Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Rusya Tarihi

Ünite 4: Rusya İmparatorluğu — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 24 kelime var.

1 / 240 doğru

Rusya'da tüfekli askerlerden oluşan geleneksel ve imtiyazlı askeri birlikteliktir. Reformlara ve I. Petro'nun yeniliklerine karşı sık sık ayaklanmaları nedeniyle Petro tarafından şiddetli infaz dalgalarıyla tamamen ortadan kaldırılmışlardır.

Büyük Gezi — I. Petro'nun devletin idari, askeri ve teknolojik alanda Avrupalılaşmasını sağlamak amacıyla 250 kişilik bir kafileyle gizli kimlikle ('Petro Mihaylov' adıyla) Batı Avrupa ülkelerine düzenlediği resmi ve istihbari •••. Örnek olarak, Petro bu ••• Hollanda ve İngiltere'de gemi yapımı ve denizcilik becerilerini yerinde incelemiştir.

Streletsi — Rusya'da tüfekli askerlerden oluşan geleneksel ve imtiyazlı askeri birlikteliktir. Reformlara ve I. Petro'nun yeniliklerine karşı sık sık ayaklanmaları nedeniyle Petro tarafından şiddetli infaz dalgalarıyla tamamen ortadan kaldırılmışlardır.

Kutsal Sinod — I. Petro'nun 1721 yılında patriklik kurumunu lağvetmesinden sonra kilise işlerini devlet denetiminde yürütmek üzere kurduğu dini kurul ve bürokratik organdır. Bu kurum sayesinde kilise, özgür bir siyasi güç olmaktan çıkıp mutlakiyetçi devletin bürokratik bir parçası haline gelmiştir.

Rütbeler Tablosu (Tavin o rangah) — I. Petro tarafından 1722 yılında yürürlüğe konulan ve soyluların (dvoryanların) ve devlet memurlarının hizmetlerini düzenleyen 14 basamaklı hiyerarşik hizmet cetvelidir. Bu tablo sayesinde halktan yetenekli kişilerin de en alt basamaktan başlayarak uzun hizmetler sonucu rütbe alabilmesine imkan tanınmıştır.

Votçina — Eski şarta bağlı toprak mülkiyeti olan pomestyelerin 1714 miras kanunu ile dönüştürüldüğü, toprak sahibinin ve soylunun sınırsız mülkiyetine giren feodal toprak şeklidir. Bu sistem feodal kârın artmasına ve köleliğin pekişmesine yol açmıştır.

Nystadt Antlaşması — 1721 yılında İsveç ile Rusya arasında imzalanan ve Büyük Kuzey Savaşı'na son veren barış •••. Bu antlaşmayla Rusya; İngeriya, Letonya ve Estonya'yı alarak Baltık Denizi'ne yerleşmiş ve 'Avrupa'ya açılan pencere'yi elde etmiştir.

Kişi Başına Vergi (Baş Vergisi) — XVIII. yüzyılda devlet maliyesini güçlendirmek amacıyla yaş ve iş gücüne bakılmaksızın bütün erkek nüfusa uygulanan ve halkın ••• yükünü iki katına çıkaran mali bir düzenlemedir. Örnek olarak, 1718-1719 yıllarındaki ilk nüfus teftişiyle kayıt altına alınan herkes yıllık 70 kopik baş ••• ödemek zorunda kalmıştır.

Manifaktür Sanayi — XVIII. yüzyılın ilk yarısında Rusya'da özellikle dokumacılık, madencilik ve metal imalatı alanlarında kurulan imalathaneler sistemidir. Batı'daki kapitalist sistemden farklı olarak Rus ••• özgür işgücüne değil, tamamen mecburi emek ve mahkûm işgücüne dayanmaktaydı.

Pugaçev İsyanı — II. Katerina döneminde, Ural Kazaklarının lideri olduğunu iddia eden Yemelyan •••'in önderliğinde kölelerin, serflerin, kazakların ve Rus olmayan halkların katılımıyla gerçekleşen tarihin en büyük sosyal ayaklanmasıdır. Bu isyan Rusya'daki derin sınıf düşmanlıklarını ve kölelik sorununu gözler önüne sermiştir.

Küçük Kaynarca Antlaşması — 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında imzalanan ve Kırım'ın Osmanlı vesayetinden çıkıp bağımsız olmasını sağlayan antlaşmadır. Bu antlaşma ile Rusya, Karadeniz'de serbestçe seyrüsefer hakkı ve stratejik kaleler elde etmiştir.

Tilsit Barışı — 1807 yılında I. Aleksandr ile Napolyon arasında Neman Nehri sahilinde imzalanan barış antlaşmasıdır. Bu antlaşma ile Fransa ve Rusya arasında gizli bir ittifak kurulmuş, Aleksandr Doğu Avrupa'da, Napolyon ise Batı Avrupa'da hareket özgürlüğü kazanmıştır.

Dekabristler (Aralıkçılar) — 1825 yılının Aralık ayında I. Nikola'nın tahta çıkışı sırasında Senato Meydanı'nda toplanarak anayasal monarşi, cumhuriyet ve köleliğin kaldırılması için ayaklanan aydın ve reformcu genç Rus subaylarıdır. Bu ayaklanma Rusya'daki ilk organize siyasi devrimci girişimdir.

Hünkar İskelesi Antlaşması — 1833 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ve tarafların birbirine askeri yardım öngören antlaşmadır. Antlaşmanın gizli maddesine göre Osmanlı Devleti savaş durumunda boğazları yabancı savaş gemilerine kapatacak, bu da Rusya'nın Yakın Doğu'daki konumunu güçlendirirken Batı Avrupa'yı rahatsız etmiştir.

Slavyonofiller — XIX. yüzyılda Rusya'nın Batı'yı taklit etmek yerine kendi geleneksel değerlerine, Ortodoksluğa ve köy komünlerine dönmesi gerektiğini savunan fikir akımı ve aydın grubudur. Örnek olarak, bu akım Batılılaşmacı modernleşme çabalarına karşı Rus milli kimliğini öne çıkarmıştır.

Batılılaşmacılar — XIX. yüzyılda Rusya'nın ilerleyebilmesi için Batı Avrupa'nın kurumlarını, anayasal sistemini, bilimi ve felsefesini benimsemesi gerektiğini savunan entelektüel akımdır. Örnek olarak, bu grup Çarlık otokrasisine ve serdarlığa karşı Batı tarzı reformları savunmuşlardır.

Kutsal İttifak (1815) — Viyana Kongresi sonrasında Avrupa'da mevcut monarşik sınırları ve rejimleri korumak amacıyla Rusya, Avusturya ve Prusya arasında kurulan siyasi birlikteliktir. Bu ••• üyeleri monarşilere karşı çıkabilecek halk hareketlerini ve isyanları bastırma sorumluluğunu üstlenmiştir.

Büyük Oyun — XIX. yüzyılda Orta Asya ve Hindistan üzerinde hakimiyet kurmak amacıyla ••• Britanya ile Çarlık Rusyası arasında yaşanan uzun süreli jeopolitik ve istihbari rekabet dönemidir. Bu mücadelenin sonunda Afganistan iki ••• devlet arasında tampon bölge olarak kalmıştır.

Üçüncü Şube — I. Nikola döneminde General A. H. Bencendorff'un komutasında kurulan ve doğrudan çara bağlı olan siyasi polis teşkilatıdır. Bu teşkilat ülke içindeki muhalifleri, isyan girişimlerini ve zararlı yayınları bastırmakla görevli gizli polis örgütü olarak çalışmıştır.

Vedomosti — 1702 yılında I. Petro döneminde yayımlanmaya başlayan ilk düzenli Rus gazetesidir. Bu gazete, Petro'nun kültürel ve idari reformlarının halka duyurulmasında ve basının oluşmasında öncü bir rol oynamıştır.

Nystadt Barışı — 1721 yılında İsveç ile imzalanan ve Büyük Kuzey Savaşı'nı bitiren anlaşmadır. Bu antlaşma ile Rusya Baltık bölgesinde kalıcı bir hakimiyet kurmuştur.

Yasama Komisyonu — II. Katerina tarafından 1766 yılında Aydınlanma ilkelerine dayalı yeni bir yasa taslağı hazırlamak ve halkın taleplerini dinlemek üzere toplardığı geniş katılımlı danışma meclisidir.

Mihail Lomonosov — XVIII. yüzyılda yetişen Rusya'nın ilk büyük çağdaş bilim adamı ve aydınıdır. Moskova Üniversitesi'nin kurulmasında öncülük etmiş, bilim ve eğitim alanında çığır açmıştır.

Anayurt Savaşı (1812) — Napolyon Bonapart'ın 678 bin kişilik ordusuyla Rusya'ya saldırması üzerine Rus halkının ve ordusunun verdiği ulusal savunma •••. Kutusov'un stratejisi ve kış şartları sayesinde Fransız ordusu ağır bir bozguna uğratılmıştır.

Paris Barışı (1856) — Kırım Savaşı'nı sonlandıran ve Rusya'nın Karadeniz'deki donanma bulundurma hakkı ile Osmanlı'daki Ortodoks hamiliğini kaybetmesine yol açan antlaşmadır.