Ünite 4: Tatar Türkçesi Alfabe ve Metin Örnekleri — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Sıra Sizde 1
Kiril alfabesiyle yazılmış olan aşağıdaki metni Latin alfabesiyle yazınız.
Бeр зaмaн кoшлaр пaтшaсы җыя кoшлaрны. Сoрaшa:
-Мин сeзнe ни iчeн җыйдым? - ди кoшлaр пaтшaсы. Тeгeлəр əйтə:
-Бeз бeлмибeз, əйтсə бeлeрбeз.
-Мeнə шуны бeлəсeм килə минeм, дiньядa кoры aгaч кiпмe, чи aгaч кiпмe? Ирлəр кiпмe дə xaтыннaр кiпмe? Шуны бeлəсeм килгəнгə сeзнe җыйдым.
Kitabın yanıtı
Bår zaman koşlar patşası cıya koşlarnı. Soraşa:
-M n såznå n öçån cıydım? - d koşlar patşası. Tågåler eyte:
-Båz bålm båz, eytseñ bålårbåz.
-Måne şunı bålesåm k le m nåm, dönyada korı agaç küpmå,
ç agaç küpmå? İrler küpmå de xatınnar küpmå? Şunı bålesåm
k lgenge såznå cıydım.
Sıra Sizde 2
Aşağıda Tatar Türkçesiyle verilen metni Türkiye Türkçesine aktarınız.
Xan, Xucanıñ nikader batır buluvın sınar öçån:
-Xezår uk asıgız! - dip boyırgan.
Palaçlar Xucanı söyrep asarga alıp kilgenner. Xuca bår süz de deşmegen.
-Sinåñ aktık minutlarıå cittå. Soñgı süzåñnå eytåp kal, - digen xan.
-Bir süzåm de yuk, barı kåçkåe gåne bår ütånåçåm bar.
-Nindi ütånåç? - digen xan.
-Minåm muyınıma kagılsalar, kıtıgım kile, bilåmnen assınnar, -digen Xuca.
Kitabın yanıtı
Han, Hoca’nın ne kadar cesur olduğunu sınamak ç n:
-Hemen asınız! - d ye buyurmuş.
Cellatlar, Hoca’yı sürükley p asmaya get rm şler. Hoca h ç se-
s n çıkarmamış.
-Sen n son dak kaların yett . Son sözünü söyle, dem ş Han.
-B r sözüm de yok, yalnızca küçücük b r r cam var.
-Nasıl b r r ca? - dem ş Han.
-Ben m boynuma dokunsalar, gıdıklanıyorum, bel mden as-
ssınlar, -dem ş Hoca.
Alıştırma 1myders hazırladı
Tatar Kiril alfabesinde yer alan 'Җ', 'Ү' ve 'Ө' gibi özel seslerin fonetik özelliklerini inceleyerek bu harflerin Latin alfabesindeki karşılıklarını ve Türkiye Türkçesindeki sesletim farklarını defterinize yazınız.
Yanıt / ipucu
'Җ' harfi C, 'Ү' ve 'Ө' ise karakteristik ince ünlüleri karşılar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Abdullah Tukay’ın 'İ Tugan Tél' ve Musa Celil’in 'Cırlarım' eserlerinden seçilen 'tugan tél', 'yörek' ve 'şatlık' kelimelerini Türkiye Türkçesindeki karşılıklarıyla eşleştirerek kök Türkçe ile olan ilişkilerini analiz ediniz.
Yanıt / ipucu
ana dil, yürek, mutluluk
Alıştırma 3myders hazırladı
Tatar Türkçesinin dâhil olduğu Kıpçak grup lehçelerini listeleyerek Başkurt, Kazak ve Nogay dilleri ile Tatar Türkçesi arasındaki fonetik ve morfolojik benzerlikleri karşılaştırmalı bir tablo halinde özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
Kıpçak grubu lehçeleri ortak ses ve ek uyumlarına sahiptir.
