Ünite 5: Uyarlanması ile Temsil

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 6

Bu maddeye göre, vitrinde, rafta veya elektronik ortamda açıkça görülebilir şekilde teşhir edilen bir malın, üzerinde 'satılık değildir' ibaresi bulunmadıkça satılmasından kaçınılamaz. Bu hüküm, satıcıya tüketiciyle sözleşme yapma zorunluluğu yükler.

TBK m. 91 ve Ayın Ortası Kuralı

Sözleşmede borcun ifası için 'ayın ortası' kararlaştırılmışsa ve taraflar arasında uyuşmazlık çıkarsa, TBK m. 91 uyarınca bu ifadeden kesin olarak ilgili ayın 15. günü anlaşılır. Bu kural, kanun koyucunun getirdiği tipik bir yorumlayıcı hükümdür.

TBK m. 89 ve Para Borçlarının İfa Yeri

Para borçları, aksi kararlaştırılmadıkça alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir. Ancak borcun doğumundan sonra alacaklının yerleşim yerini değiştirmesi ifayı önemli ölçüde güçleştirmişse, borçlu borcunu alacaklının önceki yerleşim yerinde ifa edebilir.

TBK m. 480/II Götürü Bedel İstisnası

Eser sözleşmelerinde başlangıçta öngörülemeyen durumlar, belirlenen götürü bedelle eserin yapılmasını imkansızlaştırırsa, yükleniciye hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün değilse sözleşmeden dönme hakkı tanınmıştır.

Anahtar Kavramlar

Sözleşme Yapma ZorunluluğuKişinin sözleşme özgürlüğünün kanun veya ön sözleşme gereği kısıtlanarak, belirli koşulları taşıyan karşı tarafla sözleşme kurmakla yükümlü olması durumudur. Örneğin, belediyelerin yasalara uygun konut sahipleriyle abonelik sözleşmesi yapmaktan kaçınamaması bu duruma somut bir örnektir.

Ön SözleşmeTarafların ileride asıl sözleşmeyi kurmayı karşılıklı olarak taahhüt ettikleri, geçerliliği asıl sözleşmenin şekil şartına bağlı olan hazırlık niteliğindeki sözleşmedir. Noterde yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmesi en yaygın ön sözleşme örneğidir.

Sübjektif YorumSözleşme hükümlerinin anlamlandırılmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, onların gerçek ve ortak iradelerinin esas alınması yöntemidir.

Sistematik YorumSözleşmedeki tartışmalı bir hükmün tek başına değil, sözleşmenin bütünü, bulunduğu bölüm, başlıklar ve diğer maddelerle olan ilişkisi göz önünde bulundurularak yorumlanması prensibidir.

Güven TeorisiTarafların gerçek iradelerinin uyuşmadığı veya tespit edilemediği durumlarda, dürüstlük ilkesi gereğince orta zekalı ve makul bir muhatabın somut koşullar altında bu beyanlara yükleyeceği objektif anlamın esas alınmasıdır.

Yorumlayıcı HükümTarafların sözleşmede kararlaştırdıkları ancak netleştirmedikleri ifadeleri açıklığa kavuşturmak için kanun koyucu tarafından getirilen kurallardır. Örneğin, 'ayın ortası' ifadesinden ayın 15'inin anlaşılması bu tür bir kuraldır.

Sözleşmede BoşlukSözleşmenin esaslı unsurları dışında kalan yan meselelerde, tarafların bilerek veya unuttukları için herhangi bir düzenleme yapmamış olmaları durumudur.

Tamamlayıcı (Yedek) Hukuk KuralıTarafların sözleşmede düzenlemedikleri boşluk bıraktıkları yan hususlarda, aksini kararlaştırmadıkları sürece doğrudan uygulanarak boşluğu dolduran kanun hükümleridir.

Ahde Vefa (Pacta Sunt Servanda)Sözleşme ilişkisinde tarafların üstlendikleri borçları, koşullar değişse bile sözleşmeye uygun olarak aynen ve dürüstlükle yerine getirmek zorunda olmaları ilkesidir.

Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m. 138)Sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan öngörülemez olağanüstü durumlar nedeniyle, borcun ifasının dürüstlük kuralına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine zorlaşması durumudur.

İşlem Temelinin ÇökmesiSözleşmenin üzerine inşa edildiği ortak koşulların ve dengenin, tarafların kusuru olmaksızın radikal biçimde değişmesi sonucu edimler arasındaki dengenin adil olmayan şekilde bozulmasıdır.

Doğrudan TemsilTemsilcinin, temsil edilenin ad ve hesabına hareket ederek hukuki işlemi gerçekleştirmesi ve bu işlemin sonuçlarının doğrudan temsil edilenin şahsında doğmasıdır.

Dolaylı TemsilTemsilcinin kendi adına fakat temsil edilenin hesabına hareket etmesiyle, hukuki işlemin sonuçlarının önce temsilci üzerinde doğması, ardından iç ilişkiyle temsil edilene devredilmesi sürecidir.

Yetkisiz TemsilBir kimsenin temsil yetkisi olmadığı halde kendisini temsilci gibi göstererek üçüncü kişilerle hukuki işlem yapması durumudur.

Askıda HükümsüzlükYetkisiz temsilcinin yaptığı işlemin, temsil edilen tarafından onaylanıp onaylanmayacağı kesinleşene kadar geçerlilik kazanmadan beklediği geçici hukuki durumdur.

Menfi (Olumsuz) ZararSözleşmenin geçersizliği veya kurulmaması nedeniyle uğranılan, sözleşme yapılmasaydı uğranılmayacak olan fiili zararları ve masrafları kapsayan tazminat türüdür.

Müspet (Olumlu) ZararSözleşmenin geçerli olarak kurulup gereği gibi ifa edilmesi durumunda elde edilecek olan, ancak ifa edilmeme yüzünden mahrum kalınan ekonomik faydadır.

Diğer Önemli Bilgiler

TBK m. 138 Aşırı İfa Güçlüğü Şartları

Borçlunun uyarlama talep edebilmesi için olağanüstü durumun borçludan kaynaklanmaması, ifanın dürüstlük kuralına aykırı derecede zorlaşması ve borcun henüz ifa edilmemiş veya haklar saklı tutularak (ihtirazi kayıtla) ifa edilmiş olması gerekir.

TBK m. 504/III Özel Yetki Gerektiren İşlemler

Temsilcinin temsil edilen adına dava açabilmesi, sulh olabilmesi, hakeme başvurabilmesi, kefil olabilmesi, taşınmazı devredebilmesi veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tesis edebilmesi için kendisine mutlaka özel yetki verilmiş olması şarttır.

TBK m. 40/II Temsil Sıfatının Bildirilmemesi

Temsilci hukuki işlemi yaparken temsilci sıfatını bildirmezse, işlemin sonuçları kendisine ait olur. Ancak karşı taraf temsil ilişkisini durumun gereğinden çıkarabiliyorsa veya kiminle işlem yaptığının önemi yoksa, işlem doğrudan temsil edileni bağlar.

TBK m. 46 Yetkisiz Temsilde Onama Süresi

Yetkisiz temsilcinin işlem yaptığı üçüncü kişi, temsil olunana uygun bir süre vererek işlemi onaylayıp onaylamayacağını bildirmesini isteyebilir. Bu süre içinde işlemin onanmaması durumunda, üçüncü kişi işlemle bağlı olmaktan kurtulur.

TBK m. 42/III Görünüşte Temsil Yetkisi

Temsil olunan, temsil yetkisi verdiğini üçüncü kişilere bildirmiş ancak bu yetkiyi geri aldığını onlara bildirmemişse, yetkinin geri alındığını iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez ve yapılan işlemle bağlı kalır.

TBK m. 43 Temsil Yetkisinin Sona Erme Halleri

Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, aksi kararlaştırılmadıkça temsil olunanın veya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi veya iflas etmesi durumlarında kendiliğinden sona erer.

TBK m. 44 Yetki Belgesinin İadesi

Temsil yetkisi sona eren temsilci, kendisine verilmiş olan yetki belgesini temsil olunana geri vermekle veya hâkimin belirleyeceği yere bırakmakla yükümlüdür. Aksi halde doğacak zararlardan temsil olunan sorumludur.

TBK m. 45 Temsilcinin Yetkisizliğinden Habersiz Olması

Temsilci, yetkisinin sona ermiş olduğunu bilmediği sürece, temsil olunan veya halefleri, temsilcinin yapmış olduğu hukuki işlemlerin sonuçlarıyla bağlı kalmaya devam ederler.

Sınavda Dikkat Et

Ön sözleşmenin şekil şartına dikkat edin; asıl sözleşme hangi şekle tabi ise ön sözleşme de o şekle tabidir, aksi halde geçersiz olur.
Sözleşmenin yorumunda tarafların gerçek iradesi (sübjektif yorum) her zaman farazi iradesinden (objektif yorum) üstündür; farazi iradeye sadece gerçek irade tespit edilemediğinde başvurulur.
Sözleşmede boşluk olması durumunda doğrudan hâkime gidilmez; öncelikle kanundaki yedek (tamamlayıcı) kuralların varlığı araştırılmalıdır.
Uyarlama (TBK m. 138) talep edebilmek için borcun ifa edilmemiş olması veya ifa edilmişse hakların saklı tutulduğuna dair ihtirazi kayıt konulmuş olması şarttır.
Temsilcinin taşınmaz satışı, kefil olma ve dava açma gibi işlemleri yapabilmesi için genel vekaletname yetmez, mutlaka özel yetkiye sahip olması gerekir.