İnfografik
← Ünite 3
Çocuk İhmal ve İstismarı

Ünite 3: Duygusal İstismarın Tanımı ve Kriterleri

Ankara Üniversitesi Katkısı
Metnin yazarı Prof. Dr. Aynur Bütün Ayhan, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü'nde görev yapmaktadır. Akademik çalışmalarında çocuk gelişimi ve istismar konularını ele almaktadır.
Akademik Kaynak Çeşitliliği
Bölümün sonunda yer alan kaynakçalar arasında O. Derman'ın 2014 yılındaki 'Çocuk İstismarı ve İhmaline Yaklaşım' kitabı ve O. Polat'ın 2007 tarihli 'Tüm Boyutlarıyla Çocuk İstismarı' eseri bulunmaktadır.
Medya Üzerinden İstismar Örneği
Çocukların duygularının dikkate alınmadan kendi çıkarına kullanılmasının somut bir örneği, sosyal medya ve ana akım medyada çocukların rızaları hilafına maddi veya manevi kazanç için sergilenmesidir.
Eğitim Ortamında Ayrımcılık
Sınıf ortamında öğretmenlerin belirli öğrencilere ayrımcılık yapıp sadece onlara söz hakkı vermesi, gizli bir duygusal istismar türü olan küçük görmek ve geri çevirmek olgusunu doğurmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Duygusal İstismarÇocuğun duygusal ve ruhsal işlevlerine zarar verici nitelikteki süreğen davranış ve etkileşim örüntüleridir. Herhangi bir fiziksel temas unsuru içermez ve anne-baba ile çocuk arasındaki ilişkinin bir sonucudur.
ReddetmeÇocuğun yakın çevresinin onun varlığını hiçe sayarak kendi düşüncelerini dayatması, iletişim kurmaması ve çocuğa değersiz olduğunu hissettirmesidir. Çocuğun görüşlerinin dikkate alınmadığı bir baskı ortamı yaratır.
Terörize EtmeÇocuğu korkutma, duygusal olarak sarsılmasına neden olan söz, jest ve mimikler kullanma ve suçluluk duygusuna yol açma durumudur. Çocuğun psikolojik güvenliğini tehdit eder.
Suça YöneltmeYetişkinlerin kendi çıkarları uğruna çocukları suç teşkil eden davranışları gerçekleştirmeye zorlamasıdır. Çocuk bu süreçte olumsuz davranışlara özendirilir ve suça bulaştırılır.
Kendi Çıkarına KullanmaÇocuğun duyguları ve ne hissettiği dikkate alınmadan, yetişkinlerin maddi veya manevi kazanç sağlamasıdır. Çocukların sosyal veya ana akım medyada rızaları dışında kullanılması buna örnektir.
AşağılamaÇocuğun özgüvenine ve benlik algısına zarar verecek şekilde küçümsenmesi, takma isimlerle çağrılması, akranlarıyla kıyaslanması ve utandırılmasıdır. Çocuğun sosyal ve bireysel değerini zedeler.
Aşırı KorumaAnne babaların gereğinden fazla koruyucu ve kollayıcı yaklaşımlar sergilemesiyle ortaya çıkan kötü muameledir. Çocuğun kendini gerçekleştirmesini engeller ve gerginlik, öfke yaratır.
Duygusuzluk - Tepki VermemekAnne babanın veya eğitimcinin çocuğun iletişim kurma isteğini görmezden gelmesi ve ilgi göstermemesidir. Çocuk bu durumda değerli bir birey olduğu inancını geliştiremez.
Peşin Hükümlü OlmakÇocuğu yakından tanımadan değerlendirmede bulunmak, objektif olmamak ve hazırbulunuşluk düzeyini yok sayarak ön yargılı davranmaktır.
Katı ve Sert Kurallar KoymakÇocukların kendi kurallarını oluşturmasına fırsat tanımadan, iç denetim geliştirmesini engelleyen ve sınırların anlatılmadığı baskı ve ceza düzeni kurmaktır.
Aşırı Beklenti İçinde OlmakÇocuğun gelişim evreleri, duyguları ve gereksinimleri göz ardı edilerek empati kurmadan, gerçek dışı ve mükemmeliyetçi tutumlar sergilenmesidir.
Düşük/Yüksek Düzey Duygusal İstismarDuygusal istismarın kullanılan ifadelerin içeriğine ve şiddetine göre sınıflandırılmasıdır. Sözel şiddet düşük düzeyde yer alırken, terk etmekle korkutma ve argo kullanarak rencide etme yüksek düzeyde yer alır.

Diğer Önemli Bilgiler

Akran Zorbalığına Zemin Hazırlama

Çocukların okul ortamında temel ihtiyaçlarının ertelenmesi, alay edilmesi ve uygunsuz sözlerin etiketlenmesi, öğretmenin sınıftaki diğer arkadaşlarının istismarına zemin oluşturmasına neden olmaktadır.

Çocuk ve Şiddet Çalıştayı

Kaynakçada belirtilen 2009 yılındaki Çocuk ve Şiddet Çalıştayı, aile içi şiddetin çocuk ruh sağlığına etkileri ile çocuk istismarı türlerinin tartışıldığı önemli akademik platformlardan biridir.

Yüksek Düzey Duygusal Şiddet Kriteri

Çocuğu bırakmakla ve gitmekle korkutarak terk edeceğini söylemek, ruhsal travma yaratan yüksek düzey duygusal istismarın en belirgin sözlü örnekleri arasında gösterilmektedir.

Travma ve Gelişim Gecikmesi

Duygusal istismara maruz kalan çocuklar, yaşadıkları travmadan kendilerini korumak için yoğun bir enerji harcadıkları için fiziksel, zihinsel ve ruhsal gelişimlerinde bozulma veya gecikmeler yaşarlar.

Uluslararası Psikoloji Kaynakları

Ünitenin akademik altyapısını güçlendirmek için Mash & Wolfe'un 2007 tarihli 'Abnormal Child Psychology' ve Miller-Perrin & Perrin'in 'Child Maltreatment' kitaplarından yararlanılmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Duygusal istismarın en temel ayırt edici özelliğinin 'fiziksel temas unsuru içermemesi' olduğunu unutmayın; sorular bu detay üzerinden sıklıkla gelir.
  • Reddetme ile terörize etme kavramlarını karıştırmayın; reddetmede varlığı hiçe sayma ve iletişim kurmama varken, terörize etmede korkutma ve suçluluk hissettirme vardır.
  • Medya araçlarının rıza dışı kazanç için kullanılmasının 'kendi çıkarına kullanma' başlığı altında incelendiğini not edin.
  • Aşırı korumanın olumlu bir tutum olmadığını, çocukta gerginlik ve içe dönme gibi olumsuzluklara yol açtığını sakın unutmayın.
  • Düşük düzey ve yüksek düzey duygusal istismar örneklerini ayırt edebilmeniz sınavda doğru şıkka ulaşmanızı sağlar; yüksek sesle konuşmak düşük düzeyken, terk etmekle korkutmak yüksek düzeydir.
  • Çocukların travmadan korunmak için harcadıkları enerjinin gelişimlerinde bozulma ve gecikmeye yol açtığı bilgisini aklınızda tutun.