Ünite 3: Tatar Türkçesi

Bin yılı aşkın süre Arap alfabesini kullanan Tatar Türkleri, 1927’de Latin alfabesine, Türkiye’nin Latin alfabesine geçişinden sonra 1939’da Kiril alfabesine geçirilmiştir.

Tataristan Cumhuriyeti’nde Eylül 2001’de resmen kabul edilen Latin alfabesi, Kasım 2002’de Rus Parlamentosu Duma’nın yasasıyla engellenmiş ve Kiril kullanımına dönülmüştür.

Doğu Avrupa ovasında Kama ve İdil nehirlerinin birleştiği yerde kurulan Tataristan, 67.836 km2 yüzölçümüne ve yaklaşık 4 milyon nüfusa sahip bir Türk cumhuriyetidir.

1992 verilerine göre 3.705.000 kişinin yaşadığı ülkede nüfusun %48’ini Tatar Türkleri, %43.5’ini Ruslar, %3.7’sini ise Çuvaş Türkleri oluşturmaktadır.

Bütün Rusya taşımacılığının %80’ini gerçekleştiren Kamaz kamyon fabrikası, Tataristan ekonomisinin ve sanayi üretiminin en büyük dev tesisidir.

20. yüzyıl başı Tatar edebiyatının en büyük şairi olan Abdullah Tukay’ın doğurgan edebî dönemi, edebiyat tarihine 'Tukay Çağı Edebiyatı' olarak geçmiştir.

Savaşa katılan 560 bin Tatar Türkünden 250 bine yakını ölmüş; Musa Celil, Fatih Kerim ve Nur Bayan gibi otuzdan fazla yazar cephede hayatını kaybetmiştir.

16. yüzyıl sonuna kadar süren Kazan Hanlığı devri edebiyatında Hasan Kaygı, Kaztugan, Muhammedyar ve Kulşerif gibi ünlü simalar eserler vermiştir.

18. yüzyılda eser veren en ünlü Tatar edibi olan Otuz İmenî’nin pedagogik, ilmî, sözlük, biyografik ve edebî konularda yüzden fazla eseri bulunmaktadır.

Tataristan petrol, doğalgaz ve elektrik üretimi açısından çok zengindir; yılda 35 milyon ton petrol üretilmekte ve Rusya petrolünün %13’ü buradan sağlanmaktadır.

Alabuga şehrinde faaliyet gösteren ve yıllık üretimi 250.000’i aşan otomobil fabrikası, cumhuriyetin sanayi kapasitesini gösteren önemli bir tesistir.