Ünite 3: Doğum Öncesi Gelişim Çocuk Gelişimi 2 — Önemli Kavramlar

Kadın üreme hücresi ovum ile erkek üreme hücresi spermin döllenmesi sonucu oluşan, 46 kromozomlu yeni tek hücreli yapıdır. Yaşamın başlangıcı olarak kabul edilen bu hücre, hızla bölünerek gelişimini sürdürür.

Embriyonel dönemde (2-8. haftalar arasında) hücre tabakalarının farklılaşarak vücuttaki tüm organ taslaklarını oluşturması sürecidir. Bu evrede embriyo dış etkenlere ve zararlı maddelere karşı son derece hassastır.

Embriyonel dönemde farklılaşan en dış hücre tabakasıdır. Bu tabakadan saç, tırnak, dişler, duyu hücreleri, ter bezleri ve tüm sinir sistemi ile beyin yapıları meydana gelir.

Embriyonel dönemde oluşan orta hücre tabakasıdır. Kas, kemik, kıkırdak, bağ dokusu, böbrekler, üreme organları (gonadlar) ve kalp-damar sistemi bu tabakadan köken alır.

Embriyonel dönemde farklılaşan en iç hücre tabakasıdır. Sindirim sistemi organları (karaciğer, pankreas, safra yolları) ile solunum sistemi (akciğerler, soluk borusu) bu tabakadan gelişir.

Döllenmeden sonra zigotun mitoz bölünmelerle çoğalarak oluşturduğu 16 hücreli, dut görünümündeki hücre kümesidir. Bu yapının oluşması ve uterusa taşınması yaklaşık 3-4 gün sürer.

Morulla yapısının bir kutbunda hücrelerin kümeleşmesi ve içinde sıvı birikmesiyle oluşan, taşlı yüzüğe benzeyen yapıdır. Yüzüğün taş kısmından embriyo, halka kısmından ise plasenta ve membranlar gelişir.

Gebelikte zigotun yerleşmesini kolaylaştırmak amacıyla protein, glikojen ve demir depolayarak yaklaşık 10 mm kalınlığa ulaşan uterusun iç tabakasıdır. Blastosit bu tabakaya gömülerek gelişimini sürdürür.

Uterusa ulaşan blastositin, salgıladığı özel sıvılarla desidua tabakasını eriterek rahim duvarının içine yerleşmesi ve üzerinin kapanması sürecidir. Bu yuvalanma işlemi yaklaşık bir haftada tamamlanır.

Amniyon zarı içinde bulunan, fetüsü travmalardan koruyan, vücut ısısını dengede tutan ve kas-iskelet sisteminin gelişmesi için hareket alanı sağlayan berrak sıvıdır. Fetüs bu sıvıyı yutar ve idrarını da yine bu sıvıya bırakır.

Anne ile fetüs arasında besin, oksijen, karbondioksit ve atık madde alışverişini sağlayan, aynı zamanda gebeliğin devamı için hormon salgılayan geçici bir organdır. Doğumda yaklaşık 400-600 gram ağırlığa sahiptir.

Fetal dönemde, özellikle 4. ve 5. aylarda fetüsün vücudunu kaplayan ince, yumuşak tüy tabakasıdır. Bu tüyler gebeliğin son aylarında dökülmeye başlar ve doğumda sadece omuz ile sırtta kalabilir.

Fetüsün cildini kaplayan, onu amniyon sıvısının sürekli etkisinden koruyan, beyaz, peynirimsi ve kaygan koruyucu tabakadır. Bebeğin ısı kaybını önlemede ve doğum kanalından geçişinde kolaylık sağlar.

Fetal gelişimin 6. ayında (24. haftada) akciğerlerde üretilmeye başlanan, alveollerin sönmesini engelleyerek solunumu mümkün kılan kimyasal maddedir. Bu maddenin üretimiyle bebeğin erken doğduğunda yaşama şansı oluşur.

Gebelik toksemisinin ilk aşaması olup; yüksek kan basıncı (hipertansiyon), vücutta (ayak, el, göz) ödem, idrarda protein bulunması, baş ağrısı ve bulantı gibi belirtilerle ortaya çıkan tehlikeli bir tablodur.

Gebeliğin 16-20. haftalarında, ultrason eşliğinde annenin karın duvarından iğneyle girilerek amniyon kesesinden genetik inceleme amacıyla 10-20 ml sıvı alınması işlemidir. Kromozom anomalilerinin tespitinde kullanılır.

Ultrasonografi eşliğinde fetüsün göbek kordonundaki (umblikal kord) damarlardan doğrudan kan örneği alınması işlemidir. Fetal anemiler, kan hastalıkları ve enfeksiyonların teşhisinde kesin sonuç verir.