Ünite 3: Dünya'nın Jeolojik Geçmişinde Buzullaşmalar ve Temel Nedenleri

Güneş Enerjisinin Yeryüzüne Ulaşma Oranı

Güneşten dünyaya yayılan toplam enerjinin yalnızca %28'lik bir kısmı yerin yüzeyine doğrudan ulaşabilmektedir. Geri kalan enerji miktarı ise bulutlar ve atmosferik unsurlar tarafından doğrudan ya da dolaylı yoldan tekrar uzaya yansıtılmaktadır.

Deniz Seviyesindeki 150 Metrelik Değişim

Dünya genelinde soğumanın hakim olduğu buzul dönemlerinde suların devasa buzullar halinde karalara yığılması, okyanus ve deniz seviyelerinde 150 metreye varan devasa düşüşlerin yaşanmasına sebep olmuştur.

Avrupa'daki Dört Büyük Buzul Evresi

Avrupa kıtasında yürütülen bilimsel araştırmalara göre Pleistosen dönemde Günz, Mindel, Riss ve Würm olmak üzere 4 ana buzul dönemi yaşanmış ve bu evreler günümüzden binlerce/milyonlarca yıl öncesine tarihlendirilmiştir.

Würm Buzul Döneminin Zaman Aralığı

Avrupa'da tespit edilen dört büyük buzul evresinden en sonuncusu olan Würm buzul dönemi, günümüzden yaklaşık 80 bin yıl ile 10 bin yıl öncesi arasındaki zaman dilimini kapsamaktadır.

Anahtar Kavramlar

Buzul DönemiDünya'nın jeolojik geçmişinde iklimin küresel ölçüde soğumasıyla buzulların geniş alanlara yayıldığı uzun süreli dönemdir. Bu dönemlerde suların karalarda buz olarak depolanması deniz seviyelerinde ciddi düşüşlere yol açmıştır.

PerihelionDünya'nın yörüngesinde dönerken Güneş'e en yakın konumda bulunduğu noktayı ifade eder. Croll'un teorisinde bu durumun periyodik değişimi iklim döngüleriyle ilişkilendirilmiştir.

Croll'un TeorisiDünya'nın yörüngesindeki periyodik değişimlerin ve güneşe yaklaşma mesafelerinin bölgelere ulaşan güneş ışığı miktarını etkileyerek buzul dönemlerine yol açabileceğini savunan teoridir.

Kozmik BulutlarSamanyolu Galaksisi'nin evrendeki yolculuğu sırasında içinden geçtiği yoğun madde ve gaz bölgeleridir. Dünyanın bu bölgelerden geçerken aldığı güneş ışınlarının azaldığı ve bunun soğumaya etki ettiği öne sürülmüştür.

Albedo (Yansıtıcılık)Atmosferin ve yeryüzünün güneş ışınlarını uzaya geri yansıtma yeteneğidir. Güneşten gelen enerjinin bir kısmının doğrudan uzaya dönmesinde bu özellik belirleyicidir.

Soy TükenmesiDünya genelinde yaşanan ani ve şiddetli soğuk iklim dönemlerinde ekosistemlerin bozulması neticesinde pek çok canlı türünün tarihten silinmesi olaydır.

Karasal KöprülerBuzul dönemlerinde deniz seviyelerinin 150 metreye varan oranlarda düşmesiyle suların çekilmesi sonucu ortaya çıkan ve farklı kara parçalarını birbirine bağlayan geçitlerdir.

Pleistosen DönemAvrupa kıtasında 4 büyük buzul döneminin (Günz, Mindel, Riss, Würm) yaşandığı ve jeolojik açıdan yakın geçmişi kapsayan önemli bir iklim evresidir.

Buzul Arası (Interglacial) DönemBuzul dönemleri arasında gözlenen ve sıcaklıkların artış gösterdiği ısınma evreleridir. Örnek olarak Günz-Mindel buzul arası gösterilebilir.

Atmosfer Gazları YoğunluğuGüneş ışınlarını tutan gazların atmosferdeki miktarının değişmesidir; bu durum dünyanın ortalama ısısında yükselmelere veya düşüşlere neden olabilmektedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Karasal Canlıların Göç Yolları ve Köprüler

Deniz seviyesinin düşmesiyle ortaya çıkan Fransa-Britanya, Sibirya-Alaska, Sibirya-Japonya ve Sumatra-Java gibi geçitler, karasal canlıların kıtalar ve adalar arasında seyahat edip yayılmalarına olanak tanımıştır.

Günz Buzul Döneminin Yaşı

Pleistosen dönemdeki buzul evrelerinin en erkenlerinden biri olan Günz buzul dönemi, yaklaşık 1,2 milyon yıl ile 700 bin yıl öncesi arasındaki dönemi temsil etmektedir.

Sınavda Dikkat Et

Croll'un teorisinin tek başına buzul dönemlerini tam olarak açıklayamadığını, çünkü sürelerin ve yarımküre farklarının teoriyi aştığını unutmayın.
Güneş enerjisinin yeryüzüne ulaşma oranının %28 olduğunu ve kalan kısmın uzaya gönderildiğini rakamsal olarak ezberleyin.
Deniz seviyelerindeki düşüş miktarının 150 metreye vardığını ve bunun karasal köprüler oluşturduğunu karıştırmayın.
Avrupa'daki 4 büyük buzul döneminin sırasını (Günz, Mindel, Riss, Würm) kronolojik olarak iyi kavrayın.
Buzul arası (interglacial) dönemlerin buzul evreleri arasında yer alan ısınma evreleri olduğunu ve isimlerinin Günz-Mindel, Mindel-Riss ve Riss-Würm şeklinde eşleştiğini bilin.
Sibirya-Alaska veya Sumatra-Java gibi köprülerin deniz seviyesinin düşmesiyle oluştuğu ve canlı yayılımına izin verdiğini unutmayın.