İnfografik
← Ünite 12
Acil Durum ve Afet Yönetimine Giriş

Ünite 12: Yeniden Yapılandırma

6 Şubat 2023 Depremleri
Türkiye'de 11 ili etkileyen, Cumhuriyet tarihinin en yıkıcı afetlerinden biri olan bu depremlerde yaklaşık 300 bine yakın konut tamamen yıkık veya ağır hasarlı hale gelmiştir.
Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi (2015-2030)
Afet sonrasındaki yeniden yapılandırma dönemini gelecekteki riskleri azaltmak için bir fırsat penceresi olarak tanımlayan ve 'Build Back Better' (Daha İyisini İnşa Et) ilkesini uluslararası düzeyde tescilleyen çerçeve belgesidir.
1999 Marmara Depremi Finansmanı
Kocaeli-Gölcük merkezli deprem sonrasındaki yeniden yapılanma sürecinde, Türkiye'de ilk kez Dünya Bankası gibi kuruluşlardan uluslararası ölçekte büyük kredi ve fon desteği kullanılmıştır.
2011 Van Depremi Konut Hamlesi
Deprem sonrasında TOKİ'nin tüm ülke çapındaki inşaat kapasitesini bölgeye yönlendirmesiyle Van ve Erciş'te 23 bin kalıcı konut inşa edilerek 2013 sonuna kadar hak sahiplerine teslim edilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Afet Sonrası İyileştirmeEtkilenen toplumun normal yaşam koşullarına kavuşması için yapılan tüm fiziksel, ekonomik, sosyal ve psikolojik çalışmaları kapsayan afet yönetimi evresidir.
Yeniden Yapılanmaİyileştirmenin bir alt evresi olarak, afet sonucu yıkılan veya hasar gören altyapı ve binaların yeniden inşası ile toplumsal ve ekonomik düzenin tekrar ayağa kaldırılması sürecidir.
Daha İyisini İnşa Et (Build Back Better)Afet sonrası yeniden yapılanma dönemini gelecekteki riskleri azaltmak için bir fırsat penceresi olarak gören, yeni yapıları daha sağlam, daha hızlı ve daha kapsayıcı inşa etmeyi hedefleyen ilkedir.
Hasar TespitiAfet bölgesindeki konut, işyeri ve altyapının uğradığı hasar derecelerini sistematik olarak inceleyerek yıkık, ağır, orta ve az hasarlı yapı envanterini çıkarma çalışmasıdır.
İhtiyaç AnaliziAfetzede nüfusun geçici barınma, gıda, sağlık gibi acil ihtiyaçları ile konut inşası ve ekonomik destek gibi uzun vadeli iyileştirme gereksinimlerini belirleyen analizdir.
Geçici İskânAfet sonrasında evleri kullanılamaz hale gelen insanlar için çadır, konteyner veya prefabrik yapılar aracılığıyla sağlanan geçici barınma ve yaşamı sürdürme çözümleridir.
Hak SahipliğiAfet sonrası devletin yapacağı kalıcı konut yardımından veya borçlandırmasından yararlanacak afetzedelerin yasal kriterlere göre belirlenmesi sürecidir.
Rezerv Konut AlanıAfet risklerine karşı yeni yerleşimler kurmak veya kentsel dönüşüm uygulamalarında kullanılmak üzere önceden belirlenmiş güvenli yapılaşma alanlarıdır.
Lifeline (Can Damarı) AltyapıToplumun toparlanma hızını doğrudan etkileyen yol, köprü, elektrik, içme suyu, kanalizasyon ve iletişim gibi kritik altyapı sistemlerinin genel adıdır.
Evini Yapana Yardım (EYY) ModeliAfetzedelerin kendi konutlarını kendilerinin inşa etmesi durumunda, devletin onlara malzeme, teknik denetim veya nakdi yardım desteği sağladığı yeniden yapılanma modelidir.
TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı)Afet anında ve hemen sonrasında yapılacak acil müdahale faaliyetlerini ve hizmet gruplarının görevlerini tanımlayan ulusal düzeydeki müdahale planıdır.
TARAP (Türkiye Afet Risk Azaltma Planı)Afetler meydana gelmeden önce yapılması gereken risk azaltma çalışmalarını stratejik düzeyde ortaya koyan önleyici ulusal plandır.
TASİP (Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı)Afet sonrası iyileştirme ve yeniden yapılanma çalışmalarının planlı, sistematik, esnek ve kapsayıcı şekilde yürütülmesini sağlayan Türkiye'nin ilk ulusal iyileştirme planıdır.
Afet Yeniden İmar FonuAfet sonrasındaki yeniden yapılanma ve iyileştirme projelerinde kullanılmak üzere mali kaynak biriktirmeyi ve hızlı kaynak aktarımını amaçlayan finansal mekanizmadır.
7269 Sayılı KanunTürkiye'de afet sonrası yapılacak yardımları, hak sahipliğini, borçlandırmayı ve acil önlemleri düzenleyen 1959 tarihli Umumi Hayata Müessir Afetler Kanunu'dur.
6306 Sayılı KanunAfet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların kentsel dönüşüm sınırları içinde yenilenmesini düzenleyen kanundur.
Enkaz ve Atık YönetimiAfet sonrasında ortaya çıkan yıkıntı atıklarının çevreye zarar vermeden güvenli şekilde kaldırılması, ayrıştırılması ve geri dönüştürülmesi sürecidir.
Sosyokültürel AdaptasyonAfetzedelerin yeni inşa edilen kalıcı konut alanlarına ve farklı yerleşim düzenlerine (örneğin köyden apartman yaşamına geçiş) uyum sağlama sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

TASİP'in Yürürlüğe Girişi

Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı (TASİP), 24 Mayıs 2025 tarihinde Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konularak Türkiye'nin ilk resmi ulusal iyileştirme planı olmuştur.

7269 Sayılı Afetler Kanunu (1959)

Türkiye'de afet sonrası hak sahipliği, konut yardımları ve uzun vadeli faizsiz borçlandırma usullerini belirleyen, afet yönetiminin en köklü yasal dayanağı olan kanundur.

2020 İzmir Depremi Rezerv Alanı

Deprem sonrasında şehir içindeki dar parseller yerine, rezerv alan olarak belirlenen Bayraklı bölgesinde 4600'den fazla konut iki yıl içinde tamamlanarak teslim edilmiştir.

FEMA Bina Yönetmeliği Araştırması

FEMA tarafından 2020 yılında yapılan bir araştırmaya göre, modern bina yönetmeliklerinin uygulanması için harcanan her 1 dolar, gelecekte 11 dolarlık afet zararını önlemektedir.

Afet Yeniden İmar Fonu (2024)

2 Şubat 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelikle kurulan bu fon, afet sonrası imar çalışmalarına kesintisiz ve hızlı finansman sağlamayı amaçlar.

TBDY 2018 Yönetmeliği

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018), binaların deprem etkilerine karşı daha dayanıklı tasarlanması için deprem izolatörleri ve güçlendirilmiş kolon-kiriş kriterleri getirmiştir.

Haiti 2010 Depremi Karşılaştırması

Haiti'de 2010 depreminin üzerinden 5 yıl geçmesine rağmen barınma sorunu çözülemezken, Türkiye'nin Van depremi sonrası 2 yıl içinde konutları bitirmesi uluslararası alanda takdir edilmiştir.

Antakya Tarihi Kent Merkezi İkilemi

2023 depremlerinde yıkılan Antakya'da, Amik Ovası'nın alüvyal zeminindeki tarihi dokunun yerinde mi korunacağı yoksa dağ eteklerinde yeni bir yerleşim mi kurulacağı büyük bir planlama ikilemi yaratmıştır.

Düzce Prefabrik Konutları Tecrübesi

1999 depremleri sonrasında orta vadeli barınma çözümü olarak binlerce aile için inşa edilen prefabrik konutlar, Türkiye'nin geçici iskân tarihindeki en uzun süreli uygulamalardan biri olmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • TAMP, TARAP ve TASİP planlarının farklarını iyi bilin; TAMP müdahaleye, TARAP risk azaltmaya, TASİP ise iyileştirmeye odaklanır.
  • 7269 sayılı Kanun kapsamında kiracıların kalıcı konut hak sahibi olamadığını, sadece mülk sahiplerinin bu haktan yararlandığını unutmayın.
  • Build Back Better (BBB) ilkesinin üç temel sütununu (daha sağlam, daha hızlı, daha kapsayıcı) sınavda çıkabileceği için ezberleyin.
  • Geçici barınma alanlarının yerlerinin afet öncesinde imar planlarında belirlenmiş olmasının süreci hızlandıran en kritik faktör olduğunu unutmayın.
  • 1999 Marmara Depremi'nde ilk kez uluslararası fonların yoğun kullanıldığını, Van Depremi'nde ise TOKİ'nin 23 bin konutluk hızlı hamlesini aklınızda tutun.
  • TASİP'in 24 Mayıs 2025 tarihinde Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren Türkiye'nin ilk ulusal iyileştirme planı olduğunu unutmayın.