Dünyada ve ülkemizde sağlık, teknoloji ve yaşam standartlarında meydana gelen gelişmeler, doğumla beklenen yaşam süresinin uzamasına ve toplum genelindeki yaşlı nüfus oranının hızla artmasına neden olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yapılan resmi tanımlamaya göre, 65 yaş ve üzerindeki bireyler yaşlı (geriatrik) popülasyon olarak kabul edilmektedir. Günümüzde acil servislere başvuran hastaların çok büyük bir kısmını bu geriatrik popülasyon oluşturmaktadır. Bu nedenle, acil tıp çalışanlarının yaşlı hastaların kendilerine has özelliklerini, fizyolojik sınırlarını ve özel ihtiyaçlarını çok iyi bilmesi kritik bir önem taşımaktadır. Geriatrik hastaların klinik tabloları genç yetişkinlerden belirgin şekilde farklılık gösterir. Yaşlanma süreciyle birlikte bireylerin fiziksel yetenekleri azalmakta, günlük yaşam aktivitelerinde başkalarına olan bağımlılıkları artmakta ve kaza ile yaralanma riskleri yükselmektedir. Ayrıca, yaş ilerledikçe bireyde aynı anda bulunan kronik hastalıkların sayısı (komorbidite) artış gösterir. Yaşlanmanın getirdiği fizyolojik değişimler ve organ rezervlerindeki azalma nedeniyle, yaşlı hastalarda hastalıkların klinik semptomları ve bulguları genellikle atipiktir. Bu durum, klasik hastalık belirtilerinin maskelenmesine veya tamamen farklı semptomlarla ortaya çıkmasına yol açarak tanı sürecini zorlaştırır. Acil servise başvuran yaşlı bir hasta tamamen uyanık, çevreye uyumlu ve koopere olabileceği gibi; bazı ayrıntıları hatırlayamayan, kafası karışık (konfüze) veya tamamen tepkisiz bir durumda da olabilir. Bilişsel fonksiyon bozukluğu ile acil servise getirilen geriatrik hastalar, acil tıp ekiplerinin karşılaşabileceği en zorlu hasta gruplarından biridir. Bu bilişsel değişikliklerin arkasında Alzheimer ve demans gibi kronik nörodejeneratif süreçler yatabileceği gibi; inme, akut kanamalar, enfeksiyonlar veya ilaç yan etkileri gibi acil müdahale gerektiren akut ve hayatı tehdit eden durumlar da bulunabilir. Kardiyovasküler sistemde yaşlanmayla birlikte dejeneratif süreçler hız kazanır ve kalbin kan pompalama yeteneği doğrudan etkilenir. Kalp kapakçıklarının çevresinde kalsiyum birikmesi sonucu kapaklarda daralma (stenoz) veya kanın geriye doğru kaçması (regürjitasyon) gelişir. Sol ventrikülde miyosit boyutlarının artmasıyla hipertrofi oluşur, kalp duvarları kalınlaşır ve her kasılmada atılan kan miktarı azalarak kalp debisinde düşüşe yol açar. Bu durum, stres anında vücudun telafi edici (kompanzatuar) mekanizmalarının etkinliğini azaltır. Ayrıca, aterosklerozun artmasıyla baroreseptör duyarlılığı düşer ve bu durum ortostatik veya postural hipotansiyona zemin hazırlar. Solunum sisteminde, yardımcı solunum kaslarının gücü ve akciğerlerin elastikiyeti azalır. Kostaların sternumla birleştiği bölgelerde kalsiyum birikmesi göğüs kafesinin esnekliğini sınırlar. Alveoler yüzey alanının azalması oksijen ve karbondioksit difüzyonunu zorlaştırırken, beyin sapındaki kemoreseptörlerin duyarlılığının azalması hipoksi ve hiperkapninin hasta tarafından daha geç fark edilmesine yol açar. Küçük havayollarını destekleyen düz kas liflerinin azalması hava akım hızını düşürür. Öksürük refleksinin zayıflaması, solunum yollarındaki mukusun daha az antikor içermesi ve dehidratasyon sıklığı, yaşlıları pnömoni başta olmak üzere akciğer enfeksiyonlarına son derece yatkın hale getirir. Santral sinir sisteminde yaşla birlikte beyin kütlesi ve nöron sayısı azalırken, beyin omurilik sıvısı (BOS) miktarı artar. Beyinde plak ve nörofibriller yumakların oluşması bilişsel fonksiyonları geriletir. Nöronal dejenerasyon refleksleri yavaşlatır, pozisyon duyusunu (propriosepsiyon) zayıflatır ve kas-iskelet sistemindeki zayıflıkla birleşerek düşme sıklığını artırır. Gözde lens elastikiyetinin kaybı, gözyaşı azalması, katarakt, glokom, makula dejenerasyonu ve retina dekolmanı gibi patolojiler görme keskinliğini bozar. İşitme sisteminde ise yüksek frekanslı seslerin kaybıyla karakterize, progresif ve bilateral bir işitme kaybı olan presbiakuzi gelişir. Periferik sinirlerdeki hasar (nöropati) ise ağrı algısını azaltarak sessiz miyokard infarktüsü gibi tehlikeli durumlara yol açabilir. Gastrointestinal, endokrin, kas-iskelet, genitoüriner sistemler ve deride de önemli değişiklikler meydana gelir. Tat ve koku duyusunun azalması, diş kayıpları ve tükürük bezi atrofisi malnutrisyona yol açar. Karaciğer boyutunun ve kan akımının azalması ilaç metabolizmasını yavaşlatır. Endokrin sistemde norepinefrin, vazopressin, renin ve aldosteron düzeylerinin artışı hipertansiyona yol açarken, karbonhidrat intoleransı ve insülin direnci gelişir. Kas-iskelet sisteminde osteoporoz kemikleri kırılganlaştırır, disk daralması kifoza neden olur. Böbreklerde nefron kaybı ve renal kan akımının azalması ilaç toksisitesi riskini artırır. Derinin incelmesi ve ter üretiminin azalması ise yaraların geç iyileşmesine ve termoregülasyon bozukluklarına (hipotermi/hipertermi) neden olur. Kardiyovasküler ve solunum sistemi acilleri yaşlılarda en sık ölüm nedenleri arasındadır. Akut Miyokard İnfarktüsü (AMİ), yaşlılarda nöropati nedeniyle göğüs ağrısı olmaksızın tamamen 'sessiz' veya halsizlik, konfüzyon, bulantı, kusma ve senkop gibi atipik semptomlarla seyredebilir. Konjestif Kalp Yetmezliği (KKY) ise ekstremitelerde ödem, boyun venlerinde dolgunluk, ortopne, nefes darlığı ve anksiyete ile kendini gösterir. Solunum sıkıntısı (dispne) yaratan pulmoner ödem, pulmoner emboli (PTE), pnömoni ve KOAH gibi durumlar acil müdahale gerektirir. Pulmoner ödemde alveollere sıvı sızması gaz değişimini bozarken, pulmoner embolide pıhtı tıkanıklığı ani başlayan dispne ve lokalize göğüs ağrısına yol açar. Yaşlılarda pnömoni tablosu gençlerdeki gibi yüksek ateş ve titreme ile başlamayabilir; sadece hafif bir öksürük, iştahsızlık veya ani gelişen mental durum değişikliği (konfüzyon) tek bulgu olabilir. Bilişsel fonksiyonlarda akut bozulmaya yol açan inme (serebrovasküler olay) ve geçici iskemik atak (GİA) acil tıp ekiplerince hızlıca tanınmalıdır. İnmede tıkanıklık veya kanama sonucu kafa içi basınç artar; pupillerde dilatasyon, konuşma bozukluğu, tek taraflı güç ve duyu kaybı (paralizi) gözlenir. GİA'da ise bu belirtiler ilk 24 saat içinde tamamen düzelir ancak yaklaşan inmenin habercisidir. Epileptik nöbetler ve senkop da yaşlılarda sıklıkla kardiyak arrest, hipoglisemi veya elektrolit dengesizliklerine sekonder olarak tetiklenir. Diyabetin akut ve ölümcül bir komplikasyonu olan Non-Ketotik Hiperozmolar Hiperglisemik Koma (NKHHK), yaşlılarda aşırı yüksek kan şekeri seviyeleri ve ozmotik diürez sonucu gelişen ağır dehidratasyon ile karakterizedir. Bu hastalarda keton birikimi olmaksızın konfüzyon, kuru mukozalar ve taşikardi görülür. Çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi) nedeniyle yaşlılarda ilaç intoksikasyonları ve yan etkileri son derece yaygındır. Gastrointestinal sistem (GİS) kanamaları ise hematemez, melena veya hematokezya ile ortaya çıkar ve yaşlılarda çok az miktarda kan kaybında bile kompanzasyon yetersizliği nedeniyle hızla şoka yol açabilir. Termoregülasyon bozuklukları (hipotermi/hipertermi) ve yaşlı istismarı/ihmali de acil serviste mutlaka taranması gereken diğer kritik durumlardır. Yaşlı hastaların acil servisteki ilk değerlendirmesinde hem hastanın hem de sağlık personelinin güvenliği ön planda tutulmalıdır. Huzurevi veya bakım merkezlerinden gelen hastaların dirençli mikroorganizmalarla veya tüberkülozla enfekte olma riski yüksek olduğundan, personelin HEPA filtreli maske ve eldiven gibi kişisel koruyucu ekipmanları kullanması gerekir. Değerlendirme sürecinde ilk adım her zaman hava yolu güvenliğinin sağlanmasıdır. Yaşlılarda sıklıkla bulunan diş protezleri yerinden çıkarak hava yolu tıkanıklığına yol açabileceğinden ağız içi dikkatle kontrol edilmeli, gerekirse aspirasyon yapılmalı ve boyun sertliği olan hastalarda çene kaldırma (jaw-thrust) manevrası tercih edilmelidir. Hava yolu açıklığını korumak için bilişsel fonksiyonu bozuk veya travmalı hastalarda orofarengeal veya nazofarengeal airway kullanılmalıdır. Ventilasyon değerlendirilirken solunum hızı ve derinliği kontrol edilmeli, yetersizlik durumunda pozitif basınçlı ventilasyon başlatılmalıdır. Ancak yaşlı akciğerinin kırılgan yapısı nedeniyle yüksek basınçlı ventilasyondan kaçınılmalıdır. Oksijenizasyon sağlanırken hastanın SpO2 değeri %94'ün altındaysa veya dispne, kalp yetmezliği bulguları mevcutsa dakikada 2-4 litre oksijen başlanmalıdır. Ciddi solunum sıkıntısı olan ve SpO2 değeri %94'ün üzerinde tutulamayan hastalarda CPAP (Devamlı Pozitif Havayolu Basıncı) endikasyonu mevcuttur. Hastanın durumuna göre uygun pozisyonun verilmesi hayati önem taşır. Bilinci açık ve hava yolunu koruyabilen hastalar rahat nefes alabilmeleri için Fowler (yarı oturur) pozisyonunda taşınmalıdır. Bilinci kapalı veya bilişsel fonksiyonları kötü olan hastalar ise aspirasyon riskini en aza indirmek için sola yatar yan (recovery/iyileşme) pozisyonuna alınmalıdır. Spinal yaralanma şüphesi olan veya tamamen yanıtsız olan hastalarda ise omurga stabilizasyonu derhal sağlanmalı ve supin pozisyonda taşınmalıdır. Transfer esnasında hasta stabil ise 15 dakikada bir, unstabil ise 5 dakikada bir vital bulgular yönünden yeniden değerlendirilmelidir.