İnfografik
← Ünite 1
Acil Durum ve Afet Yönetimine Giriş

Ünite 1: Afetlerin Tanımı ve Sınıflaması

1999 Marmara Depremi
Türkiye'de afet yönetiminin gözden geçirilmesini sağlayan dönüm noktası niteliğindeki depremdir. Bu olay sonrası afet yönetimi süreçleri yeniden yapılandırılmıştır.
5902 Sayılı Yasa
2009 yılında çıkarılan bu yasa ile Başbakanlığa bağlı AFAD kurulmuş ve afet yönetiminde tek yetkili kurum haline getirilmiştir.
2023 Kahramanmaraş Depremleri
Saniyeler içinde 53 binden fazla insanın hayatını kaybettiği, 104 milyar dolar maliyeti olan ve Türkiye'nin afet yönetimindeki eksikliklerini gösteren büyük felakettir.
Çernobil Faciası (1986)
Ukrayna'da meydana gelen nükleer reaktör kazasıdır. Etkileri nesiller boyu süren, uzun süreli bir teknolojik afet örneğidir.

Anahtar Kavramlar

AfetBeklenmedik zamanda meydana gelen, yerel kapasitenin yetersiz kaldığı ve dış yardım gerektiren yıkıcı olaylar bütünüdür. Örn: 2023 Kahramanmaraş depremleri.
Acil DurumGenellikle yerel imkanlarla üstesinden gelinebilen, aciliyet gerektiren sınırlı olaylardır. Afetten farkı, dış yardıma ihtiyaç duyulmamasıdır.
Afet TıbbıAfetlerin tıbbi ihtiyaçlarını yöneten, kısıtlı kaynaklarla en fazla hayatı kurtarmayı hedefleyen multidisipliner tıp dalıdır.
TriyajAfetzedelerin sağlık durumlarına göre tıbbi önceliklerinin belirlenmesi sürecidir. Afet tıbbının en kritik uygulama aşamalarından biridir.
EM-DATAfetlerin küresel verilerini toplayan ve analiz eden, 1988'de kurulan uluslararası afet veri tabanıdır.
TABBTürkiye Afet Bilgi Bankası; bir olayın afet sayılması için can kaybı, ekonomik hasar gibi kriterleri denetleyen AFAD bünyesindeki yapıdır.
Hiperakut FazAfetin meydana geldiği ilk 6 saati kapsayan, en kritik müdahale dönemidir.
İzolasyon DönemiAfetin başlamasıyla dış yardımların ulaşmasına kadar geçen, yerel imkanların kullanıldığı 6-72 saatlik süredir.
Doğal Afetİnsan eliyle doğrudan başlatılmayan ancak doğa olayları sonucu oluşan yıkımlardır. Örn: Deprem, sel, volkanik patlama.
Teknolojik Afetİnsan yapımı sistemlerin, altyapıların veya endüstriyel tesislerin arızalanması sonucu oluşan afetlerdir. Örn: Çernobil nükleer kazası.
İnsan Kaynaklı AfetSavaş, terör, göç gibi toplumsal dinamiklerin veya insan eylemlerinin doğrudan yol açtığı afetlerdir.
Lokal AfetSadece mahalle veya kasaba gibi küçük bir alanı etkileyen, yerel yönetimlerin imkanlarıyla yönetilebilen afetlerdir.
Ani Gelişen AfetHiçbir uyarı vermeden kısa sürede meydana gelen yıkıcı olaylardır. Örn: Deprem veya uçak kazası.
Yavaş Gelişen AfetUzun sürede birikerek gelişen, önleyici tedbir alma şansı daha yüksek olan afetlerdir. Örn: Kuraklık veya erozyon.
Karma AfetKurumun hem kendisinin etkilendiği hem de dışarıdan gelen afetzedelere müdahale etmek zorunda kaldığı durumdur.
Psikososyal HasarAfet sonrası oluşan travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve toplumsal güven kaybı gibi etkilerdir.
Bütünleşik Afet YönetimiAfet öncesi risk yönetimi ve afet sonrası kriz yönetimini birleştiren, zararı en aza indirmeyi hedefleyen modern modeldir.

Diğer Önemli Bilgiler

EM-DAT Kriterleri

Bir olayın afet sayılması için 10+ ölüm, 100+ etkilenen kişi, acil durum ilanı veya uluslararası yardım çağrısı kriterlerinden birini karşılaması gerekir.

COVID-19 Pandemisi

Biyolojik afetler kategorisinde yer alan, küresel etkileri nedeniyle uluslararası kaynakların bile yetersiz kaldığı bir krizdir.

Türkiye'nin Deprem Riski

Ülke topraklarının %66'sı birinci ve ikinci derece deprem bölgesindedir ve nüfusun %70'i bu alanlarda yaşamaktadır.

2023 Sel Felaketleri

Türkiye'de 40'tan fazla ilin etkilendiği, hidro-meteorolojik afetlerin sıklığını ve yıkıcılığını gösteren yakın tarihli bir örnektir.

AFAD'ın Bağlılığı

2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişle birlikte AFAD, İçişleri Bakanlığı'na bağlanmıştır.

2024 EM-DAT Verileri

2024 yılı küresel afet analizlerine göre en sık görülen afet türü hidro-meteorolojik (sel, fırtına) kökenli olaylardır.

TABB'ın Farkı

Türkiye Afet Bilgi Bankası, EM-DAT'tan farklı olarak sadece olayın varlığına değil, toplum üzerindeki sosyoekonomik etkilerine odaklanır.

Afet Yönetim Modeli

Yeni modelde 'kriz yönetimi' yerine, tehlikelerin önceden tespit edildiği 'risk yönetimi' önceliklidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Afet ile acil durum arasındaki farkı iyi kavrayın; acil durum yerel imkanla çözülür, afet ise yerel imkanları aşar.
  • TABB'ın afet tanımlama kriterlerini (can kaybı, ekonomik hasar, yaşamın kesintisi, kapasite aşımı) ezberleyin, soru gelme ihtimali yüksektir.
  • Afet fazlarını (hiperakut, akut, erken, geç, normale dönme) sırasıyla ve süreleriyle öğrenin.
  • Afetlerin doğrudan (fiziksel kayıplar) ve dolaylı (ekonomik/hizmet aksaması) etkilerini birbirine karıştırmayın.
  • EM-DAT veri tabanının afet sayılma kriterlerini (10 ölüm, 100 etkilenen vb.) mutlaka bilin.
  • Afet tıbbının sadece acil müdahale değil, hazırlık ve iyileştirme süreçlerini de kapsadığını unutmayın.