İnfografik
← Ünite 8
Bilim ve Araştırma Etiği

Ünite 8: Etik Sunu 5

TDK İntihal Tanımı
Türk Dil Kurumu (TDK) 2019 yılı güncel tanımlamasına göre intihal; başkalarının yazılarından bölümler veya dizeler alıp kendisininmiş gibi göstermek ya da başkalarının konularını benimseyip değişik bir biçimde anlatmak olarak ifade edilmektedir.
Vancouver Ölçütleri Kaynağı
Tıp Dergisi Editörleri Uluslararası Komitesi (ICMJE) tarafından 2006 yılında kabul edilen Vancouver Ölçütleri, tıp başta olmak üzere tüm bilim dallarında hak edilmeyen yazarlığı önlemek amacıyla geliştirilmiş en prestijli uluslararası standarttır.
Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) 2001 Kararı
Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından 2001 yılında yapılan tanımlamaya göre; aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dahil etmek veya olan kişileri dahil etmemek resmi olarak haksız yazarlık ve etik ihlal sayılmıştır.
TÜBA 2002 Raporu
Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) tarafından 2002 yılında yayınlanan raporda (Sayfa 26-27), Türkiye'deki akademik yayınlarda en sık karşılaşılan etik sorunlar armağan yazarlık, hayali yazarlık ve onursal yazarlık olarak üç ana grupta sınıflandırılmıştır.

Anahtar Kavramlar

İntihal (Aşırma)Başka araştırmacıların fikirlerini, yazılarını, verilerini veya yöntemlerini kaynak göstermeksizin kendi çalışmasıymış gibi sunma eylemidir. Örneğin, bir makaleden alınan paragrafı atıf yapmadan doğrudan kendi metnine eklemek bu kapsama girer.
Hayalet Yazar (The Ghost Writer)Bir araştırmacının, başka bir kaynağa ait olan yazılı metni kelimesi kelimesine kopyalayarak tamamen kendi eseriymiş gibi sunmasıyla oluşan ağır bir aşırma türüdür.
Kendinden Aşırma (Oto-intihal)Yazarın daha önce yayınlanmış olan kendi bilimsel çalışmalarındaki metinleri, verileri veya bulguları, yeni çalışmasında kaynak göstermeden aynen kullanması durumudur.
Emek TembelliğiAraştırmacının özgün bir fikir veya sentez üretmek yerine, çalışmasının çok büyük bir kısmını diğer kaynaklardan yaptığı yoğun alıntılarla doldurmasıdır.
Armağan/Konuk YazarlıkÇalışmanın hiçbir aşamasında aktif ve yeterli katkısı bulunmayan bir kişinin, arkadaşlık, yakınlık veya çıkar ilişkisi nedeniyle yazar listesine eklenmesidir.
Gölge YazarlıkÇalışmanın tasarımına, yürütülmesine veya yazımına doğrudan ve önemli katkı sağladığı halde, ismi yazar listesinde yer almayan gizli araştırmacı durumudur.
Onursal YazarlıkÇalışmaya bilimsel bir katkısı olmadığı halde, sadece sahip olduğu idari makam, akademik unvan veya prestij nedeniyle bir kişinin isminin yayına eklenmesidir.
Vancouver ÖlçütleriTıp Dergisi Editörleri Uluslararası Komitesi tarafından belirlenen ve bir araştırmacının yayında yazar olabilmesi için karşılaması gereken dört katı akademik şartı içeren kurallar bütünüdür.
Sen Beni Yaz Ben Seni Yazayım SendromuFarklı araştırmacıların, birbirlerinin çalışmalarına hiçbir fiili katkı sunmadıkları halde, yayın sayılarını yapay olarak artırmak amacıyla karşılıklı olarak birbirlerini yazar listelerine eklemeleridir.
Mükemmel SuçYazarın metin içindeki tüm kaynaklara doğru şekilde atıf yapmasına rağmen, çalışmanın kendisinden hiçbir özgün analiz veya düşünce katmadan sadece bu alıntıların birleşiminden oluşması durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Plagiarism 2007 Sınıflandırması

Plagiarism (2007) çalışmasında, aşırma eyleminin sadece kaynak göstermeden değil, aynı zamanda kaynak gösterilerek de (unutulan dipnot, yanlış bilgilendirme vb.) yapılabileceği bilimsel olarak ortaya konmuştur.

Ruacan (2005) ve İnci (2008) Çalışmaları

Ruacan (2005) ve İnci (2008) tarafından yapılan akademik çalışmalar, Vancouver Ölçütlerinin Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında ve tıp dergilerinde uygulanabilirliğini ve haksız yazarlığın önlenmesindeki kritik rolünü incelemiştir.

Pegem Akademi Yayını

Bu ünitede yer alan tüm etik kurallar ve akademik bilgiler, Kürşad Yılmaz ve Recep Serkan Arık editörlüğünde Pegem Akademi Yayıncılık tarafından basılan 'Bilim ve Araştırma Etiği' isimli temel başvuru kitabından derlenmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • İntihal (aşırma) kavramının TDK tarafından yapılan tanımına dikkat edin; 'başkalarının yazılarından bölümler alıp kendisininmiş gibi gösterme' ifadesi doğrudan sınavda sorulabilir.
  • Aşırmanın hem 'kaynak gösterilmeden' hem de 'kaynak gösterilerek' yapılabileceğini unutmayın. 'Mükemmel Suç' ve 'Becerikli Atıf Yapma' gibi başlıklar kaynak gösterilerek yapılan aşırma türleridir.
  • Vancouver Ölçütlerinin dört temel şartını mutlaka ezberleyin. Sadece veri toplamak veya bütçe sağlamak yazarlık hakkı doğurmaz, bu ayrım sınavda sıklıkla çeldirici olarak kullanılır.
  • Armağan yazarlık, gölge yazarlık ve onursal yazarlık arasındaki farkları iyi öğrenin. Katkısı olmadığı halde eklenen 'armağan', katkısı olduğu halde gizlenen ise 'gölge' yazardır.
  • Çok yazarlı çalışmalardaki etik sorunlardan 'Sen Beni Yaz, Ben de Seni Yazayım Sendromu' ve 'Kıdem/Statü Etkisi' kavramlarının tanımlarına ve aralarındaki farklara odaklanın.