← Ünite 13
Medeni Hukuk 2

Ünite 13: Mülkiyet

Mirasçıların Tescilsiz Kazanımı
Miras bırakanın ölümüyle birlikte terekedeki taşınmazların mülkiyeti, yasal ve atanmış mirasçılara tapuya tescilden önce kanun gereği kendiliğinden geçer. Ancak bu durum vasiyet alacaklılarını kapsamaz; vasiyet alacaklıları sadece kişisel bir talep hakkı kazanır.
Olağanüstü Zamanaşımında 20 Yıllık Süre
Olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülkiyet kazanabilmek için zilyetliğin davasız ve aralıksız olarak tam 20 yıl sürmesi gerekir. Bu sürenin dolmasıyla birlikte zilyet, tescil davası açarak mülkiyeti tescilden önce kazanmış olur.
Yitik Malda 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre
Kaybedilmiş bir taşınır eşyayı bulan kişi, kolluk kuvvetlerine veya muhtara bildirim yaptıktan ya da ilan ettikten itibaren 5 yıl içinde asıl malik ortaya çıkmazsa, eşyanın mülkiyetini aslen kazanır.
Olağan Zamanaşımında 10 Yıllık Süre
Tapuda adına yolsuz tescil bulunan iyi niyetli zilyet, taşınmazı davasız ve aralıksız 10 yıl boyunca elinde bulundurursa mülkiyet hakkını kazanır ve bu sürenin sonunda tapu sicilinin düzeltilmesi davası ona karşı açılamaz.

Anahtar Kavramlar

Mülkiyet HakkıEşya üzerinde sahibine kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma dahil en tam ve geniş yetkileri veren, konusu maddi mallar olan mutlak ve ayni haktır.
İstihkak DavasıMalikin, elinden rızası dışında çıkan eşyasını haksız olarak elinde bulunduran kişiden geri almasını sağlayan, mülkiyet hakkının pasif yetkisine dayanan davadır.
El Atmanın Önlenmesi DavasıMülkiyet hakkına yönelik olarak gerçekleştirilen haksız ve devam eden bir saldırının kaldırılmasını veya önlenmesini sağlayan koruyucu davadır.
Bütünleyici ParçaYerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılması mümkün olmayan parçadır; örneğin evin çatısı.
EklentiAsıl şeyin işletilmesi veya korunması için sürekli olarak ona özgülenen ve kullanılışında asıl şeye bağlı kılınan taşınır maldır; örneğin televizyonun kumandası.
Paylı MülkiyetBirden çok kimsenin, maddi olarak bölünmemiş bir eşyanın tamamına belirli ve taksim edilmemiş paylarla birlikte malik olması durumudur.
Elbirliği MülkiyetiKanun veya sözleşme gereği oluşan bir topluluk dolayısıyla, ortakların payları belirlenmeksizin eşyanın tamamına birlikte malik oldukları mülkiyet türüdür.
Yolsuz TescilTasarruf yetkisinden yoksun kişi tarafından yapılan veya geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan, mülkiyetin geçişini sağlamayan geçersiz tapu kaydıdır.
İşgal (Taşınmazda)Tapuda kayıtlı olup da maliki tarafından mülkiyet hakkı terkin edilmiş sahipsiz bir taşınmaz üzerinde malik olma iradesiyle fiili hakimiyet kurulmasıdır.
Yeni Arazi OluşumuBirikme, toprak kayması veya su yatağının değişmesi gibi doğal sebeplerle sahipsiz yerlerde yeniden oluşan yararlanmaya elverişli arazinin devlete ait olması durumudur.
Olağan Kazandırıcı ZamanaşımıTapuda adına yolsuz tescil bulunan iyi niyetli kişinin, taşınmaz üzerindeki zilyetliğini davasız ve aralıksız 10 yıl sürdürerek mülkiyeti kazanmasıdır.
Olağanüstü Kazandırıcı ZamanaşımıTapusuz veya maliki tapudan anlaşılamayan bir taşınmazı davasız, aralıksız ve malik sıfatıyla 20 yıl zilyetliğinde bulunduran kişinin mülkiyeti kazanmasıdır.
SahiplenmeMalik olma iradesiyle sahipsiz bir taşınır eşyanın zilyetliğinin ele geçirilerek üzerinde aslen mülkiyet hakkı kurulması işlemidir.
DefineÇok uzun zaman önce saklanmış veya gömülmüş olan, duruma göre artık malikinin bulunmadığı kesin olarak anlaşılan ve bilimsel değer taşımayan değerli taşınır nesnelerdir.
İşleme (Spesifikasyon)Bir kimsenin başkasına ait bir taşınır malzemeyi işleyerek yeni bir şekle sokması, emeğin değeri malzemenin değerinden fazla ise yeni şeyin mülkiyetini kazanmasıdır.
Karışma ve BirleşmeBirden fazla kişiye ait taşınır malların, önemli bir zarar veya aşırı emek olmaksızın ayrılmayacak şekilde bir araya gelerek yeni bir bütün oluşturmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Vakfedilen Taşınmazların Geçiş Anı

Bir vakfın mahkemece tutulan vakıf siciline tescil edilmesiyle birlikte, vakfa özgülenen taşınmazların mülkiyeti tapuda henüz tescil işlemi yapılmadan önce doğrudan vakıf tüzel kişiliğine geçer.

Olağanüstü Zamanaşımında İlan Süreci

Olağanüstü zamanaşımına dayalı tescil davasında mahkeme, davanın konusunu gazeteyle bir defa ve taşınmazın bulunduğu yerde en az üç defa ilan eder. Son ilandan itibaren 3 ay içinde itiraz gelmezse tescile karar verilir.

Doğal Ürünlerin Hukuki Statüsü

Doğal ürünler (örneğin ağacın meyvesi veya koyunun yünü), asıl şeyden ayrılıncaya kadar onun bütünleyici parçası sayılır ve asıl şeyin malikine ait olur. Ayrılma ile bağımsız taşınır eşya niteliği kazanırlar.

Elbirliği Mülkiyetini Doğuran İlişkiler

Hukukumuzda elbirliği mülkiyeti sadece belirli ilişkilerden doğar. Bunlar eşler arasındaki mal ortaklığı, aile malları ortaklığı, miras ortaklığı ve Borçlar Kanunu'na göre kurulan adi ortaklıktır.

Taşınmaz İşgalinde Tapu Şartı

Bir taşınmazın işgal yoluyla kazanılabilmesi için o taşınmazın tapuya kayıtlı olması ve malikinin talebiyle kaydın terkin edilmiş olması gerekir. Tapusuz taşınmazlar işgal yoluyla kazanılamaz.

Taşınır Zamanaşımında 5 Yıl Kuralı

Başkasının taşınır malını davasız, aralıksız, iyi niyetle ve malik sıfatıyla 5 yıl boyunca zilyetliğinde bulunduran kişi, kazandırıcı zamanaşımı yoluyla o taşınırın maliki olur.

Eklentide Tasarruf Kuralı

Asıl şeye ilişkin yapılan rehin, satış gibi hukuki tasarruflar, taraflarca aksi kararlaştırılmadığı sürece asıl şeyin eklentilerini de (örneğin otomobilin radyosunu) kendiliğinden kapsar.

Yeni Arazi Oluşumunda Devletin Kazanımı

Toprak kayması, birikme veya su yatağının değişmesiyle sahipsiz yerlerde oluşan yararlanmaya elverişli yeni araziler, herhangi bir tescile gerek kalmaksızın doğrudan doğruya devlete ait olur.

Sınavda Dikkat Et

  • Bütünleyici parça ile eklenti ayrımına dikkat edin; bütünleyici parça ayrıldığında asıl şey zarar görür (örn. pencere), eklenti ise bağımsız taşınırdır (örn. kumanda).
  • Paylı mülkiyette paydaşların kendi payları üzerinde tek başına tasarruf yetkisi varken, elbirliği mülkiyetinde oybirliği olmadan hiçbir ortak pay üzerinde tasarruf edemez.
  • Tescilsiz kazanım hallerinde (miras, mahkeme kararı vb.) mülkiyet tescilden önce kazanılır ancak tasarruf işlemleri yapabilmek için tapuya tescil şarttır.
  • Olağan zamanaşımı süresi 10 yıl ve iyi niyet şarttır; olağanüstü zamanaşımı süresi ise 20 yıldır ve zilyedin iyi niyetli olması şart değildir.
  • Taşınır mülkiyetinin zamanaşımıyla kazanılma süresi 5 yıldır ve zilyedin mutlaka iyi niyetli olması gerekir.
  • Yitik malı (bulunmuş eşya) bulan kişinin mülkiyeti kazanabilmesi için bildirimden itibaren 5 yıl geçmesi ve bu sürede malikin çıkmaması gerekir.