Ünite 3: Hazırlamak – 2

Bilgi Edinmede Görmenin Payı

İnsan yaşamında dış dünyadan edinilen bilgilerin yaklaşık %85'i görme duyusu aracılığıyla kazanılmaktadır. Bu yüksek oran, görme engelli bireylerin çevrelerindeki olayları anlamlandırmada neden ciddi bir yaşantı eksikliğiyle karşı karşıya kaldıklarını somut bir şekilde açıklamaktadır.

Eşref Armağan Örneği

Doğuştan total görme engelli olan Türk ressam Eşref Armağan, hiçbir görsel eğitim almadan dünyaca ünlü resimler çizmektedir. Bir eliyle dokunsal olarak çizim sınırlarını hissederken, diğer eliyle zihinsel imajlarını boyaya dökerek dokunma duyusunun bilişsel gücünü kanıtlamıştır.

Becerikli Yıldızlar Malzeme Dağılımı

Bu oyunun yapımında siyah kumaş, renkli polar, elyaf sünger, siyah lif ipi, cırt cırt, çıtçıt, düğme ve kanca gibi çok çeşitli dokusal malzemeler bir arada kullanılır. Bu çeşitlilik, çocuğun aynı anda birden fazla küçük kas becerisini ve dokunsal ayırt etme duyusunu çalıştırır.

Braille Kitabı Standart Boyutu

Braille Alfabeli Hayvanlar Alemi Kitabı taslağında fon kartonlarının 20x20 cm boyutlarında kesilmesi önerilir. Bu boyut, okul öncesi ve ilkokul düzeyindeki bir görme engelli çocuğun iki eliyle sayfayı rahatça kavrayıp dokunsal tarama yapabilmesi için ideal ölçüdür.

Anahtar Kavramlar

Başat Duyuİnsan yaşamında bilgi edinme ve çevreyi algılamada en baskın olarak kullanılan duyu kanalıdır; görme duyusu bilgilerin %85'ini sağladığı için başat duyudur.

Total KörGörme yetisini tamamen kaybetmiş veya sadece ışık algısına sahip olan, öğrenme sürecinde dokunsal ve işitsel materyallere gereksinim duyan bireylerdir.

Az GörenGörme yetisini kısmen kullanabilen, eğitsel uyarlamalar, büyüklük, kontrast ve uygun aydınlatma desteğiyle görsel materyallerden yararlanabilen bireylerdir.

Dokunsal DuyarlılıkBireyin parmak uçları ve elleriyle nesnelerin dokusunu, şeklini ve sınırlarını ayırt edebilme yeteneğidir; Braille okuma yazma becerisinin ön koşuludur.

Eğitsel UyarlamaÖzel gereksinimli öğrencilerin öğretimsel materyallerden en üst düzeyde yararlanabilmesi için büyüklük, renk, kontrast ve ışık gibi değişkenlerin düzenlenmesidir.

KontrastMateryal üzerindeki figürlerin ve yazıların arka plan rengine göre zıtlık derecesidir; az gören öğrencilerin nesneleri ayırt etmesini kolaylaştırır.

İşlevsel GörmeAz gören bireyin mevcut görme kalıntısını günlük yaşam aktivitelerinde ve öğrenme süreçlerinde ne kadar etkili ve verimli kullanabildiğidir.

İğne Ardı TekniğiKumaş üzerine dokunsal sınırlar ve kabartmalı figürler oluşturmak amacıyla kullanılan, belirgin dikiş hatları yaratan bir el nakışı tekniğidir.

Duygu PanosuGörme engelli çocukların jest, mimik ve beden dili gibi sessiz sosyal ipuçlarını dokunsal yollarla anlamlandırmasını sağlayan kabartmalı yüz ifadeleri aracıdır.

Braille AlfabesiGörme engelli bireylerin okuma ve yazma için kullandığı, altı noktanın çeşitli kombinasyonlarından oluşan kabartmalı yazı sistemidir.

İpuçlarını Azaltma (Silikleştirme)Öğrenci materyali kullanmada ustalaştıkça, sunulan kalın çizgiler veya belirgin dokular gibi destekleyici ipuçlarının kademeli olarak azaltılması sürecidir.

İşitsel BellekDış dünyadan duyulan sesleri hafızada tutma, ayırt etme ve geri çağırma becerisidir; marakas eşleştirme oyunlarıyla desteklenir.

Öz Bakım BecerileriBireyin bağımsız yaşayabilmesi için gerekli olan düğmeleme, çıtçıt açma-kapama, bağlama gibi günlük yaşam becerilerinin genelidir.

Dokunsal KitapSayfalarında gerçek nesnelerin dokularına yakın malzemelerin ve kabartmaların yer aldığı, görme engelli çocukların erken okuryazarlık becerilerini geliştiren kitaplardır.

Tasarım Açısından UygunlukBir öğretim materyalinin görsel ve sözel unsurlarının, renk uyumunun, biçimlendirmesinin ve dayanıklılığının teknik standartlara uygun olma derecesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Farklı Marakaslar İçeriği

İşitsel ayırt etme becerisini geliştiren marakasların içine boncuk, ince taş, ataç, fasulye ve deniz kabuğu gibi farklı ses tonları üreten 3 farklı nesne yerleştirilir. Bu nesneler, ses dalgalarının genlik ve frekans farklarını somutlaştırarak işitsel algıyı keskinleştirir.

Düğmeli İşlem Tahtası Kapasitesi

Düğmeli İşlem materyalinde iki adet mukavva üzerine yerleştirilmiş 15 adet düğme ve sarı keçe kullanılır. Bu sayısal sınırlılık, okul öncesi dönemdeki görme engelli çocukların temel toplama ve çıkarma işlemlerini parmak kaslarını kullanarak somutlaştırmasına olanak tanır.

Duygu Panosu Yapım Malzemesi

Duygu Panosu tasarlanırken kalın tel ile yüz ifadeleri oluşturulur ve üzeri alüminyum folyo ile kaplanır. Alüminyum folyo, telin oluşturduğu kabartma sınırlarını sıkıca sararak pürüzsüz ve parmakla çok rahat hissedilebilen metalik bir dokunsal yüzey sağlar.

Brailler Çiçek Açtı Mekanizması

Bu materyalde çiçek gövdelerine lif ipiyle kabartmalı Braille rakamlar işlenir ve gövde cırt cırt ile kaplanır. Öğrenci dokunduğu rakam sayısı kadar yaprağı cırt cırt yardımıyla gövdeye yapıştırarak sayı-nesne eşlemesini dokunsal olarak gerçekleştirir.

Uygulama Sınıflarının Rolü

Okullarda özel materyal hazırlama odaları bulunmadığında, iş eğitimi ve ev ekonomisi derslerinin yapıldığı uygulama sınıfları geniş masaları, kesici-delici alet muhafaza alanları ve grup çalışmasına uygun yapılarıyla en ideal fiziki ortamı sunar.

Gerçek Malzeme Araştırma Sonucu

Son yıllarda yapılan araştırmalar, materyallerde birebir gerçek nesne kullanımının başlangıçta ilgi çekici olduğunu, ancak ilerleyen süreçte öğrencileri gereksiz ayrıntılarla ilgilenmeye yönlendirerek asıl öğrenme odağından uzaklaştırdığını göstermektedir.

Braille Yön Bulma Çözümü

İşlem Tahtası materyalinde Braille sayılarının yönünün ters okunmasını engellemek amacıyla, sayı kartlarının alt tarafı tırtıklı dikişle belirginleştirilir. Bu somut referans noktası, görme engelli öğrencinin kartı her zaman doğru yönde tutmasını güvenceye alır.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda total kör ve az gören öğrencilerin materyal ihtiyaçları arasındaki fark sorulabilir; total körler için 'dokunsallık ve işitsellik', az görenler için ise 'kontrastlık, büyüklük ve işlevsel görme' anahtar kavramlardır.
Gerçek malzeme kullanımıyla ilgili araştırma sonucuna dikkat edin; gerçek malzemeler başlangıçta ilgi çekse de sonradan öğrencileri gereksiz ayrıntılara yönlendirerek odağı dağıtır.
Materyal hazırlama aşamalarında işçiliğin temiz olması ve yapıştırıcı kalıntısı kalmaması gerektiği sorulabilir; çünkü görme engellilerin dokunsal hassasiyeti çok yüksektir ve bu kalıntılar dikkat dağıtır.
Az görenlerde 'silikleştirme' (ipuçlarını azaltma) tekniğinin amacını unutmayın; bu teknik öğrencinin mevcut işlevsel görme becerisini geliştirmek için kullanılır.
Materyal değerlendirmesinin iki ana boyutu olan 'Etkili Öğrenme' (öğretimsel amaçlar, düzey, kalıcılık) ve 'Tasarım' (renk, şekil, görsel-sözel unsurlar) ayrımını iyi bilin, hangisinin hangi gruba dahil olduğu sorulabilir.
Braille yön bulma sorunu için geliştirilen pratik çözümü aklınızda tutun; kartların alt tarafının tırtıklı dikilmesi yön karmaşasını önler.