Ünite 8: Kültür, Kimlik ve İletişim

The Silent Language (1959)

Edward T. Hall tarafından yazılan bu eser, kültürlerarası iletişim alanının başlangıç noktası kabul edilir. Çalışma, ABD Savaş ve Enformasyon Dairesi tarafından desteklenmiş ve kültür-iletişim ilişkisini sistematik olarak incelemiştir.

Hofstede'in IBM Araştırması (1980)

Geert Hofstede, uluslararası teknoloji şirketi IBM'in dünya genelindeki çalışanları üzerinde yaptığı geniş anket çalışmasına dayanarak 'Culture's Consequences' adlı eserinde kültürel boyutlar modelini geliştirmiştir.

Minangkabau Kabilesi Örneği

Endonezya'nın Batı Sumatra bölgesinde yaşayan ve dünyanın en büyük anaerkil toplumu olan bu kabilede mülkiyet ve soy anneden kıza geçer. Bu durum toplumsal cinsiyet rollerinin evrensel olmadığının somut kanıtıdır.

Edward Said ve Oryantalizm

Edward Said, Batı medyasının ve akademisinin Doğu toplumlarını 'egzotik, geri kalmış, akıl dışı ve şiddet yanlısı' stereotiplerle inşa ederek sömürgeci güç ilişkilerini nasıl meşrulaştırdığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kavramlar

KültürDeğerler, normlar ve davranış biçimlerini içeren, bir toplumun yaşam biçimini oluşturan maddi ve manevi karmaşık bir bütündür. İnsanın biyolojik olmayan yönünü temsil eder ve sosyalleşme süreçleriyle öğrenilir.

HarsZiya Gökalp'in kültür yerine kullandığı, bir milletin tarih boyunca geliştirdiği ve toplumun tüm kesimlerince paylaşılan ortak manevi değerler, dil, din ve gelenekler bütününü ifade eden kavramdır.

Kültürlerarası İletişimFarklı kültürel geçmişlere, değerlere ve normlara sahip birey veya grupların karşılaştıklarında gerçekleştirdikleri etkileşim, anlam aktarımı ve iletişim süreçlerini inceleyen disiplindir.

Yüksek Bağlamlı Kültürİletişimin örtük, dolaylı, ilişki odaklı olduğu ve mesajın anlamlandırılmasında jestler, mimikler, sessizlik gibi bağlamsal ipuçlarının büyük önem taşıdığı kültür türüdür. Türkiye ve Japonya bu gruba örnektir.

Düşük Bağlamlı KültürMesajların açık, net, dolaysız ve söze/yazıya dayalı olarak aktarıldığı, kuralların ve sözleşmelerin ön planda olduğu analitik kültür türüdür. ABD ve Almanya bu modele örnektir.

Güç MesafesiGeert Hofstede'nin modelinde, bir toplumdaki hiyerarşinin, eşitsizliğin ve otoritenin üyeler tarafından ne derece kabul edilip normal karşılandığını ölçen kültürel boyuttur.

Belirsizlikten KaçınmaToplumdaki bireylerin net olmayan, riskli ve belirsiz durumlar karşısında hissettikleri tehdit düzeyini ve bu durumları kurallarla kontrol altına alma eğilimlerini gösteren boyuttur.

Evrenselcilik ve ÖzelcilikTrompenaars'ın modelinde evrenselcilik kuralların her koşulda eşit uygulanmasını savunurken, özelcilik kararların kişisel ilişkilere ve özel durumlara göre esnetilmesini ifade eder.

Başarı ve AtıfBireylerin toplumsal statülerinin performans ve yeteneklerine göre mi (başarı), yoksa unvan, soy ağacı ve yaş gibi unsurlara göre mi (atıf) belirlendiğini açıklayan boyuttur.

EtnisiteOrtak bir soy miti, tarihsel bellek, dil, din ve kültürel pratikler etrafında birleşen ve kendilerini diğer gruplardan ayıran toplulukların aidiyet biçimidir.

Toplumsal CinsiyetBiyolojik cinsiyetten farklı olarak, toplum ve kültür tarafından kadın ve erkeğe yüklenen rolleri, sorumlulukları, beklentileri ve psikososyal davranış kalıplarını tanımlayan kavramdır.

Cinsiyetin PerformatifliğiJudith Butler'ın toplumsal cinsiyetin sabit bir kimlik olmadığını, dil, jest, giyim ve davranışlar aracılığıyla sürekli tekrarlanan ve sahnelenen bir performans olduğunu savunan yaklaşımıdır.

StereotipleştirmeBelirli bir gruba veya topluluğa yönelik basmakalıp, aşırı basitleştirilmiş ve genellikle önyargılı imajların medyada tekrar tekrar üretilerek genelleştirilmesidir.

KüreselleşmeEkonomik, kültürel ve siyasi alanlarda ülkeler arasındaki sınırların önemini yitirmesi, karşılıklı bağımlılığın artması ve dünyanın tek bir mekan haline gelmesi sürecidir.

Kültür HomojenleşmesiKüreselleşme etkisiyle yerel kültürel farklılıkların aşınması, tüm dünyada ortak tüketim kalıplarının, değerlerin ve yaşam tarzlarının baskın hale gelerek tekdüzeleşmesidir.

GlokalizasyonKüresel düzeydeki ürün, hizmet veya kültürel unsurların, yerel kültürlerin değerlerine, damak tadına ve normlarına uyarlanarak yeniden şekillendirilmesi sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

George Ritzer ve McDonaldlaşma (1993)

Sosyolog George Ritzer, fast food sektörünün verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve kontrol ilkelerinin modern toplumsal yaşamın tüm alanlarına yayılmasını ve toplumu tekdüzeleştirmesini bu kavramla açıklamıştır.

Roland Robertson ve Glokalizasyon (1995)

Robertson, küreselleşmenin yerel kültürleri tamamen yok etmediğini, aksine küresel olanın yerel bağlama uyarlanarak 'yerelleşmiş küreselleşme' (glokalizasyon) şeklinde yeni melez formlar ürettiğini savunmuştur.

Türkiye'de Kültürlerarası İletişim (1966)

Türkiye'de sosyoloji, antropoloji ve göç çalışmaları ekseninde gelişen kültürlerarası iletişim alanı, ilk kez 1966 yılında üniversitelerde bağımsız bir ders olarak okutulmaya başlanmıştır.

Raymond Williams'ın Kültür Analizi

Kültür kelimesini tanımlanması en zor kavramlardan biri olarak nitelendiren Williams, kavramın bilimsel, toplumsal ve tarihsel derinliğinin tek bir tanıma sığdırılamayacak kadar geniş olduğunu belirtmiştir.

Stuart Hall ve Medya Kodları

İngiliz kültürel kuramcı Stuart Hall, medyanın toplumsal grupları temsil ederken belirli kodlar, imgeler ve anlatılar kullanarak kimlerin 'normal' kimlerin 'öteki' olduğunu belirlediğini savunmuştur.

Anthony Smith'in Etnisite Kriterleri

Smith, etnisiteyi diğer topluluklardan ayıran kolektif isim, ortak soy miti, ortak tarih, özel kültür, toprak bağı ve dayanışma duygusu olmak üzere 6 somut özelliği 'Ethnosymbolism' bağlamında formüle etmiştir.

Medyada Roman Temsili Örneği

Türkiye medyasında Romanlar genellikle kültürel üretimleri veya başarılarıyla yer almazlar; sadece suç haberlerinde veya eğitimsiz olmaları yönüyle sunularak görünmezlik ve stereotipleştirmeye maruz kalırlar.

K-Pop ve Kültürel Küreselleşme

Güney Kore kökenli pop müzik gruplarının (K-Pop) dijital medya kanallarıyla dünya çapında milyonlarca gence ulaşması, kültürel ürünlerin coğrafi sınırları aşarak küresel ölçekte nasıl tüketildiğinin güncel bir kanıtıdır.

Sınavda Dikkat Et

Edward T. Hall'un bağlam teorisinde Türkiye'nin 'yüksek bağlamlı' kültür grubunda yer aldığını unutma; çünkü sınavda dolaylı anlatım örnekleri üzerinden soru gelebilir.
Hofstede ve Trompenaars'ın boyut isimlerini birbirine karıştırma; özellikle 'Başarı-Atıf' boyutu Trompenaars'a, 'Erillik-Dişillik' boyutu ise Hofstede'e aittir.
Judith Butler dendiğinde aklına doğrudan 'performatiflik' ve toplumsal cinsiyetin tekrarlanan pratiklerle sahnelenen bir rol olduğu gelmelidir.
George Ritzer'ın 'McDonaldlaşma' kavramı rasyonellik, standartlaşma ve kontrol ilkeleriyle ilgilidir; küreselleşmenin olumsuz tek tipleştirme boyutu sorulduğunda bu kavramı ara.
Glokalizasyon ile kültürel homojenleşme zıt yönlü dinamiklerdir; glokalizasyon yerel adaptasyonu ve çeşitliliği savunurken, homojenleşme tek tipleşmeyi ifade eder.
Anthony Smith'in etnisiteyi tanımlayan 6 kriterini (soy miti, ortak bellek vb.) iyi ezberle; hangisinin bu kriterlerden biri olmadığı sıklıkla sorulur.