← Ünite 3
Uluslararası Politik Ekonomi

Ünite 3: Küreselleşme

2016 Yılı Şirket ve Ülke Gelirleri Karşılaştırması
2016 yılı verilerine göre dünyanın en büyük ilk 100 ekonomik büyüklüğü arasında 43 adet çok uluslu şirket yer almaktadır. Örneğin perakende devi Walmart, 485.873 milyon dolarlık geliriyle Polonya, Belçika ve Türkiye gibi birçok ülkenin GSMH değerlerine yaklaşmış veya onları geride bırakmıştır.
KOF Küreselleşme İndeksinde Türkiye'nin Konumu
2014 yılı verilerine göre Türkiye, 207 ülke arasında genel küreselleşmede 42. sırada yer almaktadır. Alt boyutlarda ise politik küreselleşmede 17. sırada gibi oldukça yüksek bir konumdayken, sosyal küreselleşmede 49., ekonomik küreselleşmede ise 101. sırada yer bulabilmiştir.
Uluslararası Öğrenci Sayısındaki Artış
OECD verilerine göre 2014 yılında kendi ülkesi dışında eğitim gören uluslararası öğrenci sayısı 4 milyon civarındayken, bu sayının 2020 yılında 7 milyona ulaşacağı tahmin edilmiştir. Bu gençler kültürel taşıyıcılık rolü üstlenmektedir.
Uluslararası Ticaret Hacminin 30 Kat Artışı
Uluslararası ticaret hacmi 1950 yılından itibaren yaklaşık 30 kat artış göstererek 10 trilyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu muazzam artışta gümrük engellerinin kaldırılması ve taşıma maliyetlerinin düşmesi belirleyici olmuştur.

Anahtar Kavramlar

KüreselleşmeDünyadaki tüm insanların tek bir toplum, tek bir piyasa ve tek bir yönetim haline gelmesine yol açan; bilim, sanat, hukuk, siyaset, kültür ve iktisadi alanlarda ülkelerin karşılıklı bağımlılığını artıran çok boyutlu süreçtir.
Benzeştirici KüreselleşmeDünya ölçeğinde üretim yöntemlerinin, ürünlerin, tüketim kalıplarının, yönetim biçimlerinin, inanç ve kültürlerin giderek birbirine benzer ve tek tip hale gelmesi sürecidir.
Farklılaştırıcı KüreselleşmeKüreselleşmenin yerel unsurlarla karşılaştığında onları yok etmek yerine canlandırması, küresel ölçeğe taşıması ve onlardan yeni sentezler üretmesi sürecidir.
Dayatmacı (Yırtıcı) KüreselleşmeKüresel düzeyde faaliyet gösteren aktörlerin, nüfuz ettikleri yerlerde yerel dinamiklerle uzlaşmak yerine onları kendi çıkarları doğrultusunda değişmeye veya yok olmaya zorlamasıdır.
McDonaldlaşmaKitlesel tüketim talebi olan alanlarda mal ve hizmetlerin önceden belirlenmiş standartlara göre sıkı biçimde denetlenerek küresel ölçekte tektipleştirilmesidir. Fast-food zincirlerinin standart hizmet modeli buna en iyi örnektir.
YerlileştirmeKüreselleşmenin etkisiyle, belirli bir coğrafyaya ait yerel ve geleneksel unsurların küresel aktörlerin veya turizmin devreye girmesiyle yeniden canlanması ve değer kazanmasıdır.
MelezleşmeDışarıdan gelen küresel kültür ile yerel kültürün karşılıklı etkileşimi sonucunda, her ikisinden de farklı olan üçüncü bir sentez kültürün ortaya çıkmasıdır.
Üretimin KüreselleşmesiBir ürünün farklı parçalarının maliyet, işgücü ve vergi avantajlarına göre dünyanın farklı ülkelerinde üretilip monte edilerek küresel pazara sunulması sürecidir.
Finansın KüreselleşmesiSermaye hareketleri üzerindeki kontrollerin kalkmasıyla, fonların ve tasarrufların uluslararası piyasalarda serbestçe ve anlık olarak dolaşabilmesi sürecidir.
Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY)Yabancı sermayenin kısa vadeli sıcak para akışı yerine, başka bir ülkede üretim yapmak üzere doğrudan şirket kurması veya mevcut bir şirketin yönetimini devralmasıdır.
Görünmeyen KıtaKenichi Ohmae tarafından kavramsallaştırılan, bilgisayar ve internet teknolojileriyle yaratılan, sınırları olmayan sanal dünyayı ifade eden terimdir.
Yurtsuzlaşmaİnsan ve eşya hareketliliğinin artması ve internetin sunduğu imkanlar neticesinde, ekonomik, siyasi ve kültürel alanlarda coğrafi yer ve mesafelerin önemini kaybetmesidir.
Kopuk KomşulukBüyük kentlerde ve sitelerde insanların fiziksel olarak yan yana ve aynı mekanda yaşamalarına rağmen, birbirleriyle neredeyse hiç iletişim kurmamaları durumudur.
Mesafeli DostlukGelişen iletişim teknolojileri sayesinde coğrafi olarak çok uzak mesafelerde bulunan insanların, en yakınlarındakilerden daha sıkı bir duygu birliği ve iletişim içinde olmasıdır.
Yaratıcı YıkımSchumpeter'in ortaya attığı, yeni teknolojilerin, ürünlerin ve üretim biçimlerinin eskiyen teknolojileri ve firmaları piyasadan silerek toplumsal gelişmeyi tetiklemesi sürecidir.
Doğal RiskOluşumunda insanoğlunun doğrudan bir katkısı bulunmayan, fırtına, deprem, sel ve yanardağ patlaması gibi doğa olaylarından kaynaklanan tehlikelerdir.
Üretilmiş Riskİnsan teknolojisi, endüstriyel üretim ve müdahaleler sonucu ortaya çıkan, çevre kirliliği, siber suçlar ve genetik mühendisliğinin olumsuz sonuçları gibi küresel tehlikelerdir.
KOF Küreselleşme İndeksiÜlkelerin küreselleşme düzeylerini ekonomik, sosyal ve siyasal olmak üzere üç ana boyutta 23 alt değişkenle ölçen kapsamlı endekstir.
Karşılıklı BağımlılıkKüreselleşen dünyada tarafların kendi hedeflerine ulaşabilmesinin, zorunlu olarak diğer tarafların da belirli isteklerinin gerçekleşmesine bağlı olduğu ilişki biçimidir.
Terkip HatasıBir bütünün parçaları için geçerli olan rasyonel bir durumun, bütünün tamamı için de her zaman aynı olumlu sonucu vereceğini varsayma yanılgısıdır.
Yenilik EkosistemiBir ülkede eğitimden sanayiye kadar Ar-Ge yatırımlarını, teknolojik gelişmeleri ve yenilikçi fikirleri destekleyen kurumsal ve kültürel altyapının tamamıdır.
KorumacılıkYerli üreticileri ve sanayiyi uluslararası rekabetin yıkıcı etkilerinden korumak amacıyla gümrük vergileri ve kotalar uygulanmasını savunan iktisadi yaklaşımdır.
Kültür EmperyalizmiEgemen küresel güçlerin kendi kültürel değerlerini ve yaşam tarzlarını diğer toplumlara benzeştirici küreselleşme yoluyla dayatarak onları kendilerine bağımlı kılmasıdır.
Küresel YönetişimUlus devletlerin tek başlarına çözemediği küresel sorunlar karşısında uluslararası resmi örgütler ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliğiyle ortak kararlar alması sürecidir.
HomojenleşmeKüreselleşme sürecinde yerel kültürlerin baskın küresel kültür içinde eriyerek yok olması ve dünya genelinde tek tip bir kültürün egemen olması görüşüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Dünya Üretiminin Dış Ticarete Konu Olma Oranı

Günümüzde dünya genelinde üretilen toplam ekonomik değerin yaklaşık yüzde otuzu (%30) uluslararası ticarete konu olmaktadır. Bu durum, üretilen her 10 birim üründen en az 3'ünün başka bir ülkedeki alıcılar için üretildiğini gösterir.

Doğrudan Yabancı Yatırımda Lider Ülkeler

UNCTAD 2016 verilerine göre dünyada en çok Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY) çeken ülke 391.104 milyon dolarla ABD olurken, Türkiye 11.987 milyon dolarla 26. sırada yer almıştır. Çıkan DYY'de ise ABD yine 299.003 milyon dolarla liderdir.

Doğrudan Yabancı Yatırım Stoğu Verileri

2016 yılı itibariyle dünyada en büyük giren DYY stoğuna sahip ülke 6,39 trilyon dolarla ABD'dir. Türkiye ise 132.882 milyon dolarlık giren DYY stoğuyla dünya genelinde 37. sırada yer almaktadır.

Demokrasi ile Yönetilen Ülke Sayısındaki Değişim

Freedom House verilerine göre 1974 yılında dünyada demokrasiyle yönetilen ülke sayısı sadece 39 (%27.5) iken, küreselleşmenin etkisiyle bu sayı 2005 yılında 123'e (%64.1) yükselmiştir.

Ulus Devletlerin Sayısal Gelişimi

Dünyada tanınan ulus devlet sayısı 1800 öncesinde sadece 14 iken, imparatorlukların dağılması ve küreselleşme süreçleriyle birlikte 1990-2011 yılları arasında 52 yeni devletin eklenmesiyle toplamda 208'e ulaşmıştır.

Bebek Ölüm Oranlarındaki İyileşme

Küreselleşme ve tıbbi gelişmeler sayesinde düşük gelirli ülkelerde 1960 yılında her 1.000 canlı doğumda 165 olan bebek ölüm oranı, 2000 yılında 56'ya gerileyerek büyük bir düşüş kaydetmiştir.

Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi Artışı

Düşük gelirli ülkelerde 1960 yılında ortalama 40 yıl olan doğuşta beklenen yaşam süresi, sağlık altyapısının küreselleşmesi ve yaygınlaşması sayesinde 2000 yılında 64 yıla yükselmiştir.

Dünya Genelinde Okuryazarlık Oranları

Dünya genelinde okuryazarlık oranı 1960 yılında sadece yüzde 16 seviyesindeyken, eğitim imkanlarının yayılması ve küresel standartların benimsenmesiyle 2000 yılında yüzde 75'e çıkmıştır.

Mutlak Yoksulluk Sınırındaki Gerileme

Dünyada açlık ve mutlak yoksulluk sınırında yaşayan nüfusun oranı 1960'larda yüzde 40 iken, 2000 yılında yüzde 20'ye gerilemiştir. Son 40 yılda 2 milyardan fazla insan yoksulluktan kurtulmuştur.

Ar-Ge Harcamalarında Lider Ülkeler ve Türkiye

OECD 2015 verilerine göre Ar-Ge harcamalarının GSYİH'ya oranında yüzde 4,25 ile İsrail ve yüzde 4,23 ile Güney Kore ilk iki sırada yer almaktadır. Türkiye ise yüzde 0.88'lik oranla 33. sırada yer almıştır.

Gelir Dağılımındaki Küresel Eşitsizlik

Küreselleşmenin en çok eleştirilen yönlerinden biri olan gelir adaletsizliğinde, dünya nüfusunun en zengin yüzde 20'lik kesimi dünya kaynaklarının yüzde 86'sını tüketirken, geri kalan yüzde 80'lik kesim sadece yüzde 14'ünü kullanabilmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Küreselleşmenin normatif değil, durum tespiti yapan pozitif bir kavram olduğunu unutma. Sınavda bu ayrım sıklıkla sorulur.
  • Schumpeter'in 'Yaratıcı Yıkım' kavramını mutlaka bil; yeniliğin eskiyi tasfiye etmesi çelişkisini ifade eder.
  • Dayatmacı (yırtıcı) küreselleşme ile farklılaştırıcı küreselleşme arasındaki farkı iyi kavra; biri tektipleştirirken diğeri yereli canlandırır.
  • Kenichi Ohmae'nin 'Görünmeyen Kıta' kavramının doğrudan internet dünyasını ve sanal alemi sembolize ettiğini aklında tut.
  • Doğal risk (deprem, sel) ile üretilmiş risk (siber suçlar, nükleer, çevre kirliliği) ayrımına dikkat et; sınavda sınıflandırma sorusu gelebilir.
  • Terkip hatası kavramını Ar-Ge yatırımları örneğiyle ilişkilendir; herkesin aynı anda aynı şeyi yapmasının bütünde aynı sonucu vermeyeceği yanılgısıdır.
  • KOF Küreselleşme İndeksinde Türkiye'nin en başarılı olduğu alt boyutun 'politik küreselleşme' olduğunu, en geride kaldığı boyutun ise 'ekonomik küreselleşme' olduğunu unutma.