Ünite 7: Cumhuriyet Dönemi, 1946-1960 Dönemi Tiyatromuz — Önemli Kavramlar

1914 yılında kurulan ülkemizin en eski ödenekli tiyatrosudur ve günümüz İstanbul Şehir Tiyatroları'nın temelini oluşturur. Osmanlı Güzellikler Evi anlamına gelen bu kurum, Cumhuriyet döneminde belediyeye bağlanarak kurumsal bir yapı kazanmıştır.

Ankara Devlet Konservatuvarı mezunlarının temsil vermesi amacıyla kurulan ve 1947-1949 yılları arasındaki geçiş dönemini kapsayan tiyatro topluluğudur. Muhsin Ertuğrul'un yöneticiliğinde Küçük Tiyatro'da ilk oyunlarını sahnelemiştir.

Anadolu'daki tiyatro hareketlerinin ve kültürel aydınlanmanın en önemli itici gücü olan, içinde temsil-tiyatro şubeleri barındıran ve 1932-1951 yılları arasında faaliyet gösteren kurumlardır.

Eğitim tarihi kadar sanat ve tiyatro etkinlikleri açısından da önemli olan, köylerde tiyatro bilincini geliştiren ve 1954 yılında klasik öğretmen okullarına dönüştürülen okullardır.

1951 yılında Devlet Tiyatrosu'ndan istifa eden Muhsin Ertuğrul tarafından Yapı Bankası'nın sponsorluğunda genç ve idealist sanatçılarla kurulan özel tiyatro topluluğudur.

Yale Üniversitesi'nde tiyatro eğitimi gören Haldun Dormen tarafından 1954'te Cep Tiyatrosu olarak kurulan, daha sonra Dormen Tiyatrosu'na dönüşerek vodvil ve bulvar komedilerinde başarı kazanan topluluktur.

Muhsin Ertuğrul'un görevden ayrılması üzerine Devlet Tiyatrosu'ndan istifa eden Yıldız ve Müşfik Kenter kardeşler tarafından İstanbul'da kurulan ve 1959-1960 sezonunda perdelerini açan köklü tiyatro kurumudur.

1955 yılında Ankara'da büyük bir özveri ve tiyatro sevgisiyle kurulan, günümüze kadar varlığını sürdüren ve birçok önemli oyuncu ile yönetmen yetiştiren ödenekli olmayan tiyatro topluluğudur.

Çok partili hayata geçiş ve Demokrat Parti döneminin çalkantılı yıllarında eser veren, Haldun Taner, Aziz Nesin, Turgut Özakman gibi genç oyun yazarlarının oluşturduğu devingen yazar kuşaklardır.

Muhsin Ertuğrul'un tiyatroyu sadece büyük kentlerde bırakmayıp Anadolu'nun dört bir yanına yaymak amacıyla geliştirdiği ancak rafa kaldırılmaktan kurtulamayan kapsamlı tiyatro yaygınlaştırma projesidir.

Nurullah Ataç'ın benimsediği, kişisel izlenimlere ve güçlü bir edebî üsluba dayanan, 1960'lı yıllara kadar Türk oyun eleştirisine egemen olan eleştirel yaklaşım biçimidir.

Ankara'da Muhsin Ertuğrul döneminde 1956 yılında hizmete giren, 67 kişilik kapasitesiyle başkentteki sahne sayısını artıran küçük ve samimi tiyatro salonudur.

Güngör Dilmen'in 1959 yılında bir yarışmada ödül alan, korunun kullanımı, ulusal motifler ve şiirsel diliyle 'eşek kulaklarından yaratılan bir mucize' olarak övülen ünlü tiyatro yapıtıdır.

Muammer Karaca Tiyatrosu'nda sahnelenen, 70'li yıllara kadar 4000'i aşkın temsille rekor kıran ve dönemin politik güldürü anlayışını yansıtan unutulmaz oyundur.