← Ünite 3
Sermaye ve Para Piyasaları

Ünite 3: Bankalar

İlk Bankacılık Denemesi
Tarihte bankacılık hizmetlerinin ilk olarak eski Sümer ve Babil medeniyetlerinde gerçekleştiği kabul edilmektedir.
İstanbul Bankası (1847)
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Galata Bankerleri tarafından kurulan ilk bankadır.
Osmanlı Bankası (1863)
Padişah fermanı ile kurulan, kâğıt para basma ve devletin mali acentesi olma yetkisine sahip olan bankadır.
Ziraat Bankası'nın Kuruluşu
1888 yılında, Memleket Sandıkları'nın dağıtılmasıyla ilk millî banka olarak kurulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Finansal PiyasaFon arz edenler ile fon talep edenlerin bir araya geldiği piyasalardır. Örneğin, tasarruf sahiplerinin bankaya mevduat yatırması bir finansal piyasa işlemidir.
Para PiyasasıVadesi bir yıla kadar olan fonların işlem gördüğü piyasalardır. Bankalar bu piyasanın en önemli oyuncularıdır.
Sermaye PiyasasıVadesi bir yıldan uzun olan fonların işlem gördüğü piyasalardır. Uzun vadeli kredi ve menkul kıymet işlemleri burada gerçekleşir.
Kaydi ParaBankaya yatırılan mevduatın, kanuni karşılıklar ayrıldıktan sonra kredi olarak tekrar verilmesiyle oluşan para türüdür. Bankacılık sisteminin para yaratma gücünü temsil eder.
Murabaha Nizamnamesi1852 yılında Osmanlı'da tefeciliği önlemek ve faiz oranlarını sınırlamak için çıkarılan ilk bankacılık hukuki metnidir.
BDDKBankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu; bankacılık sektörünün düzenlenmesi, gözetimi ve denetiminden sorumlu olan 1999'da kurulan kuruluştur.
Kıyı BankacılığıOff-shore bankacılık olarak da bilinir; denetim ve vergilendirmenin az olduğu, konvertibl paralarla uluslararası işlem yapılan bankacılık türüdür.
Katılım BankalarıFaizsiz bankacılık prensibiyle çalışan, kâr-zarar ortaklığı esasına dayalı fon toplayıp kredi kullandıran kurumlardır.
Likidite RiskiBankanın vadesi gelen borçlarını ödeyebilecek nakde sahip olmaması durumudur. Bankanın itibarını doğrudan etkiler.
Faiz Oranı RiskiPiyasa faiz oranlarındaki değişimin bankanın faiz gelir ve gider dengesini bozmasıdır. Örneğin, mevduat faizleri artarken kredi faizlerinin sabit kalması riski artırır.
Kredi RiskiVerilen kredilerin anapara ve faizinin geri ödenmeme riskidir. Bankanın en temel faaliyet risklerinden biridir.
Kur RiskiDöviz cinsinden varlık ve yükümlülüklerin kur değişiminden dolayı değer kaybetme riskidir. Pozisyon fazlası veya açığı olan bankalar için kritiktir.
Pozisyon FazlasıBankanın döviz varlıklarının, döviz kaynaklarından fazla olması durumudur. Kur değişimlerine karşı bankayı savunmasız bırakabilir.
Pozisyon AçığıBankanın döviz kaynaklarının, döviz varlıklarından fazla olması durumudur. Kur riski yönetiminde önemli bir göstergedir.
ReeskontMerkez Bankası'nın bankalara sunduğu, ticari senetlerin iskonto edilerek nakde çevrilmesi işlemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Türkiye İş Bankası

1923 İzmir İktisat Kongresi sonrası, 26 Ağustos 1924'te Atatürk'ün talimatıyla Cumhuriyet döneminin ilk millî bankası olarak kurulmuştur.

Merkez Bankası'nın Kuruluşu

30 Haziran 1930 tarihli 1715 sayılı kanunla kurulmuş ve 3 Ekim 1931'de faaliyete başlamıştır.

Özel Sektör Bankacılığı (1940-50'ler)

Yapı Kredi (1944), Garanti (1946), Akbank (1948) ve Pamukbank (1955) bu dönemde kurulmuştur.

24 Ocak 1980 Kararları

Bankacılıkta serbestleşmenin önünü açan, yabancı banka girişine izin veren ve kambiyo işlemlerini serbestleştiren kararlardır.

BDDK'nın Kuruluşu

1999 yılında 4389 sayılı kanunla kurulmuş, Ağustos 2000'de fiilen göreve başlamıştır.

5411 Sayılı Kanun

19 Ekim 2005 tarihinde kabul edilen ve günümüzde bankacılık sektörünün temelini oluşturan Bankacılık Kanunu'dur.

2019 Banka Sayısı

BDDK verilerine göre 2019 yılı itibarıyla Türkiye'de toplam 47 adet banka faaliyet göstermektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Bankacılık türlerini (kapsam ve faaliyet alanına göre) mutlaka birbirinden ayırın; sınavda bu sınıflandırmadan soru gelme ihtimali çok yüksektir.
  • Tarihsel kronolojiye dikkat edin; özellikle Osmanlı'daki ilk banka (Osmanlı Bankası) ile Cumhuriyet'teki ilk millî bankayı (İş Bankası) karıştırmayın.
  • Risk türlerinin tanımlarını iyi öğrenin; 'likidite riski' ile 'kur riski' arasındaki farkı, hangi durumun hangi riski tetiklediğini (örneğin; pozisyon açığı/fazlası) kavramsal olarak anlayın.
  • BDDK'nın kuruluş yılı (1999) ve 5411 sayılı kanunun (2005) tarihini not alın, mevzuat sorularında bu tarihler belirleyicidir.
  • Kaydi para kavramını unutmayın; bu, bankaların para yaratma gücünü ifade eden teknik bir terimdir ve sınavda tanımı sorulabilir.
  • Kalkınma ve yatırım bankalarının mevduat kabul etmediğini, bu bankaların temel amacının yatırım finansmanı olduğunu bilmek birçok eleyici soruyu çözmenizi sağlar.