← Ünite 5
Yönetim ve Organizasyon

Ünite 5: Organizasyon Yapısı ve Tasarımı

Anthony ve Govindarajan (2007)
Yönetim kontrol sistemleri alanında yaptıkları çalışmalarla organizasyon tasarımı ve kontrol mekanizmalarının entegrasyonuna yönelik temel teorik çerçeveyi çizmişlerdir.
Richard L. Daft (2022)
Organizasyon teorisi ve tasarımı alanındaki çalışmalarıyla, organizasyon yapısını etkileyen strateji, büyüklük, teknoloji ve çevre gibi durumsal faktörlerin modellemesini literatüre kazandırmıştır.
Marmara Depremi ve Kriz Yönetimi
Metinde kriz dönemlerinde veya kurumun toptan başarısızlığı riski söz konusu olduğunda, hızlı karar alabilmek adına merkezileşme derecesinin yükseldiği belirtilmektedir.
Nike Firmasının Şebeke Yapısı
Nike, tasarım faaliyetlerini bu konuda en iyi olan gelişmiş ülkelerde yaptırırken, üretimi Çin veya Tayvan gibi iş gücü maliyeti düşük ülkelerdeki uzman işletmelere dağıtarak şebeke organizasyonunu uygulamaktadır.

Anahtar Kavramlar

Organizasyon YapısıBir işletmedeki işleri, mevkileri, çalışanları ve aralarındaki otorite ile haberleşme ilişkilerini gösteren, işletmenin iskeletini ve çatısını oluşturan düzenleyici sistemdir.
İş Bölümü ve UzmanlaşmaBelirli bir işin birbirinden ayrı küçük parçalara bölünmesi ve her bir çalışanın işin tamamı yerine sadece belirli bir parçasını sürekli olarak yerine getirerek o alanda yetkinleşmesidir.
BiçimselleşmeKarar verme, iletişim ve kontrole ilişkin resmi kuralların, yazılı iş tanımlarının ve açıkça belirlenmiş prosedürlerin örgütsel yapıdaki ağırlık ve yoğunluk derecesidir.
Emir-Komuta BirliğiOrganizasyonlarda karmaşayı önlemek amacıyla, bir çalışanın yalnızca tek bir üstten doğrudan emir alması ve sadece o üste karşı sorumlu olması gerektiğini belirten klasik yönetim ilkesidir.
Kontrol AlanıBir yöneticinin veya üstün, doğrudan kendisine bağlı olan ve etkin bir şekilde denetleyip koordine edebileceği maksimum ast sayısını ifade eden kavramdır.
MerkezileşmeOrganizasyonlarda karar verme yetki ve hakkının büyük ölçüde örgütün en üst düzey yönetim kademelerinde toplanması durumudur.
Adem-i MerkezileşmeKarar verme yetkisinin alt kademelerdeki yöneticilere devredilmesi, alt kademelerin karar süreçlerine katılması veya kararları doğrudan kendilerinin verebilmesi durumudur.
Çapraşıklık (Komplekslik)Bir organizasyonun dikey kademe sayısı, yatay bölümlendirme derecesi ve coğrafi olarak farklı bölgelere yayılma düzeyinin oluşturduğu karmaşıklık derecesidir.
Matriks YapıFonksiyonel bölümlendirme ile ürüne dayalı bölümlendirmenin bir arada kullanıldığı, çalışanların hem fonksiyonel hem de proje yöneticisine rapor verdiği iki amirli yapıdır.
Şebeke OrganizasyonuBir mal veya hizmeti üretmek için gerekli olan tasarım, üretim ve pazarlama gibi faaliyetlerin tek bir firma yerine farklı uzman firmalara dağıtılarak yürütüldüğü esnek yapıdır.
Yalın OrganizasyonGereksiz tüm detaylardan, israftan ve hiyerarşik kademelerden arındırılmış, esnek, hızlı ve maliyet duyarlı çalışan sade organizasyon biçimidir.
Öğrenen OrganizasyonYeni bilgiyi ortaya çıkaran, geliştiren, bu bilgiyi mal ve hizmet üretiminde kullanan ve geçmiş tecrübeler ile hataları birer öğrenme fırsatı olarak gören dinamik sistemdir.
Stratejik ÇeviklikOrganizasyonların zamana dayalı rekabet avantajı elde etmek ve müşteri beklentilerini karşılamak amacıyla esnek ve hızlı faaliyetler gerçekleştirme yeteneği ve niyetidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Xerox Firmasının Süreç Odaklılığı

Xerox firması, geleneksel ve sınırlandırılmış fonksiyonel departmanlar yerine, tek bir süreç etrafında organize olmuş çok fonksiyonlu çapraz takımlar aracılığıyla ürün geliştirmektedir.

Kaizen ve Yalın Yönetim

Yalın organizasyonların temel ilkelerinden biri olan Kaizen, sürekli iyileştirme ve gelişim felsefesini esas alarak organizasyondaki tüm israfların ve gereksiz süreçlerin elenmesini hedefler.

Weber ve Bürokrasi Kuramı

Max Weber tarafından ortaya konulan bürokrasi modeli, standartlaşma, yazılı kurallar ve uzmanlaşma sayesinde rutin operasyonel görevlerin en yüksek etkinlik derecesiyle yerine getirilmesini amaçlar.

360 Derece Performans Değerlemesi

Sınırsız organizasyonlarda dikey sınırların kaldırılması ve hiyerarşinin düzleştirilmesiyle birlikte, çalışanların performansının her açıdan değerlendirilmesini sağlayan katılımcı bir sistemdir.

Stratejik Çevikliğin Dört Boyutu

Kaplan (2023) tarafından ortaya konulan modele göre stratejik çeviklik; strateji oluşturma, algılama, test etme ve uygulama olmak üzere dört temel boyuttan meydana gelmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Mekanik ve organik örgüt özelliklerinin karşılaştırıldığı tabloya çok iyi çalışın; sınavda hangi özelliğin hangi yapıya ait olduğu sıklıkla sorulmaktadır.
  • Matriks yapının 'kumanda birliği' ilkesini ortadan kaldırdığını ve çalışanların iki üste rapor verdiğini unutmayın; bu durum sınavda ayırt edici bir soru olarak gelebilir.
  • Sanal organizasyon ile şebeke organizasyonu arasındaki farka dikkat edin; her sanal organizasyon bir şebekedir ancak her şebeke sanal değildir.
  • Stratejik çevikliğin üç boyutu (stratejik duyarlılık, kolektif yükümlülük, kaynak akışkanlığı) ile dört unsuru (strateji oluşturma, algılama, test etme, uygulama) arasındaki ayrımı iyi yapın.
  • Bölümlendirme türlerinin avantaj ve dezavantajlarını çalışırken, hangisinin uzmanlaşma sağladığı hangisinin benzer işlerin tekrarlanmasına yol açtığı detayına odaklanın.