Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Osmanlı Diplomasisi

Ünite 3: Klasik Dönem Osmanlı Diplomasisi (1299-1606) — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 17 kelime var.

1 / 170 doğru

Kelime anlamı 'kendine meylettirmek' olan bu terim, insanların gönüllerini kazanarak Osmanlı hakimiyetini kurmak demektir. Özellikle gayrimüslim topluluklara ve fethedilen bölgelerin halkına karşı uygulanan hoşgörü ve adalet siyasetidir.

Gazâ — İslâmiyet'i yaymak veya korumak amacıyla gayrimüslim ülkelere karşı yapılan askerî mücadeleleri ifade eden kavramdır. Osmanlılar beyliğin kuruluşundan itibaren bu anlayışı benimsemiş ve fetihlerini bu çerçevede meşrulaştırmıştır.

İstimâlet — Kelime anlamı 'kendine meylettirmek' olan bu terim, insanların gönüllerini kazanarak Osmanlı hakimiyetini kurmak demektir. Özellikle gayrimüslim topluluklara ve fethedilen bölgelerin halkına karşı uygulanan hoşgörü ve adalet siyasetidir.

Eman — Kelime anlamı güvenmek olan, hukuki terim olarak İslam ülkesine girmek veya İslam ordusuna teslim olmak isteyen bir yabancıya verilen can ve mal güvencesidir. ••• verene müste'men denir.

Ahidname — Hükümdarların emriyle devlet, zümre veya kişilere özel haklar ve imtiyazlar tanınmak üzere düzenlenen hukukî belgedir. Barış antlaşmaları da ••• olarak adlandırılmış olup başında padişah tuğrası yer alır.

Divan-ı Hümayun — Osmanlı Devleti'nde devlet politikasının, savaş ve barış kararlarının alındığı, elçilerin kabul protokollerinin ve hukuki tanımaların (icazetname) görüşüldüğü en yüksek idari ve siyasi kuruldur.

Nişancı — Divan-ı Hümayun'da iç ve dış yazışmaları yürüten kâtiplerin bağlı olduğu, kısmen dış politikanın belirlenmesinde, ağırlıklı olarak ise diplomasinin yürütülmesinde görev yapan önemli bir devlet görevlisidir.

Ad Hoc Diplomasi — Sürekli ve yerleşik elçilik teşkilatları yerine, belirli bir görevi, müzakereyi veya cülus/fetih haberini iletmek üzere geçici olarak gönderilen elçi heyetleri vasıtasıyla yürütülen geleneksel ••• biçimidir.

Balyos — Genellikle Venedik Cumhuriyeti'nin Osmanlı Devleti nezdindeki daimî temsilcilerine (daimi elçi/konsolos) verilen addır. Diplomasi görevinin yanında Venedik vatandaşlarının hukuki işlerini de yönetirdi.

Name-i Hümayun — Osmanlı padişahlarının yabancı devlet hükümdarlarına gönderdikleri, hitap tarzı ve dili diplomatik anlamlar taşıyan resmî mektuplara verilen isimdir.

Müdârâ — Görünüşte de olsa dostça geçinmek ve dost görünmek anlamına gelir. Osman Gazi'nin çevresindeki Bizans tekfurlarıyla iyi geçinerek etki alanını genişletmek için izlediği temel siyasi taktiklerden biridir.

Galebe Divanı — Yabancı devlet elçilerinin padişah huzuruna çıkarılmadan önce kabul edildikleri, kapıkulu ocaklarına ulufe dağıtıldığı ve Osmanlı'nın ihtişamının gösterildiği debdebeli Divan toplantısıdır.

Haraçgüzarlık — Yengiye uğrayan veya siyasi üstünlük kurulan devletlerin Osmanlı Devleti'ne vergi (haraç) ödemeyi kabul etmesiyle oluşan bağımlılık ve vergi rejimdir.

İcazetname-i Hümayun — Divan-ı •••'da bir devletle siyasi ilişki kurulması kararlaştırıldığında verilen ve bugünkü anlamda hukuki 'tanıma'yı (de jure tanıma) gerçekleştiren resmi izin belgesidir.

Mihandar — Osmanlı topraklarına giren yabancı elçi ve heyetlerinin başkente ulaşımları sırasında rehberlik etmek, iaşe ve ibatelerini sağlamakla görevlendirilen resmi görevlidir.

Sevgendnâme — Osmanlılar ile Karamanoğulları arasındaki savaşlar sonrasında barış heyetinde bulunan Şeyh Yahya tarafından kaleme alınan, tarafların yemin ederek şartlarını onayladığı ahidname/barış belgesidir.

Kapitülasyon — Osmanlı Devleti'nin yabancı devlet tüccar ve vatandaşlarına ticaret, seyrüsefer ve ikamet alanlarında tanıdığı özel imtiyaz ve haklar sistemidir.

Celâlî Karışıklıkları — XVI. yüzyıl sonlarından itibaren Anadolu'da meydana gelen ekonomik ve sosyal bozulmalar sonucunda çıkan, devlet otoritesini sarsan iç ayaklanmalardır.