Ünite 7: Araştırma Probleminin Tanımlanması ve Aşamaları

Karasar'ın Üç Aşamalı Problem Yaklaşımı

Karasar (2005) tarafından geliştirilen bu yaklaşıma göre araştırma problemleri bütünleştirme, sınırlandırma ve tanımlama aşamalarından geçerek yapılandırılır. Bu sistematik süreç, araştırmacının odağını kaybetmesini önler.

Literatür Taramasının Zamanlaması

Karasar'a (2005) göre literatür taramasının araştırma amaçlarının kararlaştırılmasından önce yapılması bir zorunluluktur. Ancak kaynakların çok yoğun olduğu durumlarda tarama ayrı bir bölüm olarak girişten sonra da sunulabilir.

Akademik Veri Tabanı Adresleri

Akademik çalışmalara ve makalelere doğrudan erişim sağlamak için Springer (link.springer.com), Sagepub (online.sagepub.com) ve ScienceDirect (sciencedirect.com) gibi küresel online veri tabanları kullanılır.

TÜBİTAK Toplu Katalog Sistemi

Türkiye'deki tüm üniversite kütüphanelerinin arşivlerine ve sosyal bilimler veri tabanlarına tek bir merkezden erişim sunan toplukatalog.gov.tr adresi, akademik taramalarda önemli bir ulusal kaynaktır.

Anahtar Kavramlar

ProblemAraştırılması, çözülmesi veya açıklığa kavuşturulması gereken, kararsızlık veya belirsizlik yaratan durumdur. Bilimsel araştırmalarda problem; bütünleştirme, sınırlandırma ve tanımlama aşamalarından geçerek netleştirilir.

BütünleştirmeAraştırma probleminin tanımlanması sürecindeki ilk aşama olup, konunun genel bir çerçeveye oturtulması ve ilişkili olduğu geniş faktörlerle birlikte ele alınmasıdır.

SınırlandırmaGenel bir araştırma konusunun, üzerinde çalışılabilecek belirli değişkenler, hedef kitle, zaman ve mekan sınırları içerisine çekilmesi sürecidir.

TanımlamaSınırlandırılan araştırma probleminin ve bu problem içinde yer alan değişkenlerin açık, net, anlaşılır ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklanması aşamasıdır.

Literatür TaramaAraştırılan konunun daha önce hangi yönleriyle incelendiğini, hangi düzeyde olduğunu ve ne tür çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu belirlemek amacıyla yapılan kaynak incelemesidir.

DeğişkenGözlemden gözleme farklı değerler alabilen, ölçülebilen veya sınıflandırılabilen objelere, niteliklere ya da durumlara verilen genel addır.

SabitBir araştırma veya gözlem sürecinde sadece tek bir değer alabilen, durumdan duruma veya bireyden bireye değişiklik göstermeyen özelliktir.

VeriGerçek nesne, birey veya olayları ölçmek, gözlemek veya saymakla elde edilen, henüz işlenmemiş ham bilgiler ve kaydedilmiş kanıtlardır.

Nicel DeğişkenBirey ya da objelerin sahip olduğu özelliklerin miktar, derece, azlık veya çokluk gibi sayısal değerlerle ifade edilebildiği değişken türüdür.

Nitel DeğişkenBirey ya da objelerin sahip oldukları özellikler yönünden sınıflara, kategorilere veya sözel gruplara ayrılmasını gösteren değişken türüdür.

Sürekli Değişkenİki ölçüm değeri arasında sonsuz sayıda değer alabilen ve ondalıklı/kesirli sayılarla da ifade edilebilen değişken türüdür.

Süreksiz DeğişkenSadece sınırlı sayıda, belirli ve genellikle tam sayı değerler alabilen, kategorik veya kesikli nitelikteki değişken türüdür.

Bağımsız DeğişkenAraştırmacının manipüle edebildiği, değiştirebildiği, etkisi ve değişkenliği incelenen, araştırmanın nedenini oluşturan değişkendir.

Bağımlı DeğişkenBağımsız değişkene bağlı olarak ortaya çıkan, araştırmacının manipüle edemediği ve araştırmanın sonucunu temsil eden değişkendir.

Betimleyiciler (Mantıksal Operatörler)Akademik veri tabanlarında tarama yaparken kaynakları daraltmak veya genişletmek amacıyla kullanılan AND, OR, NOT ve NEAR gibi bağlaçlardır.

Tırnak İşareti (" ") KullanımıArama motorlarında birden fazla kelimeden oluşan ifadeleri tek bir bütünsel kavram olarak aratmak ve kelimelerin yan yana geçtiği kaynaklara ulaşmak için kullanılan yöntemdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Arama Motorlarında Yıldız (*) Kullanımı

Arama teriminin sonuna konulan yıldız sembolü genelleme yapmayı sağlar. Örneğin 'Sın*' yazıldığında Sınıf, Sınav ve Sınamak gibi bu harflerle başlayan tüm kelimeleri içeren sayfalar listelenir.

AND (Birlikte) Operatörü

Akademik taramalarda iki kavramın aynı anda geçtiği kaynaklara ulaşmak için kullanılır. Bu operatör arama sonuçlarını daraltarak sadece her iki kelimeyi de içeren belgeleri getirir.

NOT (Hariç) Operatörü

Arama sürecinde belirli bir kelimenin veya konunun arama sonuçlarından dışlanmasını sağlar. Böylece araştırmacı ilgilenmediği alt başlıkları eleyerek zaman kazanır.

OR (Birinden Biri) Operatörü

Eş anlamlı veya birbiriyle yakından ilişkili kavramları tararken kullanılır. Yazılan kelimelerden en az birinin geçtiği tüm kaynakları listeleyerek arama sonuçlarını genişletir.

NEAR (Yakınlarında) Operatörü

Arama motorlarında belirlenen iki kelimenin metin içerisinde birbirine yakın mesafede veya aynı paragrafta geçtiği kaynakları bulmak için kullanılan gelişmiş bir tarama aracıdır.

İlaç Dozu Araştırması Örneği

Bir hastalığı tedavi etmek amacıyla geliştirilen ilacın farklı dozlarının hastalar üzerindeki etkisinin incelendiği bir çalışmada, araştırmacı tarafından belirlenen ve kontrol edilen ilaç dozları bağımsız değişkendir.

Yapılandırmacı Yaklaşım Araştırması

Yapılandırmacı öğretim yönteminin Fen ve Teknoloji dersi başarısına etkisinin incelendiği deneysel bir çalışmada, uygulanan öğretim yöntemi bağımsız değişken, öğrencilerin ders başarısı ise bağımlı değişkendir.

6. Sınıf Matematik Başarısı ve SED İlişkisi

Öğrencilerin matematik başarısı ile ailenin sosyo-ekonomik düzeyi (SED) arasındaki ilişkiyi inceleyen bir çalışmada, SED bağımsız değişken, matematik başarısı ise bu duruma bağlı olarak değişen bağımlı değişkendir.

Sınavda Dikkat Et

Problem tanımlama aşamalarının sırasını (Bütünleştirme - Sınırlandırma - Tanımlama) mutlaka ezberleyin; sınavlarda kronolojik veya aşamalı soru olarak sıkça sorulur.
Literatür taramasının araştırma amaçları belirlenmeden önce yapılması gerektiğini unutmayın; bu durum Karasar'a göre yöntemsel bir zorunluluktur.
Bağımlı ve bağımsız değişkeni ayırt ederken 'etkileyen' değişkenin bağımsız, 'etkilenen/sonuç' değişkenin ise bağımlı değişken olduğunu aklınızda tutun.
Sürekli ve süreksiz değişken ayrımında kesirli/ondalıklı değer alabilme durumuna bakın; yaş ve ağırlık sürekliyken, çocuk sayısı süreksizdir.
Arama operatörlerinden AND'in sonuçları daralttığını, OR'un ise genişlettiğini bilmek tarama sorularını çözmede büyük kolaylık sağlar.
Tırnak işareti (" ") ve yıldız (*) sembollerinin arama motorlarındaki işlevsel farklarına dikkat edin; biri kelimeleri bütünleştirir, diğeri genelleme yapar.