İnfografik
← Ünite 6
Borçlar Hukuku

Ünite 6: Borcun İfası ve Buna Dair Temel Özellik ve Sorunlar

TBK Madde 83: Şahsen İfa Zorunluluğunun Sınırı
Kanuna göre borcun bizzat borçlu tarafından ifa edilmesinde alacaklının menfaati bulunmadıkça borçlu, borcunu şahsen ifa etmekle yükümlü değildir. Bu durum para borçlarında üçüncü kişilerin ifasının geçerliliğini sağlar.
TBK Madde 116: İfa Yardımcılarının Sorumluluğu
Borçlu, yardımcılarının işi yürüttükleri sırada diğer tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür. Bu sorumlulukta borçlu, yardımcıyı seçerken ve denetlerken özen gösterdiğini kanıtlayarak sorumluluktan kurtulamaz.
Tıbbi Personelin Zararlarında Sorumsuzluk Anlaşması Yasağı
Kanuna göre uzmanlığı gerektiren ve izinle yürütülen hizmetlerde sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür. Bir hastanenin, doktor veya hemşirelerin hatalarından sorumlu olmayacağına dair yaptığı sözleşme geçersizdir.
TMK Madde 198: Aile Hukukunda Üçüncü Kişiye İfa
Eşlerden biri birliğin giderlerine katılmazsa, hâkim onun borçlularına ödemeyi diğer eşe yapmalarını emredebilir. Bu durumda borçlu, borcunu asıl alacaklı eşe değil, diğer eşe ifa etmek zorundadır.

Anahtar Kavramlar

İfaBorçlanılan edimin, borca uygun bir şekilde yerine getirilerek borç ilişkisinin sonlandırılması sürecidir. Örneğin, satıcının satılan malın mülkiyetini alıcıya devretmesi borcun ifasıdır.
HalefiyetBorcu ifa eden üçüncü kişinin, kanun gereği alacaklının haklarına sahip olması ve onun yerine geçmesidir. Örneğin, borçlunun borcu için saatini rehin veren Cemile'nin, saatin satılmasını önlemek için borcu ödeyip alacaklının yerine geçmesi.
İfa YardımcısıBorçlunun, borcun ifasını veya bir haktan yararlanılmasını kendi adına gerçekleştirmek üzere görevlendirdiği yardımcı şahıslardır. Örneğin, kalorifer tamiri yapan ustanın yanında çalıştırdığı çırak bir ifa yardımcısıdır.
Alacaklı TemerrüdüAlacaklının, kendisine usulüne uygun olarak teklif edilen edimi haklı bir sebep olmaksızın kabul etmekten kaçınması durumudur. Örneğin, çiftçinin topladığı domatesleri teslim etmek istemesine rağmen fabrika sahibinin bunları teslim almaması.
İfa Yerini Tutan Eda (Datio in solutum)Borçlunun, alacaklının kabulüyle asıl edimden başka bir edimi ifa ederek borcu derhal ve tamamen sona erdirmesidir. Örneğin, bisiklet teslim edemeyen satıcının alıcıya başka model bir bisiklet vermesi ve borcun bitmesi.
İfa Uğruna Eda (Datio solvendi causa)Borçlunun, borcu tasfiye etmek amacıyla alacaklıya başka bir edim veya alacak hakkı sunması, borcun ise ancak bu edimin paraya çevrildiği oranda sona ermesidir.
Aliud (Yabancı Edim)Borçlunun, sözleşmede kararlaştırılan edimden tamamen farklı, alakasız bir şeyi ifa etmeye kalkışmasıdır. Bu durum ayıplı ifa değil, hiç ifa etmeme (ifa etmeme) hükmündedir.
Kısmi İfaBölünebilir nitelikteki bir edimin tamamının değil, sadece bir kısmının alacaklıya sunulmasıdır. Borcun tamamı belli ve muaccel ise alacaklı kısmi ifayı reddedebilir.
MuacceliyetBorcun vadesinin gelmiş olması ve alacaklı tarafından ifasının talep edilebilir, dava edilebilir hale gelmesidir.
Müeccel Borçİfa zamanı henüz gelmemiş, bir vadeye bağlanmış ve bu nedenle alacaklı tarafından henüz talep edilemeyen borçtur.
Nispi Kesin VadeEdimin ifa edileceği tarihin net olarak belirlendiği, ancak bu tarihten sonra da ifanın alacaklı açısından hala mümkün ve faydalı olduğu vade türüdür.
Mutlak Kesin VadeEdimin ancak kararlaştırılan belirli bir zamanda ifa edilebileceği, bu zaman geçtikten sonra ifanın imkansız hale geleceği vade türüdür. Örneğin, düğün günü için sipariş edilen gelinlik.
Götürülecek Borçİfa yerinin alacaklının yerleşim yeri olduğu borç türüdür. Kanuna göre para borçları aksi kararlaştırılmadıkça götürülecek borçtur.
Aranılacak BorçAlacaklının, borçlunun yerleşim yerine giderek edimi talep etmesi gereken borçtur. Parça borçları ve diğer borçlar kural olarak aranılacak borçtur.
Ödemezlik Def'iKarşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, kendi borcunu ifa etmeyen veya ifasını teklif etmeyen tarafın, karşı taraftan ifa talep etmesi halinde diğer tarafın borcunu ifadan kaçınma hakkıdır.
Bileşik Faiz (Anasor/Anapara Faizi)İşlemiş faizin anaparaya eklenmesiyle oluşan yeni toplam miktar üzerinden tekrar faiz işletilmesi işlemidir; kural olarak yasaktır.
Tevdi HakkıAlacaklının temerrüde düşmesi durumunda, borçlunun edim konusunu hâkim kararıyla belirlenen güvenli bir yere teslim ederek borçtan kurtulma yetkisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

TBK Madde 107: Alacaklı Temerrüdünde Tevdi Hakkı

Alacaklının temerrüdü halinde borçlu, verme borçlarında edim konusunu alacaklının hasar ve gideri kendisine ait olmak üzere tevdi ederek borçtan kurtulabilir.

TBK Madde 108: Temerrütte Satma Hakkı

Teslim edilecek şey bozulabilir nitelikteyse veya saklanması aşırı gider gerektiriyorsa, borçlu önceden ihtarda bulunarak hâkim izniyle malı açık artırmayla sattırıp bedelini tevdi edebilir.

TBK Madde 84: Kısmi İfayı Reddetme Yetkisi

Borcun tamamı belli ve muaccel ise, alacaklı kısmen ifayı reddedebilir. Alacaklı bu durumda kısmi ifayı kabul etmediği için alacaklı temerrüdüne düşmez.

TBK Madde 86: Cins Borçlarında Ortalama Kalite Kuralı

Cins borçlarında seçim hakkı borçluya aittir. Ancak borçlunun seçeceği edimin kalitesi, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça ortalama nitelikten daha düşük olamaz.

3095 Sayılı Kanun: Yasal Faiz Oranları

Türkiye'de kanuni anapara faiz oranı 1 Haziran 2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Cumhurbaşkanı Kararıyla %24 olarak uygulanmaktadır.

TBK Madde 88 ve 120: Faiz Sınırları

Sözleşmeyle belirlenecek yıllık anapara faizi yasal faizin %50 fazlasını; yıllık temerrüt faizi ise yasal faizin %100 fazlasını aşamaz. Aşan kısımlar hükümsüzdür.

TBK Madde 93: Tatil Günlerinin Vadeye Etkisi

İfa zamanı veya sürenin son günü kanunen tatil kabul edilen bir güne rastlarsa, vade kendiliğinden bugünü izleyen ve tatil olmayan ilk iş gününe geçer.

TBK Madde 104: Dönemsel Edimlerde İfa Karinesi

Kira veya faiz gibi dönemsel edimlerde, alacaklı çekince belirtmeksizin son dönem için makbuz vermişse, önceki dönemlere ait borçların da ifa edildiği karine olarak kabul edilir.

Sınavda Dikkat Et

  • İfa yardımcısının fiillerinden sorumlulukta (TBK m. 116) borçlunun özen kanıtı getirerek sorumluluktan kurtulamayacağını unutmayın; bu bir kusursuz sorumluluk halidir.
  • Para borçlarının götürülecek borç, parça borçlarının ise aranılacak borç olduğunu ve aksine anlaşma yoksa ifa yerlerinin buna göre belirlendiğini sınavda mutlaka hatırlayın.
  • Kısmi ifanın reddedilebilmesi için borcun tamamının hem belirli hem de muaccel olması şarttır; bu iki şarttan biri eksikse kısmi ifa reddedilemez.
  • Yabancı para borçlarında vadesinde ödeme yapılmazsa seçim hakkının alacaklıya geçtiğini ve alacaklının fiili ödeme günündeki kur üzerinden TL talep edebileceğini unutmayın.
  • Sözleşmeyle belirlenebilecek faiz sınırlarına dikkat edin: Anapara faizi yasal faizin %50 fazlasını, temerrüt faizi ise %100 fazlasını aşamaz.