← Ünite 4
Temel Bilgi Teknolojileri 1

Ünite 4: Temel Bilgisayar Kullanımı

Master Boot Record (MBR)
Sabit diskin ilk sektörüdür ve bilgisayarın hangi işletim sistemiyle başlayacağına dair kritik verileri barındırır. Ön yükleme virüsleri bu bölüme yazılarak sistemin açılmasını doğrudan engelleyebilir.
Microsoft Defender Cihaz Sınırı
Microsoft Defender, tek bir Microsoft 365 hesabı üzerinden ek ücret ödemeden en fazla 5 farklı cihazın (bilgisayar, telefon vb.) güvenliğini izlemeye ve yönetmeye olanak tanır.
Alan Adı Uzantısı: .edu
Eğitim kurumlarının resmi web siteleri için tahsis edilen '.edu' uzantısı, internette güvenilir bilgi ararken öncelikli olarak tercih edilmesi gereken alan adlarının başında gelir.
Alan Adı Uzantısı: .gov
Devlet kurumlarının resmi web siteleri tarafından kullanılan uzantıdır. İnternette bilgi araştırması yaparken kaynağın güvenilirliğini doğrulamak için bu uzantıya sahip siteler tercih edilmelidir.

Anahtar Kavramlar

Kötü Amaçlı Yazılım (Malware)Kullanıcının bilgisi ve onayı dışında sisteme sızarak zarar vermek, veri çalmak veya sistemi kontrol altına almak amacıyla tasarlanmış yazılımların genel adıdır. Virüsler, solucanlar ve truva atları bu kapsama girer.
Dosya Sistemi VirüsüGenellikle EXE veya COM uzantılı çalıştırılabilir dosyalara bulaşan ve bu dosyalar çalıştırıldığında aktif hale gelerek kendi kodunu diğer program dosyalarına yazdıran virüs türüdür.
Ön Yükleme (Boot Sector) VirüsüSabit diskin ilk sektörü olan ve işletim sisteminin başlatılmasına dair kritik verileri içeren Master Boot Record (MBR) bölümüne bulaşarak sistemin açılmasını engelleyen virüs türüdür.
Makro Yazılım VirüsüWindows tabanlı uygulama yazılımlarında kullanılan scriptleri ve makro komut setlerini istismar ederek sisteme bulaşan, genellikle e-posta eklentileriyle yayılan virüslerdir.
Solucan (Worm)Ağ protokollerini ve sistem açıklarını kullanarak internet veya yerel ağlar üzerinden sistemden sisteme kendi kendine yayılan, ağ kaynaklarını tüketerek sistemi yavaşlatan zararlı yazılımdır.
Truva Atı (Trojan)Kullanıcıya faydalı veya cazip bir program gibi sunulan, ancak arka planda belirli bir zamana veya tetikleyici eyleme bağlı olarak çalışarak kişisel verileri çalan zararlı yazılımdır.
Casus Yazılım (Spyware)Kullanıcının internetteki gezinti geçmişini, şifrelerini, kredi kartı bilgilerini ve kişisel hareketlerini izinsiz olarak takip edip üçüncü şahıslara gönderen kötü amaçlı yazılımdır.
Çöp E-posta (Spam)Kullanıcının isteği dışında, genellikle reklam veya kimlik avı amacıyla birden çok kişiye aynı anda gönderilen yığın elektronik postalardır.
Arka Kapı (Back Door)Sistemde güvenlik duvarlarını aşarak dışarıdan yetkisiz erişim sağlanmasına ve saldırganların sisteme sızmasına imkan tanıyan açık kapılardır.
Microsoft Windows DefenderWindows işletim sistemleriyle birlikte yerleşik olarak gelen, bilgisayarı virüslere, fidye yazılımlarına ve diğer tehditlere karşı koruyan ücretsiz güvenlik aracıdır.
Web Tarayıcısı (Browser)İnternet üzerindeki web sitelerine erişmek, HTML, CSS ve JavaScript kodlarını işleyerek web sayfalarını görsel olarak görüntülemek için kullanılan yazılım uygulamasıdır.
Adres ÇubuğuWeb tarayıcılarında bağlanılmak istenen web sayfasının URL adresinin yazıldığı ve enter tuşu ile onaylanarak sayfaya gidildiği üst bölümdür.
Gizli SekmeTarayıcının web geçmişini, çerezleri, form verilerini ve şifreleri kaydetmesini engelleyerek kullanıcının gizli ve iz bırakmadan gezinmesini sağlayan moddur.
Güvenlik Duvarı (Firewall)Gelen ve giden ağ trafiğini belirli güvenlik kurallarına göre denetleyen, yetkisiz erişimleri ve siber saldırıları engelleyen yazılımsal veya donanımsal güvenlik sistemidir.
Microsoft Defender Çevrimdışı TaramaSistem çalışırken temizlenemeyen inatçı ve gizlenmiş kötü amaçlı yazılımları, bilgisayarı güvenli bir ortamda yeniden başlatarak tarayıp temizleyen gelişmiş tarama seçeneğidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Alan Adı Uzantısı: .k12

Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı ilk ve orta dereceli okullar, liseler ve kolejler tarafından kullanılan resmi eğitim kurumu alan adı uzantısıdır.

3D Security Teknolojisi

İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde ve para transferlerinde, bankaların kullanıcıya SMS veya mobil onay kodu göndererek kimlik doğrulaması yaptığı en güvenli ödeme protokolüdür.

Auditpol.exe Aracı

Windows işletim sistemlerinde güvenlik duvarı denetim olaylarını etkinleştirmek ve ağ trafiğindeki güvenlik olaylarını Olay Görüntüleyicisi üzerinden izlemek için kullanılan komut satırı aracıdır.

Antivirüs Ek Aracı: RKill

Sistemde çalışan ve antivirüs programlarının çalışmasını veya güncellenmesini engelleyen aktif kötü amaçlı yazılım süreçlerini sonlandırmak için kullanılan özel bir güvenlik aracıdır.

Antivirüs Ek Aracı: AdwCleaner

Tarayıcılara izinsiz yerleşen reklam yazılımlarını (adware), istenmeyen araç çubuklarını ve tarayıcı ana sayfasını değiştiren zararlı eklentileri temizlemek için tasarlanmış hafif bir araçtır.

Antivirüs Ek Aracı: Combofix

Bilgisayara derinden nüfuz etmiş inatçı virüsleri, trojanları ve spyware yazılımlarını otomatik olarak tarayıp sistemden kazıyan güçlü bir acil durum temizleme yazılımıdır.

Atatürk Üniversitesi Web Adresi

Ünitede örnek olarak verilen 'www.atauni.edu.tr' adresinde; 'atauni' kurum adını, 'edu' eğitim kurumu olduğunu ve 'tr' ise Türkiye ülke kodunu temsil etmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Virüs türlerinin bulaştığı alanları karıştırmayın; EXE/COM dosyalarına dosya sistemi virüsleri, MBR sektörüne ise ön yükleme virüsleri bulaşır.
  • Trojanların (Truva Atı) kendi kendini çoğaltma özelliğinin olmadığını, bu yüzden klasik virüs tanımına uymadığını sınavda çıkarsa mutlaka hatırlayın.
  • Microsoft Defender'ın pasif modda sadece tarama ve raporlama yaptığını, tehditleri temizlemediğini unutmayın; bu ayrım sınavlarda sıkça sorulur.
  • İnternet adreslerindeki '.edu' (eğitim) ve '.gov' (devlet) uzantılarının güvenilir kaynakları temsil ettiğini ve araştırma yaparken öncelikli tercih edilmesi gerektiğini bilin.
  • Solucanların (Worm) en büyük zararının ağ protokollerini istismar ederek sistemi yavaşlatması ve ağ kaynaklarını tüketmesi olduğunu unutmayın.