Ünite 2: Çocuklarda Fiziksel Gelişim — Önemli Kavramlar

Vücudumuzdaki organların boy, kilo ve hacimce artması sürecidir. Her organın değişik hızlarda büyüme süreci bulunmakta olup, bu sürece iç organ ve dokuların yapısındaki işlevsel değişiklikler de eşlik eder.

Biyolojik, sosyal, duygusal ve bilişsel alanlarda kalıtım ve çevreyle etkileşimler sonucu bireyin dünyaya uyumunu artıran sistemli ve düzenli değişimlerin bütünüdür. İnsan gelişiminde süreç basitten karmaşığa, genelden özele doğru ilerler.

Bireyin yüksek düzey becerileri yapabilme ve çevreye daha iyi uyum yapabilir hâle gelmesini sağlayan, çevreden bağımsız ve doğrudan kalıtıma bağlı biyolojik değişimlerin sonucudur. Örneğin, çocuğun kalem tutabilmesi için el kas ve kemiklerinin belirli bir güce ulaşması gerekir.

Bireyin çevresel etkilerle edindiği tecrübeler sonucunda kendisinde oluşan kalıcı izli davranış değişiklikleridir. Konuşma, yazma, yürüme ve elini oynatma gibi eylemlerin tamamı öğrenilmiş davranışlara örnek teşkil eder.

Bir öğrenme durumunu gerçekleştirebilmek için bireyin bilişsel, sosyal, fiziksel ve duyuşsal olarak hazır olma durumudur. Bireyin yaşı, gelişim düzeyi, motivasyonu ve sağlık durumu gibi önceden sahip olduğu tüm özellikleri kapsar.

Bireyin belirli yaşlarda ve dönemlerde bazı davranışları veya becerileri öğrenmeye en yatkın ve hazırlıklı olduğu zaman dilimidir. Bu dönem kaçırıldığında ilgili davranışın sonraki dönemlerde kazanılması çok zor veya imkansız olur; örneğin 12-15 aylar arası konuşma için kritik dönemdir.

Fiziksel gelişimin baştan ayağa doğru gerçekleştiğini belirten gelişim ilkesidir. Çocuğun gelişim sürecinde öncelikle başını dik tutmayı başarması, ardından oturması ve en son aşamada yürümesi bu ilkenin en somut örneğidir.

Fiziksel gelişimin vücudun merkezinden (orta hattan) dışa ve uçlara doğru gerçekleştiğini belirten gelişim ilkesidir. Çocuğun önce omzunu ve kollarını kullanmayı öğrenmesi, daha sonra ellerini açarak parmaklarıyla ince nesneleri tutabilmesi bu ilkeyle açıklanır.

Büyük kas gruplarının kullanılmasıyla gerçekleştirilen, başı dik tutma, oturma, emekleme, sıralama ve yürüme gibi büyük bedensel hareketlerin gelişim sürecini kapsayan motor gelişim alanıdır.

El ve parmak kaslarının, sinir sistemi ve göz koordinasyonu ile uyumlu çalışmasını gerektiren, nesneleri tutma, kavrama, kalem kullanma ve yazma gibi hassas becerilerin gelişimini ifade eder.

Yenidoğan bebeğin kafa kemiklerinin birleşme noktaları arasında bulunan, kafa kemiklerinin büyümesine ve beynin gelişmesine fırsat veren bağ dokusundan oluşmuş boşluklardır; halk arasında bıngıldak olarak bilinir.

Bebeğin baş çevresinin aynı yaş ve cinsiyetteki akranlarından belirgin derecede küçük olmasıyla karakterize, beynin yeterince gelişmemesine ve mental geriliğe yol açabilen nadir bir nörolojik durumdur.

Kız çocuklarında meme dokusunun gelişmeye başlaması durumudur. Bu gelişim kızlarda pubertenin (ergenliğin) başladığının ilk ve en önemli fiziksel işareti olarak kabul edilir.

Ayakta boy ölçümü yapılırken çocuğun başının dik, gözlerinin tam karşıya bakar pozisyonda olmasını sağlayan, başın tepe noktası ile ayak tabanları arasındaki mesafenin doğru ölçülmesine temel oluşturan anatomik duruş hattıdır.