Ünite 6: Çocuklarda Dil Gelişimi 2

Farklılaşmamış Ağlamanın Kayboluşu

Bebeklerin doğumla birlikte çıkardıkları ilk ses olan refleksif ağlamalar, gelişimsel süreçte birinci ayın sonunda kaybolur ve yerini ihtiyaçlara göre değişen farklılaşmış ağlamalara bırakır.

Mırıldanmanın Tekrarı ve Sağlık Göstergesi

6-9 aylar arasında mırıldanmanın tekrarı evresinin görülmemesi veya erken bırakılması; bebekte işitme kaybı, zihinsel yetersizlik veya duygusal yoksunluk gibi ciddi sağlık problemlerinin erken bir işareti olabilir.

Cinsiyet ve Sol Serebral Hemisfer İlişkisi

Dili barındıran sol serebral hemisferin fiziksel olgunlaşması kız çocuklarında erkeklere göre daha hızlı gerçekleşir. Bu durum kızların daha erken konuşmasına ve daha az konuşma bozukluğu yaşamasına zemin hazırlar.

Ebeveyn İletişiminde Cinsiyet Farklılıkları

Anneler genellikle kız çocuklarıyla sözel olarak konuşarak iletişim kurmayı tercih ederken, erkek çocuklarıyla daha çok dokunarak temas kurarlar. Bu durum erken çocuklukta kızların sözel, erkeklerin ise görsel uyaranlara ilgisini artırır.

Anahtar Kavramlar

Farklılaşmış AğlamaBebeğin birinci aydan sonra açlık, acı, uykusuzluk veya rahatsızlık gibi spesifik ihtiyaçlarına göre farklı ton ve şiddette çıkardığı, annenin nedenini ayırt edebildiği refleksif olmayan ağlama türüdür.

Gığıldama (Agulama)Bebeklerin 2-4 aylıkken çıkardıkları, 'a, u, o' gibi ünlü seslerin uzatılması ve damak seslerinin eklenmesiyle oluşan, bilinçsiz ve evrensel nitelikteki anlamsız seslerdir.

Mırıldanma (Babling)Bebeğin 4-6 aylık dönemde 'ma-ma-ma', 'ba-ba-ba' gibi tek heceli ses oyunları oynayarak kendi ses mekanizmasını kontrol etmeye başladığı ilk konuşma benzeri ses evresidir.

JargonSes-sözcük döneminde (11-13 ay) görülen, herhangi bir anlamı olmayan ancak yetişkin konuşmasındaki gibi akıcı, soru veya düz cümle ezgisi taşıyan anlaşılmaz ses örüntüleridir.

MorgemTek sözcük döneminde çocuğun tek bir kelime kullanarak birden fazla durumu, isteği veya cümleyi anlatmaya çalışması durumudur. Örneğin, çocuğun 'baba' diyerek babasının gelmesini veya babasının eşyasını kastetmesidir.

Anlam GenişlemesiÇocuğun yeni öğrendiği bir kavramı, o kavrama uymayan ancak benzer özellik taşıyan tüm nesneler için kullanmasıdır. Örneğin, 'kedi' kelimesini öğrenen çocuğun köpek ve koyunlara da 'kedi' demesidir.

Anlam DaralmasıÇocuğun anlamı geniş olan bir kavramı sadece çok sınırlı ve belirli bir nesne veya kişi için kullanmasıdır. Örneğin, sadece kendi kardeşine 'bebek' deyip komşunun yeni doğan bebeğine 'bebek' dememesidir.

Telgraf Konuşmasıİki sözcüklü ifadeler döneminde (18-24 ay) çocukların edat, sıfat, zarf ve çekim eklerini kullanmadan, sadece anlam taşıyan isim ve fiilleri yan yana getirerek kurdukları kısa cümle tarzıdır. Örneğin: 'Anne su', 'Baba git'.

Alıcı DilÇocuğun çevresinde konuşulan dili, kelimeleri, yönergeleri ve cümleleri anlama, kavrama yeteneğidir. Bu yetenek her zaman ifade edici dilden önce ve daha hızlı gelişir.

İfade Edici DilÇocuğun duygu, düşünce ve isteklerini sesler, kelimeler ve cümleler aracılığıyla aktif olarak dış dünyaya aktarabilme, konuşabilme becerisidir.

İkiz Dili (Idioglossia)İkiz çocukların iki ila beş yaşları arasında, çevrelerindeki yetişkinlerin dilini kullanmak yerine kendi aralarında geliştirdikleri, el-kol hareketleri, jestler ve özel mırıldanmalardan oluşan özel iletişim dilidir.

Bilingualizm (İki Dillilik)Çocuğun büyüdüğü ortamda iki farklı dili aynı anda öğrenmek durumunda kalması ve her iki dili de ana dili düzeyinde edinebilmesi durumudur.

SemantikDil gelişiminde kelimelerin, sembollerin ve cümlelerin taşıdığı anlam boyutunu inceleyen, dilin anlam bilgisi yönünü temsil eden kavramdır.

SentaktikKelimelerin cümle içinde nasıl sıralanacağını, dil bilgisi kurallarını ve söz dizimi yapısını belirleyen dil alanıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Hastalık Döneminde Konuşma Gecikmesi

Uzun süren hastalık veya hastanede kalma süreçlerinde çocuğun her isteğinin işaret diliyle hemen yerine getirilmesi, konuşma ihtiyacını ortadan kaldırarak dil gelişimini 1-2 yıl kadar geciktirebilir.

Zekâ ve Dil İlişkisinin Başlangıç Yaşı

Çocuklarda iki yaşına kadar çıkarılan sesler ile zekâ düzeyi arasında doğrudan bir ilişki kurulamazken, iki yaşından sonraki dil edinimi çocuğun bilişsel becerileri ve zekâ düzeyi ile doğrudan doğruya ilişkilidir.

Kurumsal Bakım ve Ses Üretimi Farkı

Yaşamlarının ilk 6 ayında aile ortamında büyüyen bebeklerin, bakımevi veya yetimhane gibi kurumlarda büyüyen bebeklere kıyasla çok daha fazla ve çeşitli ses çıkardıkları gözlenmiştir.

Teknolojik Uyaranlar ve Odaklanma Sorunu

Tablet, bilgisayar, cep telefonu sinyalleri ve alışveriş merkezlerindeki aşırı görsel/işitsel uyaranlar, çocukların beyin gelişimini ve dikkatini olumsuz etkileyerek dil gelişiminde odaklanma sorunlarına yol açmaktadır.

İkizlerde Dil Gelişimi Gecikmesi

İkiz çocukların 2 ila 5 yaşları arasında tek çocuklara kıyasla daha yavaş dil gelişimi gösterdikleri, prematüre doğum riski ve ebeveynlerin bireysel olarak onlara daha az zaman ayırabilmesi nedeniyle kekeleme risklerinin daha yüksek olduğu bilinmektedir.

Üç Yaş ve İki Dillilik Sınırı

İki dilli evlerde büyüyen çocuklar başlangıçta geçici bir dil gecikmesi yaşasalar da, 3 yaş civarına geldiklerinde her iki dili de akıcı bir şekilde anlayıp konuşabilecek düzeye ulaşırlar.

Sınavda Dikkat Et

Mırıldanmanın tekrarı evresinin (6-9 ay) önemine dikkat edin; bu evrede ses tekrarlarının olmaması işitme kaybı veya zihinsel yetersizlik belirtisi olabilir.
Morgem, anlam genişlemesi ve anlam daralması kavramlarının tanımlarını ve örneklerini karıştırmayın; sınavda senaryo üzerinden soru gelebilir.
Telgraf konuşmasının iki sözcüklü ifadeler döneminde (18-24 ay) görüldüğünü ve eklerin bulunmadığını unutmayın.
Dil gelişimi ile zekâ arasındaki ilişkinin 2 yaşından sonra başladığını, 2 yaş öncesi seslerin zekâyla ilişkilendirilemeyeceğini aklınızda tutun.
Kız çocuklarının dil gelişiminin sol serebral hemisferin daha hızlı olgunlaşması nedeniyle erkeklerden daha ileri düzeyde olduğunu unutmayın.
İkizlerin kendi aralarında geliştirdikleri özel iletişim diline 'idioglossia' (ikiz dili) dendiğini ve bunun konuşmayı geciktirdiğini bilin.