlamına gelen doktrindir. Türkiye, 1936 yılında Boğazlar bölgesindeki koşulların II. Dünya Savaşı öncesinde tamamen değiştiğini ileri sürerek Montrö Sözleşmesi'nin imzalanmasını bu ilkeye dayandırmıştır.

İtalya'nın Doğu Akdeniz ve Kuzey Afrika'daki yayılmacı tehditlerine karşı 1936 yılında İngiltere, Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında kurulan karşılıklı güvenlik ve garanti sistemidir.

1928 yılında Paris'te imzalanan ve savaşı ulusal politikanın bir aracı olmaktan çıkararak kanun dışı ilan eden uluslararası anlaşmadır. Türkiye bu pakta Ocak 1929'da katılarak barışçıl imajını pekiştirmiştir.

Sovyetler Birliği Dışişleri Komiseri Litvinov'un önerisiyle Briand-Kellogg Paktı hükümlerinin Doğu Avrupa'da erken yürürlüğe girmesini sağlayan belgedir. Türkiye Nisan 1929'da bu protokole imza koymuştur.

9 Şubat 1934'te Atina'da Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında Alman ve İtalyan tehditlerine karşı Balkanlar'daki mevcut sınırları korumak amacıyla kurlanan savunma ittifakıdır.

8 Temmuz 1937'de Tahran'da Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Doğu sınırlarının güvenliğini sağlamak ve dostluk ilişkilerini geliştirmek amacıyla imzalanan bölgesel paktır.

İskenderun Sancağı (Hatay) sorunu için Milletler Cemiyeti tarafından atanan İsveçli temsilci Sandler'in hazırladığı, Sancak'ın Suriye'den ayrı bağımsız bir varlık teşkil ettiğini belirten rapordur.

Milletler Cemiyeti Konseyi'nin 29 Ekim 1924 tarihinde Türkiye ile Irak (İngiliz Mandası) arasında belirlediği geçici sınır çizgisidir. 1926 Ankara Antlaşması ile bu hat kesin sınır olarak kabul edilmiştir.

Mevcut uluslararası antlaşmaları, sınırları ve güç dengesini kabul etmeyerek bunları değiştirmeyi hedefleyen saldırgan dış politika anlayışıdır. İki savaş arası dönemde İtalya, Almanya ve Bulgaristan bu politikanın temsilcileridir.

Uluslararası ilişkilerde mevcut hukuki durumu, sınırları ve barış ortamını aynen korumayı amaçlayan dış politika anlayışıdır. Atatürk dönemi Türk dış politikası tam anlamıyla statükocu ve barışçıl bir çizgidedir.

Bir devletin kendi varlığını ve bağımsızlığını korumak için büyük güçler arasındaki rekabetten ve çıkar çatışmalarından yararlanarak izlediği esnek diplomasi stratejisidir. Türkiye 1923-1938 arasında Batı ve Sovyetler arasında bu politikayı başarıyla uygulamıştır.

17 Aralık 1925'te Paris'te imzalanan, tarafların birbirine saldırmamasını ve üçüncü devletlerle diğer taraf aleyhine ittifak yapmamasını öngören, 1945'e kadar geçerli kalmış stratejik antlaşmadır.

Bugünkü Hatay il sınırlarını kapsayan, Fransız mandasındaki Suriye içinde 1921 Ankara Antlaşması ile özerk statü verilen ve 1939'da Türkiye'ye katılan stratejik bölgedir.

1923 Lozan Antlaşması ile kurulan, başkanı Türk olsa da uluslararası temsilcilerden oluşan ve Boğazlar geçişini denetleyen, 1936 Montrö Sözleşmesi ile lağvedilerek yetkileri Türkiye'ye devredilen kuruldur.

İkinci Dünya Savaşı koşullarında 26 Ocak 1940 tarihinde çıkarılan ve hükûmete üretim, dağıtım, tüketim ve fiyatlandırma alanlarında olağanüstü müdahale yetkileri veren kanundur. Savaş döneminde karaborsa ve stokçulukla mücadele amacıyla uygulanmış, 1950'li yıllarda DP hükûmeti tarafından mal darlıklarını önlemek için yeniden yürürlüğe koyulmuştur.

12 Kasım 1942 tarihinde TBMM'de kabul edilen, olağanüstü savaş şartlarında haksız kazanç sağlayanlardan vergi almak ve piyasadaki emisyon hacmini daraltmak amacıyla bir defaya mahsus uygulanan servet vergisidir. Mükelleflerin büyük çoğunluğu İstanbul'daki gayrimüslimlerden oluşmuş, itiraz hakkı tanınmadığı için ciddi tartışmalara yol açmış ve 1943'te kaldırılmıştır.

Ağustos 1958 İstikrar Kararları ile uygulamaya koyulan, ihraç veya ithal edilen malın cinsine, stratejik önemine göre farklı döviz kurlarının ve prim oranlarının uygulandığı kambiyo sistemidir. Dolar bazında Türk lirasına %120'ye yakın devalüasyon yapılarak dış ticaret dengesi kurulmaya çalışılmıştır.

Daha önce dışarıdan ithal edilen tüketim veya yatırım mallarının yurt içinde kurulan yerli sanayi tesisleriyle üretilmesini hedefleyen iktisat stratejisidir. Türkiye'de 1950'lerin ortasından itibaren KİT'ler ve özel sektör eliyle uygulanmış, ancak döviz girdisine bağımlı olduğu için zamanla döviz darboğazlarına yol açmıştır.

1950 yılında büyük ticaret bankalarınca özel sektöre orta ve uzun vadeli yatırım kredisi ve teknik destek sağlamak amacıyla kurulan finans kuruluşudur. Neo-liberal dönemin temel finansal kurumu olmuş, Dünya Bankası kaynaklarını kullanarak tüketim malı üreten özel işletmeleri desteklemiştir.

Ekim 1960'ta kurulan ve 1961 Anayasası ile anayasal bir organ haline getirilen, hükûmete iktisadi ve sosyal konularda danışmanlık yapıp Beş Yıllık Kalkınma Planlarını hazırlayan teşkilattır. Karma ekonomi anlayışı çerçevesinde kamu sektörü için emredici, özel sektör için yönlendirici planlar üretmiştir.

1968 yılında 933 sayılı Kanun uyarınca DPT bünyesindeki Teşvik ve Uygulama Dairesi tarafından özel sektör yatırımcılarına verilmeye başlanan resmi belgedir. Bu belgeye sahip olan girişimciler devletten ucuz kredi, döviz tahsisi, vergi indirimi ve yatırım indiriminden öncelikli olarak yararlanmıştır.

24 Ocak 1980 tarihinde Süleyman Demirel hükûmeti döneminde Turgut Özal tarafından hazırlanan ve Türkiye ekonomisini dışa açık serbest piyasa modeline dönüştüren radikal istikrar tedbirleridir. İthal ikamesine son verilmiş, fiyat kontrolleri kaldırılmış, devalüasyon yapılmış ve ihracata dayalı büyüme hedeflenmiştir.

Merkez Bankası'nın 30 Nisan 1981 tarihinden itibaren döviz kurlarını sabitlemek yerine piyasa şartlarına göre her gün yeniden belirleyip ilan etmesi işlemidir. Bu uygulama ile döviz piyasalarındaki esneklik artırılmış ve karaborsa kur ile resmi kur arasındaki farkın kapatılması amaçlanmıştır.

1980'li yıllarda Beşinci Plan döneminde devletin sağladığı yüksek ihracat teşvikleri ve vergi iadelerinden haksız yararlanmak amacıyla fiilen yapılmayan ihracatı yapılmış gibi kağıt üzerinde gösterme usulsüzlüğüdür. İhracatçı aracı firmaların doğrudan desteklenmesi bu yasa dışı uygulamanın yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır.

5 Nisan 1994 tarihinde Başbakan Tansu Çiller tarafından açıklanan kamu açıklarını azaltmayı, enflasyonu düşürmeyi ve TL'ye istikrar kazandırmayı amaçlayan olağanüstü ekonomik tedbirler paketidir. Yüksek oranlı devalüasyon, zamlar, mevduata %100 güvence ve yüksek faizli Hazine bonosu ihracı gibi uygulamaları içermiştir.

Bir ekonomide yüksek enflasyon ile ekonomik küçülme (resesyon) ve işsizliğin aynı anda yaşandığı karmaşık kriz durumudur. Türkiye ekonomisi özellikle 1994 yılında %149,6 enflasyon ve %6,1 oranında küçülme yaşayarak stagflasyon olgusunu en ağır biçimde tecrübe etmiştir.

6 Mart 1995'te imzalanıp 1 Ocak 1996'da yürürlüğe giren, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki sanayi malları ticaretinde gümrük vergilerini ve kotaları kaldıran antlaşmadır. Türkiye AB dışındaki üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi'ni kabul etmiş, ancak ilk yıllarda AB lehine çok büyük dış ticaret açıkları oluşmuştur.

23 Haziran 1999'da çıkarılan 4389 sayılı Bankalar Kanunu ile kurulan, Türk bankacılık sistemini denetlemek ve düzenlemekle görevli idari ve mali özerkliğe sahip bağımsız bir kurumdur. BDDK Kurul üyelerinin atamaları Mart 2000'de tamamlanarak ilk başkanlığına Zekeriya Temizel getirilmiştir.

14 Ağustos 1999 tarihinde yapılan Anayasa değişikliği ile Türk hukuk sistemine giren, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların uluslararası hakem kurullarınca çözülmesine imkan tanıyan düzenlemedir. Bu reform yabancı sermaye yatırımlarını teşvik etmek ve özelleştirmelerin önünü açmak için yapılmıştır.

17 Ağustos Marmara ve 12 Kasım Düzce depremlerinin yol açtığı devasa ekonomik kayıpları ve altyapı harcamalarını karşılamak amacıyla 26 Kasım 1999 tarihinde çıkarılan olağanüstü vergi kanunudur. Özel İletişim Vergisi gibi yeni yükümlülükler getirerek kamu gelirlerini artırmayı hedeflemiştir.

10 Aralık 1999'da açıklanan Enflasyonu Düşürme Programı kapsamında Merkez Bankası'nın döviz kurlarındaki günlük ve aylık artış oranlarını önceden ilan etmesi stratejisidir. Enflasyon beklentilerini kırmak amacıyla uygulanmış ancak döviz kurunun aşırı baskılanması dış açıkların patlamasına neden olmuştur.

Bankacılık sistemindeki mevduatları sigortalayan ve mali yapısı bozulan, yükümlülüklerini yerine getiremeyen bankaların yönetimine ve mülkiyetine el koyan kamusal fondur. 1999-2001 krizleri sürecinde batan onlarca özel banka (Demirbank, Yaşarbank, Sümerbank vb.) bu fona devredilmiştir.

Döviz kurlarının devlet veya Merkez Bankası tarafından müdahale edilmeksizin tamamen piyasadaki arz ve talep koşullarına göre belirlendiği döviz kuru sistemidir. 21 Şubat 2001 gecesi yaşanan ağır finansal kriz üzerine döviz çapası terk edilerek bu rejime geçilmiş ve TL anında %40 değer kaybetmiştir.

Şubat 2001 krizinin ardından Devlet Bakanlığı görevine getirilen Kemal Derviş tarafından hazırlanan ve 15 Nisan 2001'de açıklanan kapsamlı ekonomik reform paketidir. Bankacılık sektörünü rekor maliyetle iyileştirmiş, kamu maliyesinde disiplin sağlamış ve IMF'den 19 milyar dolarlık kredi temin edilmesini kolaylaştırmıştır.

Devlet bütçe gelirlerinden, faiz ödemeleri hariç tutulan bütçe giderlerinin çıkarılması sonucu elde edilen pozitif bütçe dengesidir. Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ve IMF anlaşmaları kapsamında kamu borç stokunu sürdürülebilir kılmak için milli gelirin %6,5'i oranında faiz dışı fazla verme hedefi konulmuştur.

Demokrat Parti döneminde çiftçiden alınan buğdayın dünya fiyatlarının üstünde tavan fiyatla alınıp tüketiciye ucuz satılması sonucu TMO bünyesinde oluşan devasa görev zararlarıdır. Bu zararlar Merkez Bankası kaynaklarından borçlanılarak kapatılmış ve 1950'li yıllarda enflasyonu körükleyen ana kaynak olmuştur.

Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında 1970 yılında imzalanıp 1973'te yürürlüğe giren ve 22 yıllık bir geçiş süreci sonunda Gümrük Birliği'ne geçilmesini öngören ek sözleşmedir. Üçüncü Beş Yıllık Planın hedefleri bu protokolün getirdiği 22 yıllık takvime göre şekillendirilmiştir.

25 Ağustos 1999 tarihinde kabul edilen sosyal güvenlik reformu kanunu ile Türk çalışma hayatına kazandırılan, işini kaybeden çalışanlara belirli süre maaş ödenmesini öngören güvence sistemidir. Kanun aynı zamanda kadınlarda emeklilik yaşını 58'e, erkeklerde 60'a çıkarmıştır.

II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'nin İngiltere ve Fransa ile ittifak yapmasına rağmen fiilen savaşa girmemesi durumunu ifade eden hukuki statüdür.

CHP içerisinde hükümet faaliyetlerini denetlemek amacıyla kurulan, oy hakkı olmayan ancak eleştiri yetkisi bulunan 21 kişilik milletvekili grubudur.

Kıbrıs'taki Rumların adayı Yunanistan'a bağlama idealine verilen isimdir; 1950'li yıllarda şiddet eylemlerine dönüşmüştür.

Kıbrıs sorununun çözümünde adanın Türkler ve Rumlar arasında ikiye bölünmesini savunan Türk dış politikası yaklaşımıdır.

1947'de ABD Başkanı tarafından ilan edilen, komünizm tehdidi altındaki Türkiye ve Yunanistan'a askeri yardım öngören belgedir.

II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa'nın ekonomik kalkınması için ABD tarafından uygulanan, Türkiye'nin de tarımda makineleşme için yararlandığı yardım paketidir.

1949'da kurulan Batı askeri ittifakıdır; Türkiye 1952'de üye olarak savunma sistemini tamamen Batı'ya entegre etmiştir.

1964'te ABD Başkanı'nın Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesini engellemek için yazdığı, diplomatik teamüllere aykırı ve tehditkar mektuptur.

1960'ların ortalarından itibaren ABD ve SSCB arasındaki gerginliğin azalmasıyla Türkiye'nin dış politikasını çeşitlendirmesine imkan tanıyan dönemdir.

1970'lerin başında ABD'nin uyuşturucuyla mücadele kapsamında Türkiye'den haşhaş ekimini yasaklamasını istemesiyle çıkan krizdir.

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası ABD Kongresi'nin Türkiye'ye yönelik uyguladığı askeri ve ekonomik kısıtlamalardır.

Türkiye ile o zamanki adıyla AET arasında imzalanan, tam üyeliği hedefleyen ortaklık belgesidir.

1959 antlaşmalarıyla Türkiye, İngiltere ve Yunanistan'a Kıbrıs'taki anayasal düzeni korumak için verilen müdahale yetkisidir.

1964 sonrası Türkiye'nin sadece ABD'ye bağımlı kalmayıp SSCB, İslam ülkeleri ve Üçüncü Dünya ile ilişkilerini geliştirme çabasıdır.

1990'lı yıllarda Türk-Amerikan ilişkilerinin askeri ve siyasi iş birliği düzeyini tanımlamak için kullanılan terimdir.

Körfez Savaşı sonrası Irak'ın kuzeyindeki uçuşa yasak bölgeyi denetlemek için Türkiye'de konuşlandırılan çok uluslu askeri güçtür.

Soğuk Savaş sonrası Karadeniz havzasındaki ülkeler arasında ekonomik entegrasyonu sağlamak için Türkiye öncülüğünde kurulan örgüttür.

2000'lerin başında Kıbrıs sorununu çözmek amacıyla BM Genel Sekreteri tarafından hazırlanan federasyon temelli çözüm planıdır.

Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye resmen 'aday ülke' statüsü verdiği ve ilişkilerde yeni bir dönemi başlatan zirvedir.

Atatürk'ün vefatından sonra İsmet İnönü'ye verilen, otoriteyi pekiştirmeyi amaçlayan siyasi sıfattır.

Kıbrıs'ta Enosis idealini gerçekleştirmek için kurulan ve Türklere yönelik şiddet eylemleri yapan Rum terör örgütüdür.

1996 yılında Ege'deki sahipsiz kayalıklar nedeniyle Türkiye ve Yunanistan'ı savaşın eşiğine getiren gerginliktir.

ABD Kongresi'nin Türkiye'ye yapacağı her 10 birim yardıma karşılık Yunanistan'a 7 birim yardım yapmasını öngören dengedir.

1978'de Ecevit hükümetince ortaya atılan, tehdidin kuzeyden (SSCB) değil batıdan (Yunanistan) geldiğini savunan yaklaşımdır.

İsmet İnönü'nün 1938'de CHP kurultayında aldığı, devlet ve parti yönetiminde tek yetkili olduğunu simgeleyen sıfat.

1940'ta çıkarılan, savaş ekonomisini yönetmek için hükümete üretim ve fiyatları denetleme yetkisi veren geniş kapsamlı yasa.

1942'de savaş zenginlerini vergilendirmek amacıyla çıkarılan, uygulamada daha çok gayrimüslimleri hedef alan tartışmalı vergi.

1940'ta köy çocuklarını eğitip köye öğretmen ve rehber olarak göndermek amacıyla kurulan, iş içinde eğitim ilkesine dayanan okullar.

Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan'ın CHP içinde demokrasi talebiyle sundukları ve DP'nin kurulmasına yol açan önerge.

1947'de İsmet İnönü tarafından yayımlanan, iktidar ve muhalefetin eşit haklara sahip olduğunu vurgulayan demokrasi belgesi.

1960'ta DP tarafından muhalefet ve basının faaliyetlerini soruşturmak için kurulan, olağanüstü yetkilere sahip meclis komisyonu.

DP'nin halkı kendi saflarında toplamak ve muhalefete karşı bir güç oluşturmak amacıyla kurduğu siyasi oluşum.

27 Mayıs 1960 darbesinden sonra ülkeyi yöneten, askerlerden oluşan 38 kişilik kurul.

Seçimlerde partilerin aldıkları oy oranına göre milletvekili çıkarmasını sağlayan, 1961 sonrası uygulanan adil seçim sistemi.

12 Mart 1971 muhtırası sonrası Nihat Erim başkanlığında kurulan, siyaset dışı uzmanların yer aldığı hükümet modeli.

1970'li yıllarda AP, MSP, MHP ve CGP'nin sol yükselişe karşı kurdukları sağ koalisyon hükümetlerine verilen ad.

1980'de Turgut Özal tarafından hazırlanan, serbest piyasa ekonomisine geçişi amaçlayan köklü ekonomik önlemler paketi.

12 Eylül 1980 darbesinden sonra Kenan Evren başkanlığında yönetimi devralan beş kişilik askeri konsey.

1983'te Turgut Özal tarafından kurulan, dört eğilimi birleştirme iddiasıyla iktidara gelen siyasi parti.

1997'de MGK kararlarıyla Refah-Yol hükümetine yönelik yapılan, 'post-modern darbe' olarak adlandırılan müdahale.

Necmettin Erbakan'ın öncülüğünde gelişmekte olan sekiz Müslüman ülke arasında kurulan ekonomik iş birliği teşkilatı.

1994'te özel radyo ve televizyon yayınlarını denetlemek amacıyla kurulan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu.

1943'te savaş harcamalarını karşılamak için çiftçiden alınan, aşar vergisine benzetilen ağır vergi.

1955'te DP içindeki 'ispat hakkı' tartışmaları sonucu ayrılan milletvekilleri tarafından kurulan parti.

1961'de kurulan, TBMM'ye girmeyi başaran ilk sosyalist odaklı siyasi parti.

İşçilerin ekonomik haklarını korumak için iş bırakma yetkisi; Türkiye'de yasal olarak 1963'te tanınmıştır.

14 Mayıs 1950 seçimlerinde DP'nin kansız bir şekilde iktidarı CHP'den devralmasına verilen isim.

1964'te kurulan, Türkiye'nin özerk statüdeki ilk ve tek resmi yayın kuruluşu.

1945'te Nuri Demirağ tarafından kurulan, çok partili dönemin ilk muhalefet partisi.