← Ünite 14
Medeni Hukuk 2

Ünite 14: Sınırlı Ayni Haklar

Tüzel Kişilerde İntifa Hakkı Süresi
Türk Medeni Kanunu'nun 797. maddesi uyarınca, intifa hakkı sahibi bir tüzel kişi ise, bu hak tüzel kişiliğin sona ermesiyle son bulur. Ancak tüzel kişilik devam etse dahi intifa hakkı en çok 100 yıl süreyle kurulabilir.
Üst Hakkının Azami Süresi
Medeni Kanun m. 826 kapsamında üst hakkı, tapu kütüğüne bağımsız ve sürekli bir hak olarak kaydedildiğinde en fazla 100 yıl için kurulabilir. Bu süre dolduğunda hak sona erer.
Belediye Gelirleri Kanunu ve Taşınmaz Yükü
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 86-88. maddelerinde yer alan yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına katılma borçları, Türkiye'deki taşınmaz yükü uygulamalarına somut birer örnektir.
Tapusuz Taşınmazlarda Rehin Yasağı
Türk Medeni Kanunu'nun 853. maddesi uyarınca, tapuya kayıtlı olmayan taşınmazlar üzerinde taşınmaz rehni kurulması kesinlikle mümkün değildir. Rehin için aleniyet ilkesi gereği tapu kaydı şarttır.

Anahtar Kavramlar

Sınırlı Ayni HakMülkiyet hakkından doğan kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkilerinden yalnızca birini veya birkaçını sahibine veren, herkese karşı ileri sürülebilen ayni haktır. Örneğin, intifa hakkı sahibine eşyayı kullanma ve ondan yararlanma yetkisi verir.
Eşyaya Bağlı İrtifakBir taşınmaz üzerinde, diğer bir taşınmazın yararına kurulmuş olan ve yüklü taşınmaz malikini katlanma veya kaçınma borcu altına sokan yükümlülüktür. Örneğin, bir araziden diğer arazi lehine geçit hakkı kurulması bu türdendir.
Düzenli Kişisel İrtifakLehine kuruldukları kişiye sıkı sıkıya bağlı olan, başkasına devredilmesi ve mirasçılara geçmesi kanunen mümkün olmayan irtifak haklarıdır. İntifa hakkı ve oturma hakkı bu kategoride yer alır.
Düzensiz Kişisel İrtifakKişiye bağlı olarak kurulabilen ancak taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça başkalarına devredilebilen ve mirasçılara geçebilen irtifak haklarıdır. Üst hakkı ve kaynak hakkı düzensiz kişisel irtifaklardır.
İntifa HakkıTaşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilen ve sahibine hakkın konusu üzerinde tam yararlanma ve kullanma yetkisi veren kişisel irtifak hakkıdır.
Oturma HakkıBir kimseye bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi veren, sadece gerçek kişiler lehine kurulabilen ve devri hiçbir şekilde mümkün olmayan irtifak hakkıdır.
Üst HakkıBir kimseye, başkasına ait bir arazinin altında veya üstünde inşaat yapma ya da mevcut yapıyı muhafaza ederek onun maliki olma yetkisi veren irtifak hakkıdır.
Kaynak HakkıBir başkasına ait arazide bulunan su kaynağından su alma ve bu suyu kendi arazisine akıtarak kullanma yetkisi sağlayan irtifak hakkıdır.
Taşınmaz YüküBir taşınmazın malikini, sadece o taşınmazın değeriyle sorumlu olmak üzere, bir başkasına bir şey vermek veya yapmakla yükümlü kılan ayni haktır.
Sabit Dereceler İlkesiTaşınmaz rehninde, birden fazla rehin hakkının öncelik sırasının tescil tarihiyle değil, kaydedildikleri rehin derecesiyle belirlenmesini öngören ilkedir.
İpotekMevcut, doğması kesin veya olası bir alacağı güvence altına almak amacıyla bir taşınmazın teminat gösterilmesiyle kurulan ve borçluya kişisel sorumluluk yükleyen rehin hakkıdır.
İrat SenediSadece tarım arazileri, konutlar ve arsalar üzerinde kurulabilen, alacaklının borçlunun diğer malvarlığına gidemeyip sadece taşınmazın değeriyle sınırlı ayni sorumluluğa sahip olduğu rehin türüdür.
Teslime Bağlı RehinBir alacağın güvencesi olarak, rehne konu taşınır eşyanın zilyetliğinin rehin veren tarafından alacaklıya veya güvenilir bir üçüncü kişiye devredilmesiyle kurulan rehin türüdür.
Hapis HakkıAlacaklının, borçlunun rızasıyla elinde bulundurduğu taşınır veya kıymetli evrakı, muaccel alacağı ödenene kadar geri vermeyip paraya çevirme yetkisine sahip olduğu kanuni rehin hakkıdır.
İpotekli Borç SenediTaşınmaz malikinin taşınmazını teminat göstererek düzenlediği, hem taşınmaz rehni güvencesi sağlayan hem de kişisel borçluluk doğuran kıymetli evrak niteliğindeki rehin türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Hapis Hakkına Konu Olamayacak Belgeler

Paraya çevrilme kabiliyeti bulunmayan pasaport, sürücü ehliyeti, kişisel mektuplar ve fotoğraflar, Medeni Kanun m. 951 uyarınca hapis hakkına kesinlikle konu edilemez.

Teslim Şartı Aranmayan Taşınır Rehinleri

Hayvan rehni, gemi ipoteği, ticari işletme rehni ve motorlu taşıt rehni gibi durumlarda, zilyetliğin devrine gerek kalmaksızın özel sicillere tescil yoluyla rehin hakkı kurulabilir.

İrat Senedinin Konu Sınırı

Medeni Kanun m. 903 uyarınca, irat senedine her taşınmaz konu olamaz; bu hakkın güvencesini sadece tarım arazileri, konutlar ve üzerinde bina yapılabilecek arsalar oluşturabilir.

Taşınmaz Rehninin Güvence Kapsamı

Medeni Kanun m. 862 ve 863 uyarınca; taşınmazın bütünleyici parçaları, eklentileri, sigorta tazminatları ve takibin başlamasından paraya çevrilmeye kadar işleyen kira bedelleri rehnin güvencesine dâhildir.

Rehin Karşılığı Ödünç Verme İzni

Medeni Kanun m. 962 uyarınca, ticari bir işletme olarak taşınır rehni karşılığında ödünç para verme (rehin dükkanı/sarraflık) işiyle uğraşmak isteyenlerin yetkili makamdan resmi izin alması zorunludur.

Taşınır Rehninde Sıra Belirlenmesi

Medeni Kanun m. 948 uyarınca, taşınır rehninde sabit dereceler sistemi uygulanmaz. Aynı taşınır üzerinde birden fazla rehin kurulduğunda, öncelik sırası tamamen rehinlerin kuruluş tarihine göre belirlenir.

Yapma Borçlarının İrtifaklara Konu Olamaması

Medeni Kanun m. 779/2 uyarınca, bir yapma borcu (olumlu edim) tek başına bir irtifak hakkının ana konusunu oluşturamaz; irtifak borcu ancak katlanma veya kaçınma şeklinde olabilir.

Sınavda Dikkat Et

  • İntifa hakkı ile oturma hakkı arasındaki farklara çok dikkat edin; intifa hakkının kullanımı devredilebilirken, oturma hakkının kullanımı hiçbir şekilde devredilemez.
  • Tüzel kişilerde intifa hakkının en fazla 100 yıl olabileceği bilgisi sınavlarda süre sorularında sıkça karşınıza çıkar, bu süreyi unutmayın.
  • Hapis hakkının doğması için eşyanın mutlaka borçlunun rızasıyla alacaklının elinde bulunması ve paraya çevrilebilir olması gerektiğini aklınızda tutun.
  • İrat senedinde borçlunun sadece ayni sorumluluğu (taşınmazla sınırlı) varken, ipotekte kişisel sorumluluğunun da olduğunu karıştırmayın.
  • Taşınır rehninde sabit dereceler ilkesinin uygulanmadığını, sıranın tamamen kuruluş tarihine göre belirlendiğini unutmayın.
  • Yapma borçlarının tek başına bir irtifak hakkının ana konusu olamayacağını, irtifakların katlanma veya kaçınma borcu doğurduğunu bilin.