Ünite 2: Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Siyah Kuğu Örneği ve Empirizm

Empirizmin sınırlarını açıklamak için kullanılan klasik örnekte, bir araştırmacının sürekli beyaz kuğular gözlemlemesi 'tüm kuğular beyazdır' genellemesini kesin kılmaz. Çünkü başka bir coğrafyada siyah bir kuğuyla karşılaşma olasılığı her zaman mevcuttur ve bu durum empirik genellemelerin mutlak olmadığını gösterir.

Bacon ve Aristo Sentezi

Modern bilimsel yöntem, Francis Bacon'ın gözleme dayalı 'tümevarım' (induction) yaklaşımı ile Aristoteles'in mantıksal akıl yürütmeye dayalı 'tümdengelim' (deduction) yaklaşımının bir sentezi olarak kabul edilir. Bu sentez, hem teorik hem de deneysel süreçleri birleştirir.

Bilimin Üç Temel İşlevi

Karasar (2005) tarafından belirtilen bilimin üç temel işlevi sırasıyla; var olan durumu resmeden 'Anlama', nedensel ilişkileri bularak kuram geliştiren 'Açıklama' ve üretilen bilgiyi pratiğe döken 'Kontrol' aşamalarından oluşur.

Araştırma Eğitiminin Çift Boyutu

Araştırma eğitimi bireylere iki temel alan kazandırır: Birincisi istatistik, ölçme ve bilgisayar gibi 'teknik yeterlikler'; ikincisi ise açık fikirlilik ve kuşkuculuk gibi 'bilimsel tutum ve davranışlar'dır.

Anahtar Kavramlar

RasyonalizmAklı, duyusal algılardan bağımsız olarak bilginin tek ve en güvenilir kaynağı kabul eden felsefi öğretidir. Bu yaklaşıma göre mantık kurallarına uygun olan ve zihinsel olarak tutarlı olan düşünceler gerçek bilgiyi temsil eder.

EmpirizmBilginin kaynağının duyu organları, deneyimler ve gözlemler olduğunu, dış dünyadaki maddenin ilk veri olarak kabul edilmesi gerektiğini savunan düşünce sistemidir. Araştırmacının kuğuları gözlemleyerek genellemelere ulaşmaya çalışması bu yaklaşıma örnektir.

BilimGeçerliği kabul edilmiş, sistemli ve organize edilmiş bilgiler bütünüdür. Bilime dayalı problem çözme süreci, insanlığın elindeki en geçerli, güvenilir ve genel verilere dayanarak gerçekleştirilir.

KuramBirtakım olguları veya olgusal ilişkileri açıklayan, kendi içinde tutarlı kavramsal bir sistemdir. Bilimin açıklama işlevi doğrultusunda geliştirilen teorik çerçeveleri ifade eder.

Bilimsel YöntemOlgusal nitelikli problemlerin çözülmesinde ve bilimsel bilgi üretilmesinde kullanılan, belirli basamakları olan en güvenilir yoldur. Bacon'ın tümevarım yöntemi ile Aristo'nun tümdengelim yönteminin sentezinden oluşur.

AraştırmaPlanlı ve sistemli bir şekilde problemlere güvenilir çözümler bulmak amacıyla yürütülen; bilinmeyeni bilinir kılmayı hedefleyen bir arama ve aydınlanma sürecidir.

Temel AraştırmaVar olan bilgi birikimine yenilerini katmayı amaçlayan, 'bilgi bilgi içindir' ilkesini benimseyen araştırma türüdür. Bu araştırmalar kuram geliştirme ve anlama düzeyinde bilgi üretir.

Uygulamalı AraştırmaTemel araştırmalarda üretilen teorik bilgilerin pratik sorunların çözümünde kullanılması ve belirli uygulamaların etkililiğinin test edilmesi amacıyla yapılan araştırma türüdür.

Betimsel Araştırmaİncelenen konuya ilişkin var olan durumu olduğu gibi tanımlamayı, resmetmeyi ve ortaya koymayı amaçlayan araştırma türüdür. Öğrencilerin bir derse yönelik tutumlarının belirlenmesi bu türe örnektir.

İlişkisel AraştırmaEle alınan iki veya daha fazla değişken, olgu ya da durum arasındaki birlikte değişim derecesini ve ilişkileri inceleyen araştırma türüdür. Örneğin, annenin eğitim durumu ile öğrenci başarısı arasındaki ilişki bu yöntemle incelenir.

Açımlayıcı AraştırmaBir olayın, durumun ya da değişkenler arasındaki ilişkilerin arkasında yatan nedenleri saptamayı amaçlayan keşfedici araştırma türüdür. Ergenlerin sigara kullanma nedenlerinin araştırılması buna örnektir.

Nicel AraştırmaDeğişkenler arasındaki ilişkileri istatistiksel ve sayısal veriler kullanarak kanıtlamaya, ölçmeye ve genellemelere ulaşmaya çalışan araştırma yaklaşımıdır.

Nitel AraştırmaDurumları, olayları ve insan davranışlarını katılımcıların kendi bakış açılarından, doğal ortamlarında ve sözcükler aracılığıyla derinlemesine anlamaya çalışan araştırma yaklaşımıdır.

TümevarımTek tek yapılan gözlemlerden ve özel durumlardan hareket ederek genel yasalara, kurallara veya sonuçlara ulaşmayı hedefleyen akıl yürütme yoludur.

TümdengelimGenel doğrulardan, yasalardan veya teorilerden hareket ederek özel durumlar hakkında mantıksal sonuçlar çıkarma sürecini ifade eden akıl yürütme yoludur.

HipotezBir araştırmada test edilmek üzere ortaya konan, doğruluğu henüz kanıtlanmamış olan geçici çözüm önerisi veya bilimsel varsayımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Ölüm Nedenleri ve Açımlama Düzeyi

Belli bir yörede meydana gelen benzer nitelikteki ölümlerin nedenlerini araştırmak için yapılan ilk genel gözlemler, temel araştırmanın 'anlama ve açımlama' düzeyine somut bir örnek teşkil eder.

Eğitim Uygulamalarının Sınanması

Belirli eğitim programlarının veya öğretim yöntemlerinin sınıflardaki etkililiğini test etmek, bilimin olayları denetim altına alma işlevine hizmet eden 'uygulamalı araştırmalar' kapsamında değerlendirilir.

Sosyo-Ekonomik Özelliklerin Tespiti

Bir ülkenin veya bölgenin sosyo-ekonomik yapısını ortaya koymak ya da öğrencilerin bir derse yönelik tutumlarını belirlemek, var olan durumu resmettiği için 'betimsel araştırma' örneğidir.

Kitap Sayısı ve Başarı İlişkisi

Öğrencilerin okuma başarısı ile evlerindeki kitap sayısı arasındaki ilişkinin incelenmesi, iki değişken arasındaki birlikte değişimi analiz ettiği için literatürde 'ilişkisel araştırma' olarak adlandırılır.

Ergenlerde Sigara Kullanımı Araştırması

Ergenlerin sigara kullanma nedenlerini veya bazı öğrencilerin derse karşı neden olumsuz tutuma sahip olduğunu araştırmak, olayların kökenini sorguladığı için 'açımlayıcı/keşfedici araştırma' örneğidir.

Nicel Verinin Sayısal Doğası

Büyüköztürk ve diğerleri (2008) tarafından vurgulandığı üzere, nicel araştırmalar öncelikle sayılar, istatistikler ve ölçümlerle ilgilenirken; nitel araştırmalar sözcükler ve sözel ifadelerle ilgilenir.

Öğretim Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Yapılandırmacı öğretim yöntemi ile geleneksel öğretim yönteminin öğrenci başarısı üzerindeki etkisini deneysel olarak ölçmek, değişkenler arası ilişkileri test eden tipik bir 'nicel araştırma' örneğidir.

Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi

Öğretmenlerin yeni matematik ders kitabı hakkındaki kişisel görüş, deneyim ve algılarını mülakatlar yoluyla derinlemesine incelemek, durumları katılımcı gözünden anlamayı hedefleyen bir 'nitel araştırma' örneğidir.

Sınavda Dikkat Et

Rasyonalizm ile Empirizm arasındaki fark sınavda sıkça sorulur; rasyonalizmde anahtar kelime 'akıl', empirizmde ise 'deneyim ve duyu'dur.
Bacon'cu tümevarım ile Aristo'cu tümdengelim sentezinin 'bilimsel yöntem'i oluşturduğunu mutlaka aklınızda tutun.
Bilimin işlevlerinden 'Açıklama' işlevinin 'Niçin?' sorusuna ve kuram geliştirmeye odaklandığını unutmayın.
Temel araştırmaların 'bilgi bilgi içindir' ilkesine dayandığını, uygulamalı araştırmaların ise pratik çözümler ve etkililik sınamayla ilgili olduğunu ayırt edin.
Nicel araştırmaların 'sayılarla', nitel araştırmaların ise 'sözcüklerle' ve katılımcıların kendi bakış açılarıyla ilgili olduğunu bilmek soruları çözmenizi kolaylaştıracaktır.