İnfografik
← Ünite 7
Türk Tiyatrosu

Ünite 7: Cumhuriyet Dönemi, 1946-1960 Dönemi Tiyatromuz

Cumhuriyet Dönemi, 1946-1960 Dönemi Tiyatromuz - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 141
Darülbedayi-i Osmani'nin Kuruluşu
Ülkemizin en eski ödenekli tiyatrosu olan İstanbul Şehir Tiyatrosu, 1914 yılında 'Osmanlı Güzellikler Evi' anlamına gelen Darülbedayi-i Osmani adıyla kurulmuş ve Cumhuriyet döneminde düzenli bir yapıya kavuşmuştur.
Ankara Devlet Konservatuvarı'nın İlk Mezunları
Prof. Carl Ebert'in öncülüğünde kurulan Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü ilk mezunlarını 1941 yılında vermiş; törene Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel de katılmıştır.
Devlet Tiyatro ve Opera Yasası
Haziran 1949 tarihinde Devlet Tiyatro ve Opera Yasası yürürlüğe girmiş; bu yasa ile birlikte genel müdürlüğe Muhsin Ertuğrul getirilerek Türk tiharto tarihinde dönüm noktası yaşanmıştır.
Halkevleri Tiyatro Faaliyetleri
1932-1951 yılları arasında Halkevleri bünyesinde yaklaşık 1220 tiyatro yapıtı sahnelenmiş, Anadolu'nun farklı yörelerinde yerli ve yabancı yaklaşık 350 yazarın oyununa yer verilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Darülbedayi-i Osmani1914 yılında kurulan ülkemizin en eski ödenekli tiyatrosudur ve günümüz İstanbul Şehir Tiyatroları'nın temelini oluşturur. Osmanlı Güzellikler Evi anlamına gelen bu kurum, Cumhuriyet döneminde belediyeye bağlanarak kurumsal bir yapı kazanmıştır.
Tatbikat SahnesiAnkara Devlet Konservatuvarı mezunlarının temsil vermesi amacıyla kurulan ve 1947-1949 yılları arasındaki geçiş dönemini kapsayan tiyatro topluluğudur. Muhsin Ertuğrul'un yöneticiliğinde Küçük Tiyatro'da ilk oyunlarını sahnelemiştir.
HalkevleriAnadolu'daki tiyatro hareketlerinin ve kültürel aydınlanmanın en önemli itici gücü olan, içinde temsil-tiyatro şubeleri barındıran ve 1932-1951 yılları arasında faaliyet gösteren kurumlardır.
Köy EnstitüleriEğitim tarihi kadar sanat ve tiyatro etkinlikleri açısından da önemli olan, köylerde tiyatro bilincini geliştiren ve 1954 yılında klasik öğretmen okullarına dönüştürülen okullardır.
Küçük Sahne1951 yılında Devlet Tiyatrosu'ndan istifa eden Muhsin Ertuğrul tarafından Yapı Bankası'nın sponsorluğunda genç ve idealist sanatçılarla kurulan özel tiyatro topluluğudur.
Dormen TiyatrosıYale Üniversitesi'nde tiyatro eğitimi gören Haldun Dormen tarafından 1954'te Cep Tiyatrosu olarak kurulan, daha sonra Dormen Tiyatrosu'na dönüşerek vodvil ve bulvar komedilerinde başarı kazanan topluluktur.
Kent OyuncularıMuhsin Ertuğrul'un görevden ayrılması üzerine Devlet Tiyatrosu'ndan istifa eden Yıldız ve Müşfik Kenter kardeşler tarafından İstanbul'da kurulan ve 1959-1960 sezonunda perdelerini açan köklü tiyatro kurumudur.
Ankara Deneme Sahnesi1955 yılında Ankara'da büyük bir özveri ve tiyatro sevgisiyle kurulan, günümüze kadar varlığını sürdüren ve birçok önemli oyuncu ile yönetmen yetiştiren ödenekli olmayan tiyatro topluluğudur.
1950 KuşağıÇok partili hayata geçiş ve Demokrat Parti döneminin çalkantılı yıllarında eser veren, Haldun Taner, Aziz Nesin, Turgut Özakman gibi genç oyun yazarlarının oluşturduğu devingen yazar kuşaklardır.
Bölge Tiyatroları ProjesiMuhsin Ertuğrul'un tiyatroyu sadece büyük kentlerde bırakmayıp Anadolu'nun dört bir yanına yaymak amacıyla geliştirdiği ancak rafa kaldırılmaktan kurtulamayan kapsamlı tiyatro yaygınlaştırma projesidir.
Öznel-İzlenimci EleştiriNurullah Ataç'ın benimsediği, kişisel izlenimlere ve güçlü bir edebî üsluba dayanan, 1960'lı yıllara kadar Türk oyun eleştirisine egemen olan eleştirel yaklaşım biçimidir.
Oda TiyatrosuAnkara'da Muhsin Ertuğrul döneminde 1956 yılında hizmete giren, 67 kişilik kapasitesiyle başkentteki sahne sayısını artıran küçük ve samimi tiyatro salonudur.
Midas'ın KulaklarıGüngör Dilmen'in 1959 yılında bir yarışmada ödül alan, korunun kullanımı, ulusal motifler ve şiirsel diliyle 'eşek kulaklarından yaratılan bir mucize' olarak övülen ünlü tiyatro yapıtıdır.
Cibali KarakoluMuammer Karaca Tiyatrosu'nda sahnelenen, 70'li yıllara kadar 4000'i aşkın temsille rekor kıran ve dönemin politik güldürü anlayışını yansıtan unutulmaz oyundur.

Diğer Önemli Bilgiler

Max Meinecke'nin Şehir Tiyatrosu Dönemi

Alman asıllı tiyatro yönetmeni ve sahne tasarımcısı Max Meinecke, 1952-1958 yılları arasında İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda başyönetmen olarak görev yapmış, Gülhane Parkı'nda temsiller vererek bir yeniliğe imza atmıştır.

Ankara Üniversitesi DTCF Tiyatro Enstitüsü

Prof. Dr. Bedrettin Tuncel ve Prof. Dr. İrfan Şahinbaş'ın girişimiyle, Dekan Ekrem Akurgal'ın desteğiyle 1958 başlarında kurulan enstitü, Amerikalı Macgowan yönetiminde yazarlık seminerleri düzenlemiştir.

Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu

Bursa'da Devlet Tiyatrosu tarafından yönetilmek üzere 1957 yılında açılan ve günümüzde de aynı adla etkinliklerini sürdüren bölge sahnesidir.

Haldun Dormen ve Cep Tiyatrosu

Yale Üniversitesi'nde tiyatro öğrenimi gören Haldun Dormen tarafından 1954 yılında kurulan Cep Tiyatrosu, 1955'te Dormen Tiyatrosu'na dönüşerek bulvar komedilerinde önemli başarılar elde etmiştir.

Reşat Nuri Güntekin'in Rekoru

Reşat Nuri Güntekin'in romandan uyarlanan 'Yaprak Dökümü' adlı oyunu İstanbul Şehir Tiyatroları'nda bir sezonda yüz temsil vererek döneminde büyük bir rekora imza atmıştır.

Güngör Dilmen'in Midas'ın Kulakları Oyunu

Güngör Dilmen'in 1959 yılında bir yarışmada ödül alan 'Midas'ın Kulakları' oyunu, koronun kullanımı ve şiirsel diliyle eleştirmenler tarafından 'eşek kulaklarından yaratılan bir mucize' olarak övülmüştür.

Sınavda Dikkat Et

  • İstanbul Şehir Tiyatrosu'nun eski adının 'Darülbedayi-i Osmani' (1914) olduğunu ve Cumhuriyet sonrası belediyeye bağlandığını mutlaka unutmayın.
  • Devlet Konservatuvarı tiyatro bölümünü kurmak üzere Almanya'dan gelen uzman ismin Prof. Carl Ebert olduğunu karıştırmayın.
  • Devlet Tiyatro ve Opera Yasası'nın 1949 yılında çıkarıldığını ve ilk genel müdürün Muhsin Ertuğrul olduğunu mutlaka bilin.
  • Halkevlerinin 1951'de, Köy Enstitülerinin ise 1954'te kapatıldığını ve bu durumun tiyatronun Anadolu'ya yayılmasını sekteye uğrattığını unutmayın.
  • Max Meinecke'nin İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda 1952-1958 yılları arasında başyönetmenlik yaptığını, Alman ekolünü getirdiğini ancak yerli oyunları azalttığını hatırlayın.
  • Nurullah Ataç'ın dönemin en önemli 'öznel-izlenimci' eleştirmeni olduğunu, tiyatro eleştirisine damga vurduğunu göz ardı etmeyin.
  • Güngör Dilmen'in 'Midas'ın Kulakları' oyununun 1959'da ödül aldığını ve şiirsel dille yazıldığını sınavda soru olarak gelebileceği için ezberleyin.
  • Metin And'ın bir oyun yazarı değil, önemli bir tiyatro bilimcisi, tarihçisi ve eleştirmen olduğunu kesinlikle aklınızda tutun.