Ünite 12: Bilgi Yönetimi ve Öğrenen Organizasyonlar

1968 Doug Engelbart ve Augment

Doug Engelbart tarafından 1968 yılında geliştirilen 'Augment' sistemi, insan zekasını desteklemek ve iş birliğini artırmak amacıyla tasarlanmış olup, bilgi yönetimi uygulamalarının tarihteki ilk somut örneklerinden biri olarak kabul edilir.

1981 Knowledge Management System

Rob Acksyn ve Don McCracken tarafından 1981 yılında tasarlanan 'Knowledge Management System' (Bilgi Yönetim Sistemi), örgütsel bilginin bilgisayar teknolojileri aracılığıyla depolanması ve yönetilmesinin ilk gelişmiş teknolojik altyapısını oluşturmuştur.

1995 Bilgi Yaratan Şirket Eseri

Ikujiro Nonaka ve Hirotaka Takeuchi'nin 1995 yılında yayımladığı 'The Knowledge-Creating Company' (Bilgi Yaratan Şirket) adlı kitap, örtük ve açık bilgi etkileşimini açıklayarak bilgi yönetimine küresel düzeyde kuramsal ve pratik bir yön vermiştir.

Dorothy Leonard-Barton'ın 1995 Vaka Çalışması

Dorothy Leonard-Barton, 1995 yılında Chaparral Steel Company üzerinde gerçekleştirdiği derinlemesine vaka çalışmasıyla, bilgi yönetimi stratejilerinin endüstriyel ortamlardaki operasyonel etkinliğini ve rekabetçi gücünü kanıtlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Entelektüel SermayeBir örgütün rekabet avantajı elde etmesini sağlayan, çalışanların bilgi, deneyim, uzmanlık ve ilişkileri ile organizasyonel süreçler ve teknolojilerden oluşan soyut değerlerin bütünüdür.

Veri (Data)Tek başına bir anlam ifade etmeyen, işlenmemiş, yorumlanmamış ham gerçekler, rakamlar, semboller ve gözlemlerdir. Örneğin, bir kokpitteki '9000' sayısı tek başına sadece bir veridir.

Enformasyon (Information)Belirli bir bağlam ve amaç doğrultusunda organize edilmiş, analiz edilmiş ve anlamlı hale getirilmiş veriler bütünüdür. Kokpitteki '9000' verisinin 'irtifa değeri' olarak tanımlanması enformasyondur.

Bilgi (Knowledge)Bireyin zihnindeki deneyimler, sezgiler, yorumlar ve yargılarla harmanlanarak eyleme dönüştürülebilir hale getirilmiş kişiselleştirilmiş enformasyondur.

Örtük Bilgi (Tacit Knowledge)Kişisel deneyimlere ve sezgilere dayanan, bireyin zihninde saklı olduğu için yazılı veya sözlü olarak ifade edilmesi ve başkalarına aktarılması oldukça zor olan öznel bilgi türüdür.

Açık Bilgi (Explicit Knowledge)Sistematik bir dille kodlanabilen, belgelerde, veri tabanlarında, kitaplarda ve kılavuzlarda saklanarak başkalarına kolayca aktarılabilen nesnel bilgi türüdür.

SosyalizasyonSECI modelinde, örtük bilginin doğrudan etkileşim, gözlem, taklit ve usta-çırak ilişkisi yoluyla bir bireyden diğerine (örtükten örtüğe) aktarılması sürecidir.

DışsallaştırmaSECI modelinde, bireyin zihnindeki örtük bilginin metaforlar, modeller, kavramlar ve analojiler kullanılarak açık bilgiye (örtükten açığa) dönüştürülmesi aşamasıdır.

BirleştirmeSECI modelinde, farklı kaynaklardan elde edilen açık bilgilerin toplantılar, belgeler, veri tabanları ve medya aracılığıyla bir araya getirilip sentezlenmesi (açıktan açığa) sürecidir.

İçselleştirmeSECI modelinde, açık bilginin uygulama, pratik yapma ve yaparak öğrenme yoluyla bireyin kendi örtük bilgisine (açıktan örtüğe) dönüştürülmesi sürecidir.

Kıyaslama (Benchmarking)Bir örgütün kendi performansını, süreçlerini ve uygulamalarını sektördeki en iyi rakipleri veya başarılı diğer örgütlerle karşılaştırarak onlardan öğrenme sürecidir.

Tek Döngülü ÖğrenmeÖrgütün mevcut politika, değer ve temel varsayımlarını sorgulamadan, sadece işleyişteki rutin hataları tespit edip düzeltmeye odaklandığı öğrenme türüdür.

Çift Döngülü ÖğrenmeMevcut hataları düzeltmenin ötesine geçerek, bu hatalara yol açan temel örgütsel değerleri, politikaları, normları ve varsayımları sorgulayıp değiştiren öğrenme türüdür.

Sistem DüşüncesiPeter Senge'nin beşinci disiplini olup, olayları tek tek ele almak yerine örgütü bir bütün olarak gören ve parçalar arasındaki dinamik ilişkileri, geri bildirim döngülerini analiz eden yaklaşımdır.

Kişisel UstalıkBireylerin kendi kişisel vizyonlarını netleştirmeleri, enerjilerini odaklamaları, sabırlı olmaları ve gerçekliği objektif olarak değerlendirmeleriyle başlayan yaşam boyu öğrenme disiplinidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1970'ler Peter Drucker ve Paul Strassman

Bilgi yönetiminin kuramsal kökenleri, 1970'li yıllarda Peter Drucker ve Paul Strassman'ın bilgi ve enformasyonu geleneksel kaynakların ötesinde stratejik birer örgütsel varlık olarak konumlandıran öncü çalışmalarıyla başlamıştır.

1990 Peter Senge ve Beşinci Disiplin

Peter Senge'nin 1990 yılında yayımlanan 'The Fifth Discipline' (Beşinci Disiplin) eseri, öğrenen organizasyon kavramını beş temel disiplin (kişisel ustalık, zihinsel modeller, paylaşılan vizyon, takım halinde öğrenme, sistem düşüncesi) çerçevesinde popülerleştirmiştir.

Argyris ve Schön'ün 1978 Eylem Perspektifi

Bu eser, örgütlerin sadece operasyonel hataları düzeltmekle kalmayıp, kurumsal normları ve varsayımları sorgulayarak nasıl köklü bir değişim ve öğrenme gerçekleştirebileceğini teorileştirmiştir.

Everett Rogers ve Thomas Allen Araştırmaları

1970'lerin sonlarında Everett Rogers ve Thomas Allen tarafından yürütülen bilgi ve teknoloji transferi araştırmaları, bilginin örgütler arasında ve içinde nasıl yayıldığını açıklayarak modern bilgi yönetiminin iletişim boyutuna ışık tutmuştur.

1980'lerde Bilgi Çalışanı Kavramı

1980'li yıllarda Drucker, Matsuda ve Sveiby'nin çalışmaları, fiziksel emek yerine zihinsel gücüyle değer üreten 'bilgi çalışanı' (knowledge worker) kavramını öne çıkararak iş dünyasında yeni bir istihdam paradigması başlatmıştır.

SECI Modelinin Dört Temel Döngüsü

Nonaka tarafından geliştirilen SECI modeli; Sosyalizasyon, Dışsallaştırma, Birleştirme ve İçselleştirme adımlarından oluşur ve örgütlerde inovasyonun sürekli bir sarmal halinde nasıl üretildiğini gösteren en popüler modeldir.

Bilgi Yönetiminin Çok Disiplinli Yapısı

Hajric (2018) ve Saito (2015) çalışmalarına göre bilgi yönetimi; yönetim bilimi, bilgisayar bilimi, psikoloji, kütüphanecilik, enformasyon bilimi, örgüt bilimi ve sosyal bilimler gibi birçok farklı disiplinden beslenen karma bir alandır.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda veri, enformasyon ve bilgi kavramlarının farkı sorulursa; verinin ham/anlamsız, enformasyonun işlenmiş/anlamlı, bilginin ise zihinsel süreçlerden geçmiş/eyleme dönük olduğunu unutmayın.
Örtük ve açık bilgi ayrımına dikkat edin; zihindeki, aktarılması zor olan bilgi 'örtük', belgelere dökülmüş ve kolayca paylaşılan bilgi ise 'açık' bilgidir.
Nonaka'nın SECI modelindeki dört aşamayı (Sosyalizasyon, Dışsallaştırma, Birleştirme, İçselleştirme) ve hangi bilgi türünden hangisine geçişi ifade ettiklerini mutlaka ezberleyin.
Argyris ve Schön'ün öğrenme türlerinden 'çift döngülü öğrenme'nin temel örgütsel değerleri, normları ve varsayımları sorgulayan radikal bir süreç olduğunu aklınızda tutun.
Peter Senge'nin beş disiplinini (kişisel ustalık, zihinsel modeller, paylaşılan vizyon, takım halinde öğrenme, sistem düşüncesi) ve sistem düşüncesinin 'beşinci/birleştirici' disiplin olduğunu unutmayın.
Bilgi yönetimi ile öğrenen organizasyonlar arasındaki ilişki sorulduğunda; birinin teknik/süreçsel altyapı (bilgi yönetimi), diğerinin ise kültürel/zihinsel zemin (öğrenen organizasyon) sağladığını hatırlayın.