Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Rusya Tarihi

Ünite 7: Sovyetler Birliği Dönemi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Yeni Ekonomik Plan (NEP) — İç savaşın ardından Lenin tarafından 1921'de yürürlüğe konulan, köylülerin üretim yapmasına ve küçük ölçekli özel teşebbüslere izin veren ekonomik canlandırma planıdır. Metinde Bolşeviklerin iktidarını pekiştiren en önemli başarılarından biri olarak kabul edilmiştir.

Beş Yıllık Kalkınma Planı — Stalin tarafından 1928'de ilan edilen, Rusya'yı tarım toplumundan dev bir sanayi ülkesine dönüştürmeyi amaçlayan merkezi planlama modelidir. Bu plan sayesinde SSCB'nin ulusal geliri kısa sürede iki katına çıkmış ve devasa endüstriyel yatırımlar yapılmıştır.

Kolhoz — Sovyetler Birliği'nde özel mülkiyetin ortadan kaldırılmasıyla oluşturulan ve köylülerin ortaklaşa çalıştığı kolektif tarım çiftlikleridir. Kolektifleştirme süreciyle birlikte köylüleri kontrol etmek için temel bir üretim birimi haline gelmiştir.

Sovhoz — Doğrudan devlet mülkiyetinde ve devlet tarafından işletilen büyük ölçekli tarım çiftlikleridir. Kolhozlarla birlikte tarımda köylü sınıfının tek bir işçi sınıfına dönüştürülmesini sağlamıştır.

GULAG — Devlet Çalışma Kampları Yüksek İdaresi anlamına gelen, rejim muhaliflerinin ve adi suçluların insanlık dışı şartlarda ağır işlerde çalıştırıldığı kamplar sistemidir. Metne göre bu kamplarda binlerce insan açlık, soğuk ve aşırı çalışma nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

Udarnik — Sovyet çalışma kamplarında veya endüstri tesislerinde yüksek üretim kotalarını aşarak 'süper üretken' sayılan mahkum veya işçilere verilen unvandır. Bu kişilere diğer mahkumlara göre biraz daha iyi barınak ve yiyecek imkanları sağlanmaya çalışılmıştır.

Dohodit — Rusçada 'dayanma gücü tükenmiş' veya 'gidici' anlamına gelen, çalışma kamplarında açlık ve hastalıktan bir deri bir kemik kalarak ölüm sınırına gelen mahkumları tanımlamak için kullanılan bir tabirdir.

Kulak — Çarlık ve erken Sovyet döneminde varlıklı, toprak sahibi olan köylü kesimini ifade eden kavramdır. Stalin dönemi kolektifleştirme ve sürgün politikaları sırasında bu kesim hedef alınmış ve milyonlarca kulak sürgün edilmiştir.

Blitzkrieg (Yıldırım Savaşı) — Alman ordularının İkinci Dünya Savaşı'nda tank, piyade ve savaş uçaklarıyla aynı anda gerçekleştirdiği ani ve yıkıcı taarruz taktiğidir. Hitler bu taktikle 1941'de Sovyetler Birliği'ne büyük bir taarruz başlatmıştır.

Glasnost (Şeffaflık) — Mihail Gorbaçov döneminde ülkedeki ekonomik ve siyasi durgunluğu aşmak, rejimi sarsıntıdan kurtarmak için başlatılan şeffaflık ve yeniden yapılandırma reformunun temel ayaklarından biridir. Aydınların desteğini alan bu politika, sistemin sorunlarını açıkça tartışmayı amaçlamıştır.

Perestroyka — Mihail Gorbaçov tarafından 1985 sonrasında başlatılan 'yeniden yapılandırma' anlamına gelen ekonomik ve idari reform programıdır. Bürokratik engelleri azaltmayı ve ekonomiyi canlandırmayı hedeflemiştir.

SBKP — Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin kısaltmasıdır. Ülkenin tek yasal siyasi gücü olarak devletin tüm kademelerine, ideolojisine ve ekonomik hayatına mutlak surette hakim olan partidir.

Politbüro (Siyasi Büro) — SBKP'nin Merkezi Komitesi içinde yer alan ve Sovyetler Birliği'nde gerçek siyasi hakimiyeti elinde bulunduran en yüksek karar organıdır. Buradan çıkan kararlar devlet kurumları tarafından harfiyen uygulanmak zorundaydı.

Yüksek Sovyet — Teoride Sovyetler Birliği'nde devlet hakimiyetinin ve kanun çıkarma yetkisinin en yüksek organı olan parlama benzeri meclistir. Yılda birkaç kez toplanan bu organ, pratikte partinin kararlarını onaylayan temsili bir yapıdan öteye gidememiştir.

Prezidyum — Yüksek Sovyet'in ortak toplantısında seçilen, kanunları ilan etmek ve uluslararası anlaşmaları tasdik etmekle görevli 37 kişiden oluşan yönetim kuruludur. Başındaki başkan aynı zamanda devlet başkanı konumundaydı.

Glavlit — Sovyetler Birliği'nde basım ve yayın organları üzerinde ideolojik kontrol sağlayan Devlet Sırlarını Koruma Baş Yönetimi yani resmi sansür teşkilatıdır. Yayımlanacak her eserin önceden bu kurumun onayından geçmesi zorunlu idi.

Komsomol — 15 ila 28 yaş arasındaki gençlerin ideolojik eğitimi ve partiye hazırlanması amacıyla kurulan Bütün Sovyet Komünist Gençler Birliği teşkilatıdır.

VUZ — Üniversiteler, enstitüler ve profesyonel mütehassıslar yetiştiren yüksek eğitim kuruluşlarının genel adıdır. Bu kurumlarda beş yıllık eğitim zorunlu olup mezunlar devlet tarafından doğrudan bir göreve atanırlardı.

Bilimler Akademisi — SSCB'de üniversitelerden ayrı olarak tabii bilimler, sosyal bilimler ve teknolojik araştırmaları yürütmekle görevli en üst düzey akademik kuruluşdur. Akademisyen üyeler toplumda en imtiyazlı ve saygın konuma sahipti.

Sosyalist Gerçeklik — Sovyet kültür ve sanat politikasının temel prensibi olup, sanatkarların dünyayı resmi ideolojinin gözünden yansıtmasını, mevcut eksiklikleri değil komünist geleceğin zaferini ve idealizmini işlemesini zorunlu kılan kavramdır.

Partiinost — Sovyet edebiyat ve sanatının parti çizgisiyle tam bir uyum içerisinde olmasını, sanatın parti ideolojisine hizmet etmesini öngören temel prensiptir.

Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) — 8 Aralık 1991'de Belarus'un Brest kasabasında Rusya, Belarus ve Ukrayna liderlerinin imzaladığı anlaşmayla, Sovyetler Birliği'nin resmen dağılmasının ardından kurulan birliktir.