Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Biçim Bilgisi

Ünite 4: İsim Çekimi — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 16 kelime var.

1 / 160 doğru

Biçim bilgisi açısından tekil durumda oldukları hâlde anlamca bir topluluğu veya grubu gösteren isimlerdir. Metindeki örneklerden biri 'ordu' veya 'alay' kelimesidir.

İsim Soylu Kelimeler — Çekimlenebilen ••• fiil dışındaki kelime gruplarıdır. İsme, sıfata, zamire ve sayı adlarına denir; çoğul, iyelik ve durum eklerini alarak çekimlenirler.

Topluluk İsmi — Biçim bilgisi açısından tekil durumda oldukları hâlde anlamca bir topluluğu veya grubu gösteren isimlerdir. Metindeki örneklerden biri 'ordu' veya 'alay' kelimesidir.

Çoğul Eki (-lAr) — İsim kök ve gövdelerinden hemen sonra gelerek kelimeler arasında ilişki kurmayan, kelimenin ifade ettiği varlığın birden çok olduğunu ya da abartma bildirdiğini gösteren ektir. Örnek: 'kitaplar'.

İyelik Ekleri — Çoğul ••• sonra, durum ••• önce gelerek nesne veya kavramların bir başka nesne ya da kavrama ait olduğunu, ayrıca kişi ve sayı bilgisini bildiren eklerdir. Örnek: 'ev-imiz'.

Zamir N'si — 3. kişi iyelik eklerinden (veya işaret •••) sonra durum eki geldiğinde araya giren ses birimidir. Yardımcı ünsüzden farklıdır. Örnek: 'kapı-sı-n-da'.

Yalın Durum — Hiçbir ••• eki almamış isim kök veya gövdelerinin bulunduğu •••. Cümlede genellikle özne veya belirtisiz nesne görevini üstlenir. Örnek: 'Ali geldi.'

İlgi Durumu (İlgi Eki) — İsim tamlamalarında tamlayan ögeyi işaretleyen ve -(n)Xn biçiminde olan ek türüdür. İsim soylu bir kelimeyi başka bir isme bağlar. Örnek: 'ev-in kapısı'.

Belirtme Durumu — Ünlü uyumlarına göre dört farklı varyantı olan (-(y)X), fiilin bildirdiği eylemden doğrudan etkilenen nesneyi (belirtili nesne) gösteren durum ekidir. Örnek: 'kitab-ı okudu.'

Yönelme Durumu — Fiilin bildirdiği oluşun yönünü veya bedelini gösteren, cümlede yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) oluşturan -(y)A ekidir. Örnek: 'ev-e gitti.'

Bulunma Durumu — Fiilin bildirdiği oluşun gerçekleştiği somut ve soyut yerleri gösteren, cümlede dolaylı tümleç yapan -DA ekidir. Örnek: 'ev-de oturuyor.'

Ayrılma Durumu — Fiilin bildirdiği oluşun uzaklaştığı, çıktığı veya başladığı noktayı, kaynağı bildiren –DAn ekidir. Örnek: 'ev-den çıktı.'

Araç Durumu — İle edatının bitişken hâli olan ve ismin zarf olarak kullanılmasını sağlayan –(y)lA ekidir. Örnek: 'bıçak-la kesti.'

Dönüşlülük Zamiri — Kişi belirten, iyelik ekleri alabilen ancak sahiplik ilişkisi göstermeyip anlamı pekiştiren 'kendi' sözcüğüdür. Örnek: 'kend-im yapacağım.'

Ekfiil (Bildirme Eki) — İsim soylu kelimelerin yüklem olmasını sağlayan, geçmiş zaman, dolaylılık, şart kipi ve zarffiiş oluşturan eklerin ortak adıdır. Örnek: 'öğrenci-y-miş'.

Dolaylılık — Öğrenilen geçmiş zaman eki -(y)mXş'in isim cümlelerindeki işlevi olup bir bilginin tespit, deneyim, duyma veya çıkarımla edinildiğini ifade eder. Örnek: 'Hava güzelmiş.'

Anlatım Yolu — Her dilin nesnel gerçeği ifade ederken zihin süzgecinden geçirerek başvurduğu kendine özgü kavram ve adlandırma biçimlerinin tümüdür.