← Ünite 7
Etkili İletişim Teknikleri

Ünite 7: Etkileme, Etkili İletişim ve İkna Edici Konuşma

1943 Maslow Makalesi
Abraham H. Maslow, 1943 yılında yayınladığı makalesinde insan ihtiyaçlarını fizyolojik, güvenlik, sevgi, saygı ve kendini gerçekleştirme olmak üzere beş hiyerarşik kategoriye ayırmıştır.
Kore Savaşı Esirleri Çalışması
Schein tarafından Kore Savaşı'nda esir düşen Amerikalı tutsaklar üzerinde yapılan çalışma, bireylerin kapalı ortamlarda alternatifleri olmadığında dayatılan fikirleri kabul ettiklerini ancak serbest kaldıklarında bu etkilerin tamamen kaybolduğunu kanıtlamıştır.
Hovland ve Weiss Yale Deneyleri
Yale Üniversitesi'nde Hovland ve Weiss tarafından gerçekleştirilen deneyler, kaynağın yüksek güvenilirlik ve saygınlığının ikna üzerinde kısa vadede çok güçlü olduğunu, uzun vadede ise iletinin kendisinin belirleyici olduğunu göstermiştir.
Lumsdaine ve Janis Araştırması
Lumsdaine ve Janis tarafından yapılan deneysel çalışma, çift yönlü mesajların, alıcıların gelecekte karşılaşacakları karşı-ikna çabalarına karşı tek yönlü mesajlara oranla çok daha güçlü bir direnç geliştirdiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kavramlar

İkna EtmeKarşıdaki kişinin düşünce, davranış ve tutumlarını, o andaki istek ve durumlarına aykırı olsa bile, planlı ve maksatlı bir iletişim süreciyle istenilen biçimde değiştirme girişimidir.
Baskı-IsrarTaleplerin sürekli tekrarlanması, ısrarcı hatırlatmalar yapılması ve eylem için kesin bir bitiş tarihi konularak hedefte zorlanma hissi uyandırılması sürecidir.
Tasdikİnsanları etkilemek için projenin tamamlanması durumunda promosyon gibi ödüller, tamamlanmaması durumunda ise cezalar sunmayı içeren klasik bir yönetimsel etki taktiğidir.
ÖrgütOrtak bir amacı gerçekleştirmek için bir iş bölümü ve otorite hiyerarşisi altında bir araya gelmiş insanların oluşturduğu akılcı, planlı ve eşgüdümlü yapılanmadır.
LiderlikBiçimsel veya biçimsel olmayan yollarla ortaya çıkan, diğer insanlar üzerinde güç kurarak onların davranışlarını ortak amaçlar doğrultusunda etkileme ve yönlendirme sürecidir.
Uzmanlık GücüLiderin sahip olduğu özel bilgi, tecrübe, teknik beceri ve sorun çözme yeteneği sayesinde astları üzerinde kurduğu doğal etkileme gücüdür.
Kişilikİnsanın konuşma, düşünme, hissetme ve olaylara bakış şekilleriyle doğuştan getirdiği ve sonradan kazandığı, onu diğerlerinden ayıran özelliklerin bütünüdür.
Başlangıçtaki GüvenilirlikAlıcının veya okuyucunun, mesajı almadan önce kaynak ve konu hakkında halihazırda sahip olduğu bilgi ve ön yargılara dayanan güvenilirlik düzeyidir.
Türetilmiş GüvenilirlikMesajın sunumu sırasında; sunumun mantıksal yapısından, delillerin gücünden, duygusal çekicilikten ve dokümanın formatından üretilen güvenilirliktir.
Son GüvenilirlikAlıcının mesajı tamamen okuyup değerlendirdikten sonra zihninde oluşan, başlangıçtaki ve türetilmiş güvenilirliklerin toplamından doğan nihai algıdır.
MotivasyonBireyin kendi kişisel amaçlarını ve ihtiyaçlarını gerçekleştireceğine inanarak, belirli bir yönde çalışmaya ve eyleme geçmeye isteklendirilmesi sürecidir.
Ego Savunma MekanizmalarıBireyin içsel endişelerle ve dışsal tehditlerle yüzleşmesini engelleyerek egosunu korumasını sağlayan reddetme, akılcılaştırma ve geri çekilme taktikleridir.
Problem Çözme Modeliİkna edici konuşmada, mevcut problemin neden var olduğunu ortaya koyup, önerilen çözümün bu problemi nasıl ortadan kaldıracağını açıklayan mantıksal yapıdır.
Artık ModelÖnerilen çözüm dışındaki olası tüm diğer alternatiflerin yetersizliğini vurgulayarak, geriye kalan tek geçerli seçeneğin kendi önerisi olduğunu savunan modeldir.
Kültürel İletişimKültürel değerlerin, inançların ve bilgilerin kuşaktan kuşağa aktarılmasını ve farklı kültürler arasında paylaşılmasını sağlayan temel iletişim sürecidir.
İknaKarşıdaki kişinin düşünce, davranış ve tutumlarını istenilen biçimde etkileme ya da değiştirme sürecidir. Örneğin, bir satış temsilcisinin müşteriyi bir ürünü almaya razı etmesi bu sürece örnektir.
EtkilemeKarşıdaki kişinin tutum ve davranışlarını, onların istek ve çıkarlarına ters düşmeyecek şekilde daha uzun sürede değiştirme girişimidir. İknaya göre daha dolaylı ve kapalı bir strateji izler.
Rasyonel-Akılcı İknaOrtaya konan isteği ya da talebi destekleyen mantıklı tartışmalar için veri, bilgi ve istatistiklerin sunulması taktiğidir. Örgütlerde hem üstleri hem de astları etkilemek için ilk başvurulan yöntemdir.
KoalisyonÖrgütteki diğer insanları, etkileyenin kendisini desteklemeleri için harekete geçirmesi ve müttefikler edinmesi stratejisidir. Çok yönlü destek sağlayarak hedefi ikna etmeyi kolaylaştırır.
PazarlıkSosyal normların izin verdiği ölçüde, karşılıklı yararların değişimi ve geleceğe yönelik sözler aracılığıyla hedefi etkileme taktiğidir. 'Benim için bunu yaparsan ben de senin için şunu yaparım' mantığına dayanır.
Ödüllendirme GücüLiderin, astlarını ücret artışı, terfi ve takdir gibi organizasyonel ve biçimsel ödüller aracılığıyla etkileme ve yönlendirme kapasitesidir.
Cezalandırma GücüKorkuya dayanan, liderin astlarını tenzili rütbe, işe son verme, eleştirme veya maaş kesintisi gibi yaptırımlarla cezalandırabilme yetkisidir.
Karizmatik GüçLiderin kişilik özellikleri, dürüstlüğü ve duruşuyla izleyenlerine ilham vermesi ve onların saygısını kazanması sonucu ortaya çıkan beğeniye dayalı güçtür.
Benimsetme MesajıAlıcıları daha önce yapmadıkları yeni bir eylemi veya düşünceyi kabul etmeye ve uygulamaya ikna etmeyi amaçlayan mesaj türüdür.
Süreklilik MesajıAlıcının var olan istendik davranışını sürdürmesini, kurum kültürüne uyumunun devam etmesini teşvik eden mesaj türüdür.
Kesilme MesajıAlıcının şu anda yapmakta olduğu olumsuz veya istenmeyen bir davranışı sonlandırmasını, değiştirmesini amaçlayan mesajdır.
Caydırma MesajıAlıcının yapmayı planladığı veya yönelebileceği olumsuz bir eylemin gerçekleşmesini önceden engellemeye çalışan mesaj türüdür.
Hijyen FaktörlerHerzberg'in kuramında yer alan, çalışma koşulları, ücret düzeyi ve şirket politikası gibi mevcut olmadığında güdülenmeyi yok eden ancak mevcut olduğunda tek başına ekstra motivasyon yaratmayan faktörlerdir.
Aşılama KuramıMcGuire tarafından geliştirilen, bireylere gerçek karşı-ikna mesajlarından önce bu mesajların zayıf örnekleri sunularak iknaya karşı direnç kazanmalarını sağlayan yaklaşımdır.
Karşılaştırmalı Fayda ModeliÖnerilen çözüm veya fikrin, piyasadaki veya akıllardaki diğer tüm alternatiflerden daha üstün ve avantajlı olduğunu kanıtlamaya odaklanan modeldir.
Ölçüt Doyum ModeliÖzellikle karşıt görüşlü dinleyicilere hitap ederken, öncelikle ortak kabul gören değer ve ölçütleri belirleyip ardından bu ölçütlere uygunluğu göstererek ikna sağlayan modeldir.
Tav ZamanıReklam ve pazarlama süreçlerinde, tüketicinin mesajla karşılaşma anının ve sıklığının, mesajın etkisini yitirmeden en yüksek verimle algılanacağı doğru ana denk getirilmesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Bir Dakikadaki Kelime Sayısı

Normal şartlar altında bir insanın konuşurken dakikada ortalama 160 kelime söylediği kabul edilmektedir; bu veri ikna edici konuşma planlanırken sürenin ayarlanmasında temel ölçüt alınır.

1992 Yılı Okuma-Yazma İstatistiği

Kitapta verilen çarpıcı bir örneğe göre, 1992 yılında Türkiye'de ortaokuldan mezun olan 1.400.000 öğrenciden 360.000'inin okuma-yazma bilmediği verisi, şaşırtıcı-ürkütücü giriş türüne örnek olarak sunulmuştur.

Albert Camus ve Başkaldırı

Fransız düşünür Albert Camus, insanı insan yapan en temel özelliğin başkaldırmak ve kabul etmemek olduğunu savunarak, iknaya karşı direnmenin etik ve felsefi boyutuna referans oluşturmuştur.

Herzberg'in Çift Faktör Teorisi

Frederick A. Herzberg tarafından geliştirilen kuram, iş ortamındaki unsurları motivasyonel faktörler (başarı, takdir) ve hijyen faktörler (ücret, çalışma koşulları) olarak ikiye ayırarak motivasyonu açıklar.

McCleland'ın Üç Tür İhtiyacı

David C. McCleland, Maslow'un fizyolojik ihtiyaçlarından farklı olarak, insanların iş yaşamında başarı ihtiyacı, sosyal ilişkilerde bulunma ihtiyacı ve güç ihtiyacı olmak üzere üç temel güdüyle hareket ettiğini savunmuştur.

Alderfer'in ERG Kuramı

Clayton Alderfer, insan ihtiyaçlarını Varlık (Existence), Sosyal İlişkiler (Relatedness) ve Gelişme (Growth) ihtiyaçları olmak üzere üç temel kategoriye indirgeyerek Maslow'un kuramını basitleştirmiştir.

Pazarlama Merdiveni Modeli

Satış kampanyalarında müşteriyi taşımak için kullanılan model; ürünün farkına vardırılması, kabul/tercih, satın almanın kışkırtılması ve satın alma ediminin güçlendirilmesi olmak üzere 4 basamaktan oluşur.

Algının Seçici Özelliği

Tüketiciler her gün yüzlerce reklam mesajıyla karşılaşmalarına rağmen, zihinsel filtreleri sayesinde sadece o an ihtiyaç duydukları ve ilgilerini çeken mesajları algılarlar.

Öğrenme Süreci ve İknacı

İknacılar, tüketicilerde marka bağımlılığı yaratmak için sırasıyla eski alışkanlıkların kırılması, yeni alışkanlıkların kazandırılması ve bu yeni alışkanlığın pekiştirilmesi aşamalarını uygularlar.

Toplumsal Cinsiyet ve İkna Direnci

Sosyal psikoloji çalışmalarına göre, toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında kadınların ikna edilmeye daha açık, erkeklerin ise geleneksel roller nedeniyle ikna çabalarına karşı daha dirençli olduğu gözlenmiştir.

Yargısal Mesajların Direnç Etkisi

İletişim çalışmalarında, içinde sert kişisel yargı barındıran 'yargısal mesajların', hedef kitlede yargısız mesajlara oranla çok daha az dirençle karşılaştığı veya daha hızlı kabul edildiği saptanmıştır.

1943 Maslow Makalesi

Abraham H. Maslow, 1943 yılında yayınladığı makalesinde insan ihtiyaçlarını fizyolojik, güvenlik, sevgi/aidiyet, saygı ve kendini gerçekleştirme olmak üzere beş hiyerarşik kategoriye ayırarak motivasyon kuramının temelini atmıştır.

Yale Üniversitesi Deneyleri

Hovland ve Weiss tarafından Yale Üniversitesi'nde gerçekleştirilen deneysel çalışmalar, kaynağın yüksek güvenilirlik ve saygınlığının hedef kitle üzerindeki ikna edici etkisini bilimsel olarak kanıtlamıştır.

Lumsdaine ve Janis Araştırması

Lumsdaine ve Janis yaptıkları deneysel çalışmada, çift yönlü mesajların hedef kitlenin karşı ikna çabalarına karşı direnç geliştirmesinde tek yönlü mesajlara oranla çok daha başarılı olduğunu ortaya koymuştur.

Schein'ın Kore Savaşı Çalışması

Schein, Kore Savaşı'nda esir düşen Amerikalı askerlerin maruz kaldığı yoğun beyin yıkama ve ikna çabalarını incelemiş, esaret bittiğinde bu zoraki ikna sürecinin kalıcı olmadığını ve başarısızlığa uğradığını saptamıştır.

Dakikada Söylenen Kelime Sayısı

Normal iletişim şartları altında bir insanın dakikada ortalama 160 kelime söylediği kabul edilmektedir. İkna edici konuşma planlanırken konuşma süresi ve metin uzunluğu bu istatistiğe göre ayarlanmalıdır.

Giriş ve Sonuç Bölümü Oranları

Etkili bir ikna edici konuşmada, dinleyicinin zihninde kalıcı etki bırakabilmek için konuşmanın sonuç bölümüne toplam sürenin yaklaşık %5'inin ayrılması ideal oran olarak kabul edilmektedir.

1992 Yılı Okuma-Yazma İstatistiği

Kitapta örnek verilen çarpıcı bir veriye göre, 1992 yılında ortaokuldan mezun olan 1.400.000 öğrenciden 360.000'inin okuma-yazma bilmediği gerçeği, şaşırtıcı-ürkütücü giriş türüne somut bir örnek teşkil eder.

Albert Camus ve Başkaldırı

Fransız düşünür Albert Camus, insanı insan yapan en temel özelliğin başkaldırmak ve haksız talepleri kabul etmemek olduğunu belirterek iknaya direnmenin ahlaki ve etik boyutuna felsefi bir temel kazandırmıştır.

Herzberg'in Çift Faktör Teorisi

Frederick Herzberg tarafından geliştirilen bu teori, iş ortamındaki etmenleri motivasyonel faktörler ve hijyen faktörler olarak ikiye ayırarak çalışanların iş tatmini ve verimliliğini açıklamaktadır.

David C. McCleland'ın Üç İhtiyaç Kuramı

Psikolog McCleland, Maslow'dan farklı olarak insanların temel fizyolojik ihtiyaçlarının ötesinde başarı ihtiyacı, sosyal ilişkilerde bulunma ihtiyacı ve güç ihtiyacı olmak üzere üç temel güdüye yöneldiğini savunmuştur.

Clayton Alderfer'in ERG Kuramı

Clayton Alderfer, insan ihtiyaçlarını Varlık (Existence), Sosyal İlişkiler (Relatedness) ve Gelişme (Growth) olmak üzere üç temel kategoriye indirgeyerek Maslow'un hiyerarşisini yeniden yapılandırmıştır.

Brehm'in Psikolojik Tepki Kuramı

Brehm tarafından ortaya konan bu kuram, bireyin eylem özgürlüğü tehdit edildiğinde ve konu kendisi için önemli olduğunda, ikna çabalarına karşı çok daha yoğun ve sert bir direnç göstereceğini açıklar.

Satış Kampanyasının Dört Basamağı

Yüksel (2005) tarafından belirtilen satış kampanyası planlama süreci; ürünün farkına vardırılması, kabul/tercih sağlanması, satın almanın kışkırtılması ve satın almanın güçlendirilmesi aşamalarından oluşur.

Katz ve Egonun Korunması

Katz, ikna süreçlerinde bireyin egosunu içsel çatışmalardan ve dışsal tehditlerden korumak amacıyla reddetme ve geri çekilme gibi ego savunma mekanizmalarını devreye soktuğunu ileri sürmüştür.

Aristo ve Hume'un İkna Eleştirisi

Aristo ve David Hume gibi filozoflar, iknanın duygusal taktikler kullanarak insanlar üzerinde dürüst olmayan bir güç uygulaması olduğunu savunarak ikna çalışmalarına etik yönlerden eleştiriler getirmişlerdir.

Sınavda Dikkat Et

  • İkna ve etkileme farkına dikkat edin: İkna açık, maksatlı ve kısa süreliyken; etkileme dolaylı, daha kapalı ve uzun sürelidir.
  • Etki taktiklerinin yönünü unutmayın: Tasdik taktiği aşağıdan yukarıya (asttan üste) iletişimde asla kullanılamaz çünkü astın yaptırım gücü yoktur.
  • Aşılama Kuramı'nın mantığını kavrayın: Alıcıya önceden zayıf karşıt argümanlar sunarak güçlü ikna mesajlarına karşı direnç kazandırılması hedeflenir.
  • Konuşma modellerinin hedef kitlesini eşleştirin: Karşıt ve düşman dinleyicileri ikna etmek için en uygun model 'Artık Model'dir.
  • Güvenilirlik türlerinin sırasını kaçırmayın: Başlangıçtaki (ön bilgi), türetilmiş (sunum anı) ve son güvenilirlik (sunum sonrası değerlendirme) sıralaması sınavda çıkabilir.
  • Satış kampanyası basamaklarını sırayla ezberleyin: Farkına vardırma, Kabul/Tercih, Kışkırtma ve Güçlendirme sıralaması kampanya başarısının anahtarıdır.
  • İkna ve etkileme farkına dikkat edin: İknada amaç açık ve nettir; etkilemede ise daha gizli ve dolaylı bir strateji vardır. Sınavda bu iki kavramın karşılaştırması sorulabilir.
  • Etki stratejilerinin birincil ve ikincil ayrımını unutmayın: Rasyonel ikna, arkadaşlık ve pazarlık birincil; koalisyon, baskı, tasdik ve üst otorite ikincildir.
  • Ast-üst iletişiminde taktik kısıtlamalarını bilin: Tasdik taktiği aşağıdan yukarıya (asttan üste) iletişimde kullanılamaz, çünkü astların yaptırım gücü yoktur.
  • McGuire'ın Aşılama Kuramı'nın mantığını kavrayın: Hedefe önceden zayıf karşıt argümanlar sunularak, gelecekteki güçlü ikna çabalarına karşı direnç geliştirmesi sağlanır.
  • İkna edici konuşma modellerinin hedef kitleye göre seçimini unutmayın: Karşıt ve düşman izleyiciler için 'Ölçüt doyum' ve 'Artık' modelleri en etkili yöntemlerdir.