Ünite 10: Seleksiyon

Robert Bakewell ve 1760 Yılı Islah Çalışmaları

İngiltere'de 1760 yılında Robert Bakewell tarafından başlatılan ilk bilimsel ıslah çalışmalarında, et sığırlarının hızlı büyümesi hedeflenmiştir. Bu sistemli seleksiyon sayesinde kasaplık sığırların ortalama canlı ağırlığı 170 kg'dan 360 kg'a çıkarılmıştır.

İnsan Genomunun Büyüklüğü ve Gen Sayısı

İnsan genomunun yaklaşık 3 milyar baz çiftinden oluştuğu ve 24 farklı kromozom üzerinde yaklaşık 32.000 geni kodladığı bilimsel olarak ortaya konmuştur.

Koyunlarda Kromozom Sayısı

Çiftlik hayvanlarından koyunlarda kromozom sayısı 27 çift (toplam 54 kromozom) olarak belirlenmiştir ve bu sayı türe özgüdür.

Sığırlarda Süt Verimini Etkileyen Gen Yeri Sayısı

İneklerde süt verimi gibi karmaşık kantitatif özellikler üzerinde etkili olan gen yeri (lokus) sayısının 100'den fazla olduğu tahmin edilmektedir.

Anahtar Kavramlar

SeleksiyonGelecek nesilleri oluşturacak damızlık hayvanların seçilmesi işlemidir. Popülasyona yeni genler kazandırmaz, ancak istenen genlerin frekansını artırır.

Doğal SeleksiyonDoğadaki hayvanların hayatta kalma ve üreme başarısını belirleyen seçici gücün çevre koşulları olması durumudur. Çevreye adapte olabilen bireyler genlerini sonraki nesillere aktarır.

Yapay Seleksiyonİnsanların kendi istek ve ihtiyaçları doğrultusunda, gelecek nesilleri oluşturacak damızlık hayvanları seçerek onlara çiftleşme ve üreme şansı vermesidir.

FenotipBir hayvan üzerinde gözlemlenebilen veya ölçülebilen morfolojik, fizyolojik ve verim özelliklerinin tamamıdır. Genotip ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür.

GenotipBir canlının sahip olduğu genlerin tamamını veya incelenen belirli karakterlerle ilgili genetik yapısını ifade eden kavramdır.

Additif Gen EtkisiFarklı lokuslardaki genlerin etkilerinin üst üste eklenmesiyle ortaya çıkan genetik etkidir. Seleksiyon çalışmalarında doğrudan yararlanılan ve yavrulara düzenli aktarılan tek genetik etkidir.

Kalıtım Derecesi (h2)Fenotipik varyasyon içerisinde additif genetik varyasyonun sahip olduğu orandır. 0 ile 1 arasında değer alır ve uygulanacak ıslah yönteminin seçiminde belirleyicidir.

Tekrarlama DerecesiAynı hayvandan farklı zamanlarda alınan tekrarlayan verimler (örneğin ardışık laktasyonlardaki süt verimleri) arasındaki korelasyon katsayısıdır.

Generasyon AralığıYavrular doğduğu anda ebeveynlerin sahip olduğu yaşların ortalamasıdır. Bu sürenin kısa olması yıllık genetik ilerlemeyi hızlandırır.

Seleksiyon FarkıDamızlık olarak seçilen üstün verimli hayvanların ortalaması ile seçildikleri orijinal popülasyonun ortalaması arasındaki matematiksel farktır.

Kitle SeleksiyonuHayvanların sadece kendi fenotipik performans değerlerine bakılarak yapılan en basit seleksiyon yöntemidir. Kalıtım derecesi yüksek özelliklerde çok etkilidir.

Progeny Test (Yavru Verimine Göre Seleksiyon)Özellikle süt sığırı ve yumurta tavukçuluğunda, erkek damızlıkların değerini belirlemek amacıyla dişi yavrularının verim kayıtlarının değerlendirilmesi yöntemidir.

Seleksiyon İndeksiBirden fazla verim özelliğinin ekonomik değerleri, kalıtım dereceleri ve korelasyonları dikkate alınarak tek bir matematiksel formülle birleştirilip her hayvan için tek bir skor hesaplanması yöntemidir.

Dolaylı SeleksiyonÖlçülmesi zor, pahalı veya geç ortaya çıkan bir özellik yerine, onunla arasında yüksek genetik korelasyon bulunan kolay ölçülebilir başka bir özelliğe göre seçim yapılmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Üreme Özelliklerinin Düşük Kalıtım Derecesi

Sığırlarda fertilite (0.01) ve buzağılama aralığı (0.08) gibi üreme özelliklerinin kalıtım dereceleri son derece düşüktür; bu durum çevre etkisinin çok yüksek olduğunu gösterir.

Karkas Özelliklerinin Yüksek Kalıtım Derecesi

Sığırlarda belgözü ağırlığının kalıtım derecesi 0.70 gibi oldukça yüksek bir değerdedir; bu durum özelliğin genetik ilerleme potansiyelinin çok yüksek olduğunu gösterir.

At Yetiştiriciliğinde Generasyon Aralığı

Atlarda ilk damızlıkta kullanılma yaşının yüksek olması ve uzun yıllar kullanılmaları nedeniyle generasyon aralığı 8-12 yıl gibi çok uzun bir süreye sahiptir.

Tavuklarda Günlük Canlı Ağırlık ve Yem Korelasyonu

Tavuklarda günlük canlı ağırlık artışı ile yemden yararlanma oranı arasındaki genetik korelasyon +0.63 olarak tespit edilmiştir, bu da dolaylı seleksiyon için büyük bir avantaj sağlar.

Türkiye'de Safkan Sığır Yetiştiriciliği Mevzuatı

Türkiye'de safkan sığır yetiştiriciliği ve ıslah faaliyetleri, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın 2015/11 sayılı tebliği hükümlerine göre yasal olarak yürütülmektedir.

Koyun Sürüsünde Ortalama Generasyon Aralığı Hesabı

Verilen örnek senaryoda dişi koyunların generasyon aralığı 3.82 yıl, koçlarınki ise 1.51 yıl olarak hesaplanmış ve sürü ortalaması 2.67 yıl olarak bulunmuştur.

Sınavda Dikkat Et

Sınavda 'F = G + Ç' formülüne dikkat et; fenotipin ortaya çıkmasında genotip ve çevrenin ortak etkili olduğunu unutma.
Kalıtım derecesi (h2) düşük olan üreme özellikleri için kitle seleksiyonu değil, aile/akraba verimlerine dayalı yöntemler seçilmelidir.
Kalıtım derecesi yüksek olan karkas özellikleri için en pratik ve etkili yöntemin kitle seleksiyonu (ferdi performans) olduğunu unutma.
Yıllık genetik ilerlemeyi (ΔG) artırmak için generasyon aralığının kısa, seleksiyon farkının ise yüksek olması gerektiğini aklında tut.
Birden fazla özellik için seleksiyon yapılırken, özellikler arasında negatif korelasyon varsa 'Teksel Seleksiyon' yönteminin başarısız olacağını unutma.