Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Ses Bilgisi

Ünite 5: Ses Olayları 1 — Boşluk Doldurma

Özetten alınan cümlelerde eksik kavramı yaz. 8 soru var.

1 / 80 doğru

Ünlülerde görülen , Eski Türkçedeki geniş ünlülerin çeşitli nedenlerle dar ünlülere dönüşmesidir (örneğin yokarı > yukarı, yorı- > yürü-).

Ünlülerde görülen ünlü daralması, Eski Türkçedeki geniş ünlülerin çeşitli nedenlerle dar ünlülere dönüşmesidir (örneğin yokarı > yukarı, yorı- > yürü-).

Buna karşılık dar bir ünlünün geniş bir ünsüze dönüştüğü ünlü genişlemesi ise tarihsel açıdan az sayıda örnekle sınırlıdır (ıgaç > ağaç, töpü > tepe).

Benzer şekilde, ön damak ünlülerinin art damak ünlüsüne dönüşmesi ise artdamaksıllaşma (kalınlaşma) olarak adlandırılır (teñrî > tanrı).

Düz bir ünlünün dudak ünlülerinin veya dudak ünsüzlerinin etkisiyle dudak ünlüsüne dönüşmesi yuvarlaklaşma olarak bilinirken (bedük > büyük, nevbet > nöbet), tam tersi süreç olan yuvarlak bir ünlünün düz ünlüye dönüşmesi düzleşmedir (kapu > kapı, saru > sarı).

Dudak ünsüzleri (/b/, /m/, /v/) Türkçede düzleşme eğilimini engeller ve bu nedenle kabuk, tavuk gibi sözcüklerde yuvarlaklık korunmuştur.

Ünsüzlerde görülen ünsüz tekleşmesi, Türkçe kökenli kelimelerde ikiz ünsüzlerin tekleşmesiyle ortaya çıkar.

Ayrıca iki ünlü arasındaki çatışmayı önlemek için alıntı sözcüklerde ünsüz türemesine de sıklıkla rastlanır (fiyat, laboratuvar, zayıf).

Eklenme sırasında ortaya çıkan ve hem ses olayına uğramış hem de uğramamış biçimlerin dilde aynı anda kullanıldığı durumlar nöbetleşme olarak adlandırılır.